Trump nói Đài Loan “lấy mất” ngành bán dẫn Mỹ: Chiến lược mặc cả hay tín hiệu chính sách?

Những phát biểu gần đây của Donald Trump rằng Đài Loan đã “đánh cắp” ngành công nghiệp bán dẫn của Mỹ không phải là điều mới. Tuy nhiên, việc ông nhắc lại thông điệp này ngay sau cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã khiến giới quan sát đặt câu hỏi: liệu đây có phải là tín hiệu thay đổi trong chính sách của Washington đối với Đài Loan hay chuỗi cung ứng chip toàn cầu.

Nhìn vào các dữ kiện hiện có, nhiều chuyên gia cho rằng điều này phản ánh một chiến lược mặc cả rộng hơn liên quan đến Trung Quốc, Đài Loan và chính sách công nghiệp bán dẫn của Mỹ.

Vì sao Trump khơi lại câu chuyện “Đài Loan lấy mất ngành chip”

Sau cuộc gặp với ông Tập, Trump nói rằng việc bán vũ khí cho Đài Loan có thể là một “con bài thương lượng rất tốt” trong đàm phán với Trung Quốc. Ông thậm chí cho biết việc phê duyệt một gói vũ khí đang chờ xử lý có thể phụ thuộc vào lập trường của Bắc Kinh.

Cách diễn đạt này cho thấy các vấn đề liên quan đến Đài Loan — từ an ninh đến công nghệ — có thể được sử dụng như đòn bẩy trong đàm phán Mỹ–Trung.

Song song với đó, Trump tiếp tục chỉ trích sự thống trị của Đài Loan trong lĩnh vực bán dẫn và kêu gọi các hãng chip của hòn đảo chuyển nhiều hoạt động sản xuất sang Mỹ.

Các nhà phân tích cho rằng thông điệp này nhắm tới nhiều đối tượng khác nhau:

• Trung Quốc: phát tín hiệu rằng Washington có thể linh hoạt trong các vấn đề liên quan đến Đài Loan trong khuôn khổ đàm phán lớn hơn.
• Chính quyền và doanh nghiệp Đài Loan: gây áp lực để tăng đầu tư vào sản xuất chip tại Mỹ.
• Cử tri trong nước: củng cố thông điệp rằng Mỹ cần đưa năng lực sản xuất công nghệ chiến lược trở lại trong nước.

Quan trọng là hiện không có bằng chứng rõ ràng cho thấy chính ông Tập Cận Bình trực tiếp thúc đẩy việc Trump lặp lại những phát biểu này. Một số nghiên cứu về chính sách Mỹ đối với Đài Loan cũng cho rằng dù Trump nhiều lần chỉ trích ngành chip của hòn đảo, điều đó không đồng nghĩa với việc Washington muốn từ bỏ Đài Loan về mặt chiến lược.

Đài Loan phản bác cáo buộc “đánh cