GameStop thường được kể như câu chuyện nhà đầu tư cá nhân đối đầu Phố Wall. Nhưng nếu hỏi Roaring Kitty, tên thật là Keith Gill, đã kiếm tiền từ đâu, câu trả lời sát hơn là: ông vào vị thế GameStop rất sớm, nắm cả cổ phiếu lẫn quyền chọn mua; sau đó, vào tháng 1/2021, một cấu trúc thị trường cực kỳ căng vì bán khống đã gặp dòng tiền từ Reddit và lực mua bù của phe bán khống, khiến giá cổ phiếu biến động dữ dội.^[5][7]

Trước hết: gần 48 triệu USD là giá trị vị thế, không hẳn là tiền đã chốt

Theo các dữ liệu được công bố, Gill bắt đầu vị thế GameStop vào tháng 6/2019 với khoảng 53.000 USD, gồm 50.000 cổ phiếu và 500 quyền chọn mua. Đến ngày 27/1/2021, vị thế ông đăng công khai có giá trị gần 48 triệu USD.^[5]

Điểm này rất quan trọng. Đây là giá trị của danh mục tại một thời điểm, tức mức định giá theo giá thị trường lúc đó, chứ không đồng nghĩa toàn bộ số tiền đã trở thành lợi nhuận thực nhận. Cũng theo nguồn này, sau các phiên biến động mạnh, đến ngày 29/1/2021, giá trị vị thế của Gill giảm còn khoảng 33 triệu USD.^[5]

Vì vậy, câu chuyện Roaring Kitty không phải một ví dụ điển hình về lãi kép đều đặn. Nó giống hơn một vị thế ngược đám đông được xây từ sớm, rồi được thị trường định giá lại rất nhanh trong một hoàn cảnh hiếm gặp.

Tầng thứ nhất: Gill không chỉ mua vì GameStop thành meme

Gill nổi tiếng trên YouTube với tên Roaring Kitty và trên Reddit với biệt danh DFV. Theo dòng thời gian của TheStreet, từ tháng 7/2020, ông bắt đầu đăng video giải thích rằng mình đã nắm giữ GameStop từ giữa năm 2019, cho rằng công ty bị định giá thấp và bị bán khống quá mức; ông cũng trình bày luận điểm tương tự trên diễn đàn r/WallStreetBets.^[7]

Nói cách khác, logic ban đầu của Gill gần với đầu tư giá trị kiểu tìm tài sản bị thị trường bỏ quên hơn là chạy theo một mã cổ phiếu đang gây sốt trên mạng. Một nghiên cứu tình huống của Monmouth cũng mô tả Gill là nhà đầu tư tìm kiếm deep value, tức phần giá trị ít hiển nhiên của doanh nghiệp mà thị trường có thể đã bỏ qua.^[1]

Gill cũng không phải người duy nhất sớm nhìn thấy khả năng GameStop bị định giá thấp. TradingSim ghi nhận nhà đầu tư Michael Burry đã nắm giữ GameStop từ năm 2019 vì cho rằng cổ phiếu này rẻ hơn giá trị hợp lý, nhưng Burry đã bán trước khi cú ép bán khống lớn xảy ra.^[3] Điểm đặc biệt của Gill nằm ở việc ông vào vị thế sớm, giữ lâu, và liên tục công khai hóa luận điểm của mình qua YouTube lẫn Reddit.^[7]

Tầng thứ hai: khi bán khống quá đông, giá tăng có thể kéo thêm lực mua

Để hiểu GameStop, cần hiểu cơ chế bán khống. Bán khống là việc nhà đầu tư vay cổ phiếu để bán ra, kỳ vọng sau này mua lại với giá thấp hơn để hưởng chênh lệch.^[4]

Rủi ro xuất hiện khi giá cổ phiếu không giảm mà tăng mạnh. Khi đó, người bán khống có thể phải mua lại cổ phiếu để đóng vị thế hoặc hạn chế thua lỗ. Với GameStop, tỷ lệ bán khống vào tháng 1/2021 có lúc vượt 140% lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng; khi giá tăng, lực mua để đóng vị thế bán khống lại đẩy giá lên cao hơn, tạo nên một cú short squeeze, hay ép bán khống, điển hình.^[5]

Đó là lý do đợt tăng của GameStop không chỉ đến từ người mua thông thường. Giá tăng gây áp lực lên phe bán khống; phe bán khống mua lại cổ phiếu tạo thêm cầu; lực cầu mới lại đẩy giá cao hơn. Vòng lặp này có thể tự khuếch đại trong thời gian ngắn.^[4][5]

Cú tăng này đã gây thiệt hại lớn cho một số quỹ chuyên nghiệp. Melvin Capital, quỹ đặt cược mạnh vào chiều giảm của GameStop, được ghi nhận lỗ khoảng 53% vào cuối tháng 1/2021; sau đó Citadel cùng các đối tác và Point72 rót tổng cộng 2,75 tỷ USD để hỗ trợ Melvin.^[8]

Tầng thứ ba: quyền chọn mua làm vị thế nhạy hơn với biến động giá

Vị thế GameStop của Gill không chỉ gồm cổ phiếu, mà còn có quyền chọn mua.^[5] Đây là chi tiết then chốt. Cổ phiếu giúp ông hưởng lợi trực tiếp khi giá tăng; quyền chọn mua có thể làm lợi nhuận của vị thế tăng mạnh hơn nếu giá cổ phiếu đi lên đủ nhanh và đủ xa.

