Vì sao nhiều chuyến bay ở châu Âu bị hủy?

Vì sao nhiên liệu phản lực là tâm điểm

Trong hàng không, nhiên liệu không chỉ là một dòng chi phí. Khi giá tăng quá mạnh, một lịch bay vốn bình thường có thể nhanh chóng trở nên kém hiệu quả, nhất là với các chặng biên lợi nhuận thấp hoặc phụ thuộc vào kết nối dày đặc.

Euronews cho biết các hãng bay tại châu Âu đã cắt mạnh lịch bay và chuyển chi phí nhiên liệu cao hơn sang hành khách sau khi giá nhiên liệu phản lực tăng 105,7% so với năm trước, theo số liệu IATA ^[2]. Một bài khác của Euronews nêu mức tăng 95% kể từ ngày 28/2, dùng mốc so sánh khác gắn với xung đột ở Trung Đông ^[6].

Điều này quan trọng vì các hãng bay không thể hấp thụ mọi cú tăng giá trên mọi đường bay. Euronews cảnh báo nếu sức ép kéo dài, giá vé cao hơn, phụ phí nhiên liệu, giảm công suất và hạn chế các đường bay không có lãi có thể trở thành trạng thái bình thường mới ^[6]. Đến tháng 5, Euronews cũng đưa tin các hãng đã cắt 13.000 chuyến bay và khoảng 2 triệu ghế vì khủng hoảng nhiên liệu phản lực; Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu, EASA, cảnh báo nguy cơ thiếu nhiên liệu hàng không nội địa có thể buộc sân bay và hãng bay thích nghi với các loại nhiên liệu khác, làm tăng rủi ro vận hành và an toàn ^[9].

Vì sao Ý trở thành điểm nghẽn

Ý đáng chú ý vì nằm ở giao điểm của ba sức ép: giới hạn nhiên liệu, gián đoạn lao động và hiệu ứng dây chuyền trong mạng bay châu Âu. Euronews cho biết các hạn chế đi lại bằng đường hàng không gần đây tại một số sân bay Ý, liên quan đến lo ngại thiếu nhiên liệu do xung đột Trung Đông, đang làm dấy lên cảnh báo rằng xu hướng này có thể lan sang nơi khác trong Liên minh châu Âu ^[6].

Một số thông tin thứ cấp nêu tên Milan Linate, Bologna, Venice Marco Polo và Treviso là các sân bay nơi lượng nhiên liệu nạp lên mỗi máy bay được cho là bị giới hạn ở mức 2.000 lít đến ít nhất ngày 9/4 ^[12]. Chi tiết này hữu ích để hiểu rủi ro vận hành, nhưng cần thận trọng vì bộ nguồn được cung cấp không có NOTAM gốc, tức thông báo hàng không chính thức, hay tuyên bố trực tiếp từ sân bay.

Khi lượng nhiên liệu được nạp tại một sân bay bị giới hạn, hãng bay có thể phải chở thêm nhiên liệu từ sân bay trước đó, điều chỉnh hành trình, ưu tiên một số chuyến hoặc cắt bớt lịch. Một báo cáo cho biết các chuyến bay đường dài, chuyến bay nhà nước và cứu thương hàng không được ưu tiên, trong khi các hãng bay chặng ngắn được yêu cầu chở thêm nhiên liệu từ chặng trước ^[12]. Trong bối cảnh đó, vận hành đúng giờ và dự phòng đủ nguồn lực trở nên quan trọng hơn bình thường.

Đình công ở Ý làm khủng hoảng nặng hơn ra sao

Đình công tại Ý làm tình hình nhiên liệu tệ hơn theo nghĩa vận hành, chứ không phải vì nó trực tiếp làm thị trường có ít nhiên liệu hơn. Nói cách khác, đình công không tự tạo ra khan hiếm nhiên liệu; nó khiến mạng hàng không khó ứng phó với khan hiếm hơn.

AirHelp cho biết cuộc đình công hàng không toàn quốc ở Ý, có sự tham gia của tiếp viên và nhân viên mặt đất, góp phần gây ít nhất 164 chuyến hủy và hơn 1.200 chuyến chậm, với tác động lan sang Ý, Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Đức và Bồ Đào Nha ^[4]. Đây cũng chính là mạng lưới mà các hãng cần để giữ máy bay, tổ bay và hành khách di chuyển đúng kế hoạch trong lúc họ đã phải điều chỉnh lịch vì chi phí nhiên liệu cao hoặc nguồn cung nhiên liệu chặt hơn ^[2][6].

Cơ chế khá dễ hiểu: giới hạn nhiên liệu buộc hãng bay lập kế hoạch sít sao hơn, nạp nhiên liệu ở nơi khác hoặc cắt những chuyến kém hiệu quả; đình công lại tạo thêm hàng chờ, đổi tuyến và chậm quay đầu máy bay đúng lúc hệ thống cần năng lực dự phòng để phục hồi ^[4][12]. Khi một máy bay lỡ slot, đến muộn hoặc không thể quay đầu đúng giờ, tác động có thể kéo sang các chặng sau và các sân bay trung chuyển. Vì vậy, một cuộc đình công mang tính địa phương vẫn có thể làm trầm trọng thêm vấn đề lịch bay do nhiên liệu gây ra.

Thời tiết là nguyên nhân riêng, không nên quy hết cho nhiên liệu

Không phải mọi chuyến hủy đều do giá nhiên liệu hoặc đình công. AirHelp cho biết bão Dave mang gió giật mạnh và mưa lớn tới Bắc và Tây Âu ngày 7/4/2026, ảnh hưởng 1.669 chuyến bay và gây ít nhất 1.469 chuyến chậm cùng hơn 200 chuyến hủy ^[3]. Các sân bay như London Heathrow, Dublin, Paris Charles de Gaulle và Amsterdam Schiphol đã giảm công suất đường băng, tăng khoảng cách giữa máy bay và tạm dừng công việc ngoài sân đỗ trong giai đoạn thời tiết xấu nhất ^[3].

Điểm đáng nói là sau thời tiết xấu, hãng bay thường phải đưa máy bay và tổ bay về đúng vị trí để khôi phục lịch. Nếu nhiên liệu đang đắt hoặc bị hạn chế, trong khi đình công đã tạo hàng chờ và đổi tuyến, cửa sổ phục hồi sẽ hẹp hơn nhiều.

Hành khách nên theo dõi gì lúc này

Với người chuẩn bị bay trong hoặc qua châu Âu, rủi ro thực tế không chỉ là sân bay có mở cửa hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là hãng bay có giữ được máy bay, tổ bay và kế hoạch nhiên liệu khớp với nhau trong cả ngày hay không.

Các hành trình liên quan đến những sân bay miền bắc Ý được nêu trong các báo cáo về giới hạn nhiên liệu nên được theo dõi kỹ hơn, nhất là nếu lịch bay có nối chuyến ngắn ^[6][12]. Các chuyến bay đúng ngày đình công hoặc đi qua sân bay chịu thời tiết xấu cũng dễ bị chậm dây chuyền hơn ^[3][4].

Trước khi ra sân bay, hành khách nên kiểm tra thông báo từ hãng, để ý các thay đổi lịch chủ động và tránh tự nối chuyến quá sát giờ nếu có thể. AirHelp cho biết trong đợt gián đoạn do đình công tại Ý, một số hãng đã cho đổi chuyến hoặc định tuyến lại miễn phí, vì vậy nên kiểm tra chính sách riêng của hãng trước khi chấp nhận một phương án đặt lại vé tốn kém ^[4].