Bán vũ khí cho Đài Loan: phép thử rõ nhất của Trump trước ông Tập

Một bản tin khác lại nhắc đến khả năng có gói 14 tỷ USD mà các quan chức ở Đài Bắc nói vẫn đi đúng hướng, cho thấy quy mô và thời điểm của thương vụ đang được các nguồn tin mô tả khác nhau ^[10]. Dù là con số nào, điểm cốt lõi vẫn là: liệu quyết định của Mỹ có bị chậm lại quanh cuộc gặp với ông Tập hay không.

Với Đài Loan, tín hiệu thực tế quan trọng không kém lời trấn an ngoại giao. Trong phần giải thích về gói tháng 12, Bộ Ngoại giao Mỹ nói thương vụ sẽ giúp Đài Bắc tiếp tục hiện đại hóa lực lượng vũ trang và duy trì năng lực phòng thủ đáng tin cậy ^[13]. Nếu sự hỗ trợ đó vẫn đi tiếp bất chấp sức ép từ Trung Quốc, thông điệp là tính liên tục. Nếu nó bị treo lại đúng vào thời điểm thượng đỉnh, câu hỏi sẽ là liệu Bắc Kinh có thể ảnh hưởng đến quyết định của Washington thông qua ngoại giao cấp cao hay không.

Ranh giới quan trọng: nói chuyện với Bắc Kinh khác với hỏi ý Bắc Kinh

Phát biểu của ông Trump rằng ông đang “nói chuyện” với ông Tập về việc bán vũ khí cho Đài Loan gây chú ý vì chạm đến Six Assurances, tức “Sáu cam kết” thường được viện dẫn trong tranh luận về chính sách Mỹ đối với Đài Loan. Taiwan Insight dẫn một điều khoản nói rằng Mỹ “không đồng ý tham vấn Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về việc bán vũ khí cho Đài Loan” ^[1].

Đây là khác biệt rất lớn. Washington có thể trao đổi với Bắc Kinh để quản lý căng thẳng, nhưng không nhất thiết biến Bắc Kinh thành bên cùng quyết định. Nếu ông Trump mô tả thương vụ vũ khí như điều cần thương lượng với ông Tập, các đồng minh, giới chỉ trích và cả Đài Bắc có thể hiểu rằng Trung Quốc đang có quyền phủ quyết trên thực tế đối với hỗ trợ phòng vệ của Đài Loan.

Ba kịch bản đáng chú ý

1. Thương vụ đi tiếp, không kèm điều kiện

Tín hiệu trấn an rõ nhất sẽ là Washington cho thương vụ đi tiếp bất chấp phản đối từ Trung Quốc, đồng thời tránh mọi cách nói hàm ý cần có sự chấp thuận của Bắc Kinh. Điều này phù hợp với tuyên bố của Nhà Trắng rằng chính sách với Đài Loan không đổi ^[8], cũng như tinh thần Mỹ không tham vấn Trung Quốc về bán vũ khí cho Đài Loan trong Six Assurances ^[1].

Kịch bản này cũng sẽ làm giảm hiệu quả của cách Bắc Kinh đặt Đài Loan ở trung tâm nghị trình. Trước thượng đỉnh, thông điệp từ Trung Quốc đã mô tả Đài Loan là “rủi ro lớn nhất” trong quan hệ song phương và cho thấy cách Washington xử lý vấn đề này sẽ ảnh hưởng đến khả năng ổn định quan hệ ^[5].

2. Thương vụ bị trì hoãn, thu hẹp hoặc để mập mờ

Một sự trì hoãn không tự động chứng minh chính sách của Mỹ đã thay đổi. Các thương vụ quốc phòng thường có lịch trình phức tạp, và một bản tin nói các quan chức Đài Bắc tin rằng gói có thể vẫn đang đi đúng hướng bất chấp lo ngại liên quan thượng đỉnh ^[10].

Tuy vậy, về mặt chính trị, trì hoãn hoặc cắt giảm vào đúng thời điểm gặp ông Tập sẽ rất dễ bị diễn giải là nhượng bộ. Điều đó càng nhạy cảm khi bản tin AP đã mô tả ông Trump là có thái độ dè dặt hơn với Đài Loan, đồng thời nói gói 11 tỷ USD vẫn chưa được thúc đẩy sang khâu giao hàng ^[2]. Khi đó, sự ủng hộ của Mỹ có thể trông có điều kiện hơn, ngay cả nếu các tuyên bố chính thức vẫn nói không đổi.

3. Ông Trump nói quyết định phụ thuộc vào ông Tập

Tín hiệu đáng lo nhất sẽ là bất kỳ cách diễn đạt nào cho thấy việc bán vũ khí cho Đài Loan là một phần của mặc cả rộng hơn giữa Mỹ và Trung Quốc. Bắc Kinh đã gọi Đài Loan là một rủi ro then chốt trong quan hệ với Washington ^[5]. Nếu phía Mỹ cũng dùng khung đó để coi nhu cầu phòng vệ của Đài Bắc là điều cần “thông qua” Bắc Kinh, nghi ngờ về quyết tâm của Mỹ sẽ tăng lên.

Sau thượng đỉnh, nên nhìn vào đâu?

Những mỹ từ ngoại giao sẽ không quan trọng bằng bốn chỉ dấu cụ thể:

1. Thời điểm: Gói vũ khí được thúc đẩy sau thượng đỉnh, hay tiếp tục nằm trong tình trạng xem xét vô thời hạn?
2. Cách dùng từ: Ông Trump nói ông Tập được “thông báo”, hay được “tham vấn” trước khi Mỹ ra quyết định?
3. Quy mô: Gói cuối cùng có bị thu hẹp đáng kể so với các thông tin đã được nêu hay không?
4. Thực thi: Các lời trấn an chính thức có chuyển thành bước đi thực tế giúp tăng năng lực phòng thủ của Đài Loan hay không?

Kết luận

Cách ông Trump xử lý thương vụ vũ khí cho Đài Loan sẽ không tự nó trả lời toàn bộ câu hỏi về tương lai cam kết của Mỹ. Nhà Trắng nói chính sách không đổi, và Bộ Ngoại giao Mỹ nói cam kết lâu dài với Đài Loan vẫn tiếp tục ^[8][11].

Nhưng thượng đỉnh sẽ cho thấy những tuyên bố đó ràng buộc ngoại giao của ông Trump đến mức nào. Nếu Washington tiếp tục bán vũ khí và tránh mọi ngôn từ trao cho Bắc Kinh quyền phủ quyết, Đài Loan sẽ nhận được tín hiệu trấn an rõ ràng hơn. Ngược lại, nếu thương vụ bị hoãn, bị thu hẹp hoặc bị đưa vào bàn mặc cả với ông Tập, thông điệp phát ra sẽ là sự hỗ trợ của Mỹ dành cho Đài Loan có thể trở nên dễ thương lượng hơn khi Washington muốn một thỏa thuận lớn hơn với Bắc Kinh.

Trump, Xi discuss Taiwan arms sales; White House says policy unchanged ... Washington, Feb. 17 (CNA) The White House has reiterated that U.S. policy toward Taiwan has not changed, after U.S. President Donald Trump said Monday he had been discussing U.S. arm...