Nhưng quyền chọn không phải chiếc máy nhân tiền miễn phí. Nó cũng làm rủi ro lớn hơn, vì giá trị quyền chọn phụ thuộc vào cả hướng đi của cổ phiếu, mức tăng, thời gian còn lại và biến động. Nếu GameStop không tăng đúng lúc hoặc không tăng đủ mạnh, phần quyền chọn có thể mất giá nhanh. Vì thế, khoản tăng khổng lồ trong tài khoản của Gill không chỉ do ông đoán đúng hướng, mà còn do ông đã nắm một cấu trúc vị thế có độ nhạy rất cao trước khi cú tăng bùng nổ.^[5]

Tầng thứ tư: Reddit biến một luận điểm đầu tư thành sự kiện thị trường

Tháng 1/2021, GameStop có thêm nhiều chất xúc tác. TheStreet ghi nhận ngày 11/1/2021, Ryan Cohen gia nhập hội đồng quản trị GameStop; sau đó, các cuộc thảo luận về cổ phiếu này tiếp tục lan rộng trên r/WallStreetBets.^[7] Một nguồn khác cũng cho biết đợt tăng vọt của GameStop trong tháng 1/2021 gắn với việc nhà đầu tư cá nhân trên r/WallStreetBets mua vào mạnh.^[5]

Tuy vậy, cần phân biệt động cơ của Gill với nhiều người tham gia sau đó. Tài liệu nghiên cứu của Vernimmen nhận định luận điểm của Gill dựa nhiều hơn vào giá trị cơ bản của doanh nghiệp, trong khi nhiều nhà đầu tư cá nhân về sau chủ động tìm cơ hội ép bán khống để kiếm tiền từ các quỹ lớn.^[6]

Nói gọn lại, Gill đưa ra một câu chuyện đầu tư có thể lan truyền: GameStop bị định giá thấp và bị bán khống quá mức. Nhưng chính dòng tiền từ cộng đồng Reddit, áp lực mua bù của phe bán khống và cấu trúc quyền chọn mới biến câu chuyện đó thành một sự kiện thị trường hiếm gặp.^[5][6][7]

Vì sao rất khó sao chép thương vụ này?

Trước hết, đi ngược đám đông không có nghĩa là sẽ lãi ngay. Ngay cả khi GameStop thật sự có khả năng bị định giá thấp, thị trường vẫn có thể mất rất lâu mới nhìn nhận lại. Việc Michael Burry thấy cơ hội từ sớm nhưng không còn ở đó khi cú ép bán khống lớn xảy ra cho thấy giữa nhìn đúng cơ hội và hưởng trọn biến động còn có khoảng cách rất lớn: thời điểm, quy mô vị thế và khả năng chịu biến động.^[3]

Thứ hai, tỷ lệ bán khống cao chỉ là điều kiện, không phải lời đảm bảo. Nếu không có dòng tiền mua liên tục, câu chuyện lan rộng và các mốc giá đủ gây áp lực, phe bán khống có thể không phải đóng vị thế cùng lúc. Việc GameStop về sau được đưa vào các nghiên cứu về luật kinh doanh và cấu trúc thị trường cũng cho thấy đây không phải một đợt tăng cổ phiếu bình thường.^[1][5]

Cuối cùng, càng vào muộn thì tỷ lệ rủi ro - lợi nhuận càng lệch. Lợi thế của Gill đến từ việc vào sớm, giữ vị thế qua thời gian dài, công khai bảo vệ luận điểm và gặp đúng lúc cấu trúc bán khống trở nên cực đoan. Nhiều người đến sau chỉ mua khi giá đã tăng dữ dội. Ép bán khống có thể khuếch đại lợi nhuận, nhưng khi dòng tiền mua cạn đi hoặc biến động đảo chiều, nó cũng có thể khuếch đại thua lỗ.^[4][5]

Bài học nằm ở cấu trúc, không phải ở việc bắt chước lệnh mua

Khoản tăng gần 48 triệu USD trên giấy của Roaring Kitty không cần được giải thích bằng yếu tố bí ẩn. Những dữ kiện công khai cho thấy một câu chuyện nhiều lớp: Gill dùng góc nhìn giá trị để hình thành một luận điểm ngược số đông, vào vị thế cổ phiếu và quyền chọn mua từ sớm, kiên trì lập luận rằng GameStop bị định giá thấp và bị bán khống quá mức, rồi gặp sự cộng hưởng giữa dòng tiền Reddit và cấu trúc bán khống cực đoan.^[5][7]

Giá trị lớn nhất của sự kiện GameStop là nó gom nhiều cơ chế thị trường vào cùng một thời điểm: tranh cãi về giá trị doanh nghiệp, bán khống, quyền chọn, truyền thông cộng đồng và quy tắc thị trường. Những cơ chế đó giúp giải thích vì sao Gill có được khoản lợi nhuận trên giấy gây choáng ngợp, đồng thời cũng giải thích vì sao nhà đầu tư bình thường không nên xem đây là công thức làm giàu có thể sao chép nguyên xi.^[1][5][6]