DeepSeek: Bên trong công ty AI đang vươn lên mạnh mẽ của Trung Quốc

DeepSeek đang nhanh chóng trở thành một trong những công ty trí tuệ nhân tạo (AI) được nhắc đến nhiều nhất trên thế giới. Dù chỉ mới thành lập gần đây, startup này đã gây chú ý toàn cầu nhờ các mô hình AI hiệu năng cao, chiến lược mã nguồn mở và tốc độ tăng trưởng người dùng cực nhanh.

Tuy vậy, khác với nhiều startup AI được đầu tư mạo hiểm tại Mỹ hay châu Âu, DeepSeek vẫn khá kín tiếng về tài chính và cấu trúc nội bộ. Điều này khiến giới đầu tư và quan sát thị trường có ít dữ liệu rõ ràng về mô hình kinh doanh dài hạn của công ty.

Bài viết này tổng hợp những thông tin đã được xác nhận về DeepSeek: nguồn gốc, công nghệ, mức độ tăng trưởng và các yếu tố rủi ro cần cân nhắc.

Cấu trúc công ty và nguồn gốc

DeepSeek được vận hành bởi Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence Co., Ltd., một công ty tại Hàng Châu (Trung Quốc) chuyên nghiên cứu mô hình AI nền tảng.

Công ty được thành lập năm 2023 bởi Liang Wenfeng, một doanh nhân từng hoạt động trong lĩnh vực tài chính định lượng. Trước đó, ông là đồng sáng lập quỹ đầu tư định lượng High‑Flyer, tổ chức được cho là nguồn tài trợ chính cho DeepSeek.

High‑Flyer đã đầu tư đáng kể vào hạ tầng tính toán và nghiên cứu AI trước khi DeepSeek ra đời. Theo nhiều báo cáo, Liang Wenfeng bắt đầu mua số lượng lớn GPU Nvidia từ năm 2021 cho các dự án nghiên cứu AI nội bộ, sau đó phát triển thành phòng thí nghiệm DeepSeek.

Khác với nhiều startup AI thường huy động vốn mạo hiểm ngay từ đầu, DeepSeek ban đầu chủ yếu được tài trợ nội bộ từ High‑Flyer và tập trung vào nghiên cứu nền tảng thay vì sản phẩm thương mại.

Tầm nhìn chiến lược: hướng tới AGI

Liang Wenfeng nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu dài hạn của DeepSeek là đạt được AGI (Artificial General Intelligence) — trí tuệ nhân tạo có khả năng suy luận và học tập trên nhiều lĩnh vực tương tự con người.

Theo các cuộc phỏng vấn và phân tích chiến lược của công ty, DeepSeek tập trung vào ba hướng chính:

• nghiên cứu mô hình nền tảng
• đổi mới kiến trúc mô hình ngôn ngữ lớn
• phát hành mã nguồn mở để xây dựng hệ sinh thái nhà phát triển

Liang cho rằng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chỉ là một bước trung gian trên con đường hướng tới các hệ thống AI toàn diện hơn — bao gồm khả năng suy luận, hiểu đa phương thức và tương tác với thế giới thực.

Chiến lược "nghiên cứu trước, thương mại sau" này khiến DeepSeek khác biệt so với nhiều công ty AI tập trung vào phần mềm doanh nghiệp hoặc ứng dụng thương mại ngay từ đầu.

Các sản phẩm và mô hình AI chính

Công nghệ của DeepSeek xoay quanh các mô hình ngôn ngữ lớn và mô hình suy luận, được phát hành thông qua kho mã nguồn mở và API.

DeepSeek‑V3

Một trong những mô hình quan trọng nhất của công ty là DeepSeek‑V3, mô hình ngôn ngữ lớn sử dụng kiến trúc Mixture‑of‑Experts (MoE).

Các đặc điểm kỹ thuật chính:

• khoảng 671 tỷ tham số tổng với khoảng 37 tỷ tham số được kích hoạt cho mỗi token trong quá trình suy luận
• hỗ trợ ngữ cảnh dài tới khoảng 128K token
• được huấn luyện trên tập dữ liệu văn bản quy mô lớn

Kiến trúc MoE cho phép mô hình đạt quy mô rất lớn nhưng vẫn giữ chi phí tính toán ở mức hợp lý khi triển khai thực tế.

DeepSeek‑R1 – mô hình suy luận

DeepSeek cũng phát hành DeepSeek‑R1, một dòng mô hình tập trung vào các nhiệm vụ cần suy luận phức tạp như toán học, lập trình và phân tích logic nhiều bước.

Gia đình mô hình này bao gồm:

• DeepSeek‑R1‑Zero
• DeepSeek‑R1
• nhiều mô hình nhỏ được "distill" từ R1 dựa trên kiến trúc như Llama và Qwen

Những phiên bản nhỏ hơn giúp nhà nghiên cứu và doanh nghiệp có thể chạy mô hình suy luận ngay trên hạ tầng nhỏ hơn.

Các mô hình R1 được phát hành mã nguồn mở kèm trọng số và tài liệu kỹ thuật, cho phép cộng đồng nghiên cứu kiểm chứng và mở rộng hệ thống.

Nghiên cứu đa phương thức

Ngoài các mô hình ngôn ngữ, DeepSeek cũng nghiên cứu AI đa phương thức như dòng DeepSeek‑VL, kết hợp hiểu ngôn ngữ và hình ảnh.

Những dự án này cho thấy tham vọng xây dựng các hệ thống AI tổng hợp thay vì chỉ tập trung vào chatbot.

Tăng trưởng người dùng cực nhanh

Một trong những yếu tố khiến DeepSeek gây chú ý là tốc độ tăng trưởng người dùng rất nhanh.

Phân tích từ Cheung Kong Graduate School of Business (CKGSB) cho biết:

• DeepSeek đạt khoảng 125 triệu người dùng vào ngày 31/01/2025
• hơn 100 triệu người dùng được thêm chỉ trong một tuần trong giai đoạn tăng trưởng ban đầu
• người dùng hoạt động hàng ngày vượt 22 triệu vào đầu năm 2025

Những con số này đưa DeepSeek vào nhóm các ứng dụng AI tăng trưởng nhanh nhất thế giới ngay sau khi ra mắt.

Một số yếu tố thúc đẩy sự bùng nổ này gồm:

• hiệu năng mạnh trên các benchmark suy luận
• giá API cạnh tranh
• chiến lược mã nguồn mở thu hút nhà phát triển
• tích hợp vào nhiều công cụ lập trình và nền tảng AI

Minh bạch dữ liệu và huấn luyện mô hình

So với nhiều phòng thí nghiệm AI hàng đầu, DeepSeek đã công bố một số thông tin kỹ thuật về mô hình của mình.

Theo báo cáo minh bạch được Stanford Center for Research on Foundation Models tổng hợp, DeepSeek‑V3‑Base được huấn luyện chủ yếu từ các trang web và sách điện tử, và không sử dụng dữ liệu tổng hợp trong quá trình huấn luyện ban đầu.

Tuy nhiên, mức độ minh bạch này vẫn còn hạn chế so với các công ty niêm yết. Những thông tin quan trọng vẫn chưa được công bố rõ ràng, ví dụ:

• bộ dữ liệu huấn luyện chi tiết
• chi phí tính toán
• hạ tầng phần cứng
• ngân sách phát triển mô hình

Tình hình tài chính và nguồn vốn

Một trong những điểm ít rõ ràng nhất của DeepSeek là tình hình tài chính.

Thông tin được xác nhận rộng rãi nhất là công ty ban đầu được tài trợ bởi quỹ hedge fund High‑Flyer thay vì vốn đầu tư mạo hiểm truyền thống.

Hiện chưa có công bố chính thức về:

• doanh thu
• lợi nhuận
• tốc độ đốt tiền (burn rate)
• các vòng gọi vốn bên ngoài

Một số phân tích bên ngoài cho rằng công ty có nguồn thu từ API và tích hợp doanh nghiệp, nhưng các con số cụ thể chưa được xác nhận.

Do đó, đối với nhà đầu tư, DeepSeek hiện giống một phòng thí nghiệm nghiên cứu AI với tiềm năng thương mại hóa, hơn là một công ty SaaS minh bạch.

Yếu tố địa chính trị và quy định

Sự nổi lên nhanh chóng của DeepSeek cũng thu hút sự chú ý từ các chính phủ.

Một báo cáo của Ủy ban Chọn lọc Hạ viện Mỹ về Đảng Cộng sản Trung Quốc đã mô tả DeepSeek là một đối thủ công nghệ quan trọng và có thể liên quan đến các vấn đề an ninh quốc gia trong cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc.

Điều này cho thấy một rủi ro quan trọng: các công ty AI hoạt động xuyên biên giới có thể đối mặt với những hạn chế trong tương lai, chẳng hạn như:

• kiểm soát xuất khẩu công nghệ
• hạn chế mua sắm công
• hạn chế phân phối phần mềm

Những điểm mạnh chiến lược

Có một số lý do khiến DeepSeek trở thành startup AI được theo dõi sát sao:

• Năng lực kỹ thuật mạnh với các mô hình quy mô lớn cạnh tranh với nhiều phòng thí nghiệm AI hàng đầu.
• Chiến lược mã nguồn mở, giúp xây dựng cộng đồng nhà phát triển lớn.
• Nguồn lực tính toán và tài chính đáng kể từ quỹ High‑Flyer.

Những câu hỏi lớn nhà đầu tư cần theo dõi

Dù tăng trưởng nhanh, DeepSeek vẫn còn nhiều ẩn số:

• cấu trúc sở hữu và quản trị thực tế
• quy mô và tính ổn định của doanh thu
• chi phí huấn luyện và vận hành mô hình
• chiến lược kiếm tiền từ hệ sinh thái mã nguồn mở
• ảnh hưởng của quy định quốc tế đến việc mở rộng thị trường

Những yếu tố này sẽ quyết định liệu DeepSeek có thể chuyển từ một phòng thí nghiệm nghiên cứu AI sang một nền tảng thương mại lớn hay không.

Kết luận

DeepSeek đang nổi lên như một phòng thí nghiệm AI mới đầy ảnh hưởng, kết hợp nghiên cứu kỹ thuật mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng người dùng rất nhanh. Các mô hình như DeepSeek‑V3 và DeepSeek‑R1 đã đưa công ty trở thành một trong những nhà phát triển mô hình AI mã nguồn mở quan trọng nhất hiện nay.

Tuy nhiên, từ góc nhìn đầu tư, DeepSeek vẫn là một công ty khá kín tiếng. Công nghệ và mức độ phổ biến của nền tảng đã rõ ràng, nhưng cấu trúc tài chính, doanh thu và quản trị vẫn chưa được công bố chi tiết.

Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, DeepSeek có thể được xem là một phòng thí nghiệm AI tiên phong đang phát triển nhanh, có tiềm năng trở thành nền tảng công nghệ lớn trong tương lai.