BP, Shell và TotalEnergies đã biến chiến tranh Iran thành lợi thế giao dịch dầu ra sao

Giá dầu chuẩn Brent tăng cũng góp phần quan trọng. Euronews cho biết Brent đã lên khoảng 100 USD/thùng trong giai đoạn biến động ^[8]. Nhưng nếu chỉ nói “giá dầu tăng nên các hãng dầu lời lớn” thì vẫn thiếu nửa câu chuyện. Lợi thế lớn hơn nằm ở các khoảng chênh giá có thể giao dịch: giữa khu vực này với khu vực khác, giữa điểm giao hàng, chủng loại dầu thô và thời điểm vận chuyển ^[4].

Một bàn giao dịch dầu kiếm tiền như thế nào trong khủng hoảng?

Giao dịch dầu ở các tập đoàn tích hợp như BP, Shell hay TotalEnergies không đơn giản là đặt cược trên hợp đồng tương lai. Khi thị trường vật chất bị gián đoạn, lợi thế nằm ở khả năng mua, vận chuyển, lưu chuyển và bán những lô dầu thật đến nơi đang cần nhất.

Các báo cáo liên quan Reuters rút ra bài học cốt lõi của quý này: khi chiến tranh Iran làm đảo lộn chuỗi cung ứng, khả năng dịch chuyển dầu trên toàn cầu đôi khi còn quan trọng hơn việc bơm thêm dầu từ lòng đất ^[4][10].

Các kênh tạo lợi nhuận gồm:

• Chênh lệch giá theo khu vực: khi một thị trường khan dầu hơn thị trường khác, doanh nghiệp có hàng và có tàu có thể điều lô dầu đến nơi có giá cao hơn ^[4].
• Đổi hướng hàng trên biển: mạng lưới giao dịch và logistics sẵn có giúp các công ty thay đổi điểm đến của lô hàng khi dòng chảy thông thường bị gián đoạn ^[4][10].
• Quản trị rủi ro: giá biến động mạnh vừa tạo cơ hội vừa tạo nguy hiểm; các bàn giao dịch lớn có thể dùng phòng hộ và cấu trúc hợp đồng để kiểm soát rủi ro trong khi vẫn tham gia thị trường vật chất ^[1][4].
• Logistics trở thành biên lợi nhuận: trong khủng hoảng, tài sản khan hiếm không chỉ là trữ lượng dầu, mà còn là năng lực giao đúng loại dầu cho đúng người mua vào đúng thời điểm ^[4].

Nói cách khác, đây là khác biệt giữa “người giao dịch” và “người khoan dầu”. BP, Shell và TotalEnergies đã dành nhiều năm xây dựng các cỗ máy giao dịch dầu quy mô lớn, được các báo cáo liên quan Reuters mô tả là một phần trung tâm trong mô hình kinh doanh của họ ^[4][10].

BP: tín hiệu giao dịch rõ nhất

BP là ví dụ dễ nhìn nhất. Tập đoàn này công bố lợi nhuận underlying replacement-cost quý I/2026 đạt 3,2 tỉ USD, hơn gấp đôi mức 1,38 tỉ USD cùng kỳ năm trước và cao hơn mức đồng thuận 2,67 tỉ USD của giới phân tích được trích trong cùng báo cáo ^[11]. Đà tăng được quy phần lớn cho đóng góp giao dịch dầu “đặc biệt” trong giai đoạn thị trường bị chiến tranh Iran làm xáo trộn ^[11].

Vì vậy, BP cho thấy rất rõ cơ chế chung của quý: năng lực giao dịch đã khuếch đại lợi ích từ cú sốc nguồn cung ^[4][11].

Shell: cú sốc giá cộng với quy mô giao dịch

Shell báo lợi nhuận điều chỉnh 6,9 tỉ USD trong quý I/2026; EUobserver liên hệ kết quả này với việc giá dầu và khí tăng trong chiến tranh Iran–Mỹ và những lo ngại về nguồn cung ^[5]. Euronews cũng cho biết lợi nhuận quý I của Shell tăng trong bối cảnh các công ty dầu khí châu Âu hưởng lợi từ giá năng lượng cao hơn do gián đoạn liên quan xung đột Iran ^[8].

Tuy nhiên, kết quả của Shell không nên được đọc như toàn bộ đều là lợi nhuận giao dịch. Điểm quan trọng là các báo cáo liên quan Reuters xếp Shell cùng BP và TotalEnergies vào nhóm tập đoàn châu Âu có bàn giao dịch đủ lớn để tận dụng các đứt gãy của thị trường trong quý ^[1][14].

TotalEnergies: hưởng lợi mạnh từ cú sốc Hormuz

TotalEnergies báo lãi ròng 5,8 tỉ USD trong ba tháng đầu năm 2026, tăng 51% so với khoảng 3,9 tỉ USD của quý I/2025, theo Le Monde ^[9]. Báo cáo này cho biết kết quả của tập đoàn Pháp được nâng đáng kể bởi xung đột Trung Đông và tình trạng gần như đóng cửa Eo biển Hormuz bắt đầu từ ngày 28/2 ^[9].

Euronews cũng nhắc đến mức tăng lợi nhuận lên 5,8 tỉ USD của TotalEnergies như một phần trong làn sóng lợi nhuận năng lượng tại châu Âu, gắn với gián đoạn do xung đột Iran ^[8].

Vì sao các tập đoàn châu Âu vượt nhóm Mỹ?

Đợt biến động này làm lộ rõ sự khác biệt mô hình kinh doanh hai bên Đại Tây Dương. Các báo cáo liên quan Reuters cho biết bàn giao dịch của BP, Shell và TotalEnergies thu về hàng tỉ USD từ cú thắt nguồn cung, trong khi Chevron và Exxon ít có khả năng tận dụng khủng hoảng hơn ^[1].

Statista mô tả khủng hoảng Eo biển Hormuz năm 2026 có tác động không đồng đều lên các tập đoàn dầu lớn phương Tây: lợi nhuận quý I tăng ở các công ty châu Âu nhưng giảm ở các đối thủ Mỹ ^[3]. Điều đó củng cố điểm mấu chốt: khủng hoảng không tự động làm mọi “ông lớn dầu khí” cùng thắng. Những công ty có hệ thống giao dịch vật chất phát triển hơn được đặt ở vị thế tốt hơn để biến hỗn loạn thị trường thành lợi nhuận ^[3][4].

Vì sao câu chuyện này gây tranh cãi?

Gọi đây là “món hời từ giá dầu” là chưa đủ. Khi giá dầu tăng đơn thuần, nhiều nhà sản xuất có thể cùng hưởng lợi. Nhưng khi thị trường bị chia cắt, lợi thế nghiêng về những công ty có thể khai thác chênh lệch giá, đổi hướng hàng và quản trị rủi ro giữa nhiều khu vực ^[4].

Điều này cũng giải thích phản ứng chính trị. Euronews cho biết lợi nhuận năng lượng tăng vọt đã làm sống lại các lời kêu gọi áp thuế lợi nhuận bất thường tại châu Âu; EUobserver cũng đặt mức tăng lợi nhuận của Shell trong bối cảnh áp lực thuế như vậy gia tăng ^[5][8]. Khi lợi nhuận gắn với biến động do chiến tranh hơn là hoạt động kinh doanh thông thường, chúng dễ trở thành chủ đề nhạy cảm hơn về mặt chính sách ^[5][8].

Kết luận

BP, Shell và TotalEnergies hưởng lợi từ cú sốc dầu do chiến tranh Iran vì biến động đã trở thành một tài sản có thể giao dịch. Họ có bàn giao dịch, thông tin thị trường và mạng lưới logistics đủ rộng để khai thác thiếu hụt cục bộ và chênh lệch giá khi các dòng chảy dầu bình thường bị phá vỡ ^[4][10].

Giá dầu cao hơn chắc chắn giúp lợi nhuận. Nhưng lợi thế cạnh tranh thật sự của các tập đoàn châu Âu trong quý I/2026 là khả năng đưa dầu đi qua một hệ thống toàn cầu đang rối loạn nhanh hơn và linh hoạt hơn đối thủ ^[4][8].