Hợp tác Trung - Anh định hình tương lai AI lấy con người làm trung tâm như thế nào

Họ là các bên đồng ký kết trong những thỏa thuận quốc tế lớn định hình quản trị AI. Anh, Trung Quốc và Mỹ nằm trong số 28 quốc gia thông qua Tuyên bố Bletchley năm 2023 — thỏa thuận toàn cầu đầu tiên nhằm quản lý những rủi ro AI có khả năng "thảm khốc" . Tháng 2 năm 2026, Mỹ, Anh và Trung Quốc cùng 88 quốc gia khác đã thông qua Tuyên bố New Delhi về Tác động AI, nhấn mạnh rằng lợi ích từ AI phải được chia sẻ công bằng cho toàn nhân loại .

Cách tiếp cận của họ mang tính bổ trợ thay vì trùng lặp. Trung Quốc đã đề xuất Sáng kiến Quản trị AI Toàn cầu, phác thảo 11 nguyên tắc bao quát sự phát triển, an ninh và quản trị AI, nhấn mạnh "cách tiếp cận lấy con người làm gốc" và tạo ra "AI hướng thiện" . Trong khi đó, Anh "đã tự khẳng định là một trong những khu vực pháp lý chủ động nhất trong quản trị AI" , áp dụng một khuôn khổ tự nguyện dựa trên nguyên tắc, trao quyền cho các cơ quan quản lý ngành xây dựng hướng dẫn cụ thể thay vì áp đặt luật ngang cứng nhắc . Sự kết hợp giữa cam kết tiếp cận công bằng của Trung Quốc và kiến trúc thể chế đã được chứng minh của Anh trong việc thiết lập tiêu chuẩn tạo ra một mô hình quản trị toàn cầu cân bằng hơn.

Con đường ngoại giao không phải lúc nào cũng bằng phẳng. Đại sứ Trung Quốc tại Anh, ông Trịnh Trạch Quang, đã cảnh báo: "điều then chốt là ngăn chặn những thành kiến ý thức hệ và khái niệm an ninh quốc gia bị mở rộng thái quá làm gián đoạn giao lưu khoa học công nghệ Trung - Anh" . Đáng chú ý, Anh và Mỹ đã không ký một thông cáo AI do Pháp chủ trì vào tháng 2 năm 2025 mà Trung Quốc tham gia , cho thấy bức tranh phân mảnh mà quan hệ ngoại giao song phương Anh - Trung đang nỗ lực hàn gắn.

Vị thế độc nhất của nước Anh trong dẫn dắt tiêu chuẩn và thể chế AI

Yêu sách lãnh đạo của nước Anh trong kỷ nguyên AI bắt nguồn từ một di sản trí tuệ kéo dài ba thế kỷ, thứ đã trực tiếp đặt nền móng cho điện toán hiện đại, kinh tế học và quản trị thể chế.

Isaac Newton và Alan Turing là hai cột mốc khép mở một truyền thống đã giúp AI trở nên khả thi về mặt khái niệm. Newton đặt nền tảng cho vật lý và giải tích hiện đại — ngôn ngữ toán học mà mọi mô hình máy học (machine learning) đều được viết nên. Alan Turing thì phát minh ra máy tính lý thuyết (máy Turing) và đề xuất bài kiểm tra nền tảng cho trí thông minh máy móc. Truyền thống ấy ngày nay được thể chế hóa tại Viện Alan Turing, nơi năm 2026 đã công bố hồ sơ toàn diện nhất về mô hình quản trị AI của Vương quốc Anh .

Adam Smith cung cấp những khuôn khổ kinh tế cần thiết để tích hợp máy móc thông minh vào xã hội. Các học thuyết của Smith về tình cảm đạo đức, thiết kế thị trường và phân công lao động liên quan trực tiếp đến những câu hỏi kinh tế trọng tâm mà AI đặt ra: làm thế nào để phân phối thành quả năng suất, cách thiết kế thị trường bao gồm cả tác nhân con người và máy móc, và làm sao bảo vệ phúc lợi con người trước những thay đổi cấu trúc kinh tế. Tham vọng của chính phủ Anh, được nêu rõ trong Kế hoạch Hành động Cơ hội AI tháng 1 năm 2025, là "định hình cuộc cách mạng AI trên các nguyên tắc thịnh vượng kinh tế chia sẻ, dịch vụ công cải thiện và gia tăng cơ hội cá nhân" .

Nước Anh đã chuyển hóa di sản trí tuệ thành hành động thể chế với tốc độ chưa từng có. Chính phủ đang đầu tư 2 tỷ bảng từ 2026 đến 2030 để củng cố vị thế lãnh đạo, bao gồm 500 triệu bảng cho đơn vị AI Chủ quyền (Sovereign AI) mới nhằm tăng cường khả năng tiếp cận dữ liệu, năng lực tính toán và nhân tài . Anh đã tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh An toàn AI đầu tiên trên thế giới tại Công viên Bletchley năm 2023 — một sự trở lại mang tính biểu tượng nơi Turing từng giải mật mã Enigma — và thí điểm Trung tâm Tiêu chuẩn AI (AI Standards Hub) để điều phối quá trình tiêu chuẩn hóa AI toàn cầu . Kế hoạch Hành động Cơ hội AI, với toàn bộ 50 khuyến nghị được chính phủ thông qua, được củng cố bởi cách tiếp cận quản trị dựa trên nguyên tắc với năm giá trị xuyên suốt: an toàn, minh bạch, công bằng, trách nhiệm giải trình và khả năng phản biện .

Đây không chỉ là câu chuyện về uy tín lịch sử. Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England) đang phát triển cách tiếp cận riêng đối với đổi mới trong AI, và Diễn đàn Hợp tác Điều tiết Số (DRCF) đã bắt đầu khám phá những câu hỏi pháp lý do "AI tác tử" (agentic AI) — những hệ thống có khả năng tự thiết lập mục tiêu và ra quyết định — đặt ra . Vương quốc Anh đang xây dựng một hệ sinh thái thể chế đầy đủ, từ nghiên cứu nền tảng đến giám sát tài chính, mà một trật tự AI toàn cầu đòi hỏi.

Con đường đáng tin cậy nhất dẫn đến một kỷ nguyên AI ưu tiên phúc lợi con người không phải là con đường do một bá quyền đơn lẻ xây dựng. Nó được kiến tạo thông qua sự hợp tác giữa quốc gia đã phát minh ra máy tính và quốc gia sẽ triển khai AI ở quy mô lớn nhất — với Vương quốc Anh cung cấp kiến trúc thể chế, đạo đức và kinh tế để đảm bảo những cỗ máy ấy phục vụ con người, chứ không phải điều ngược lại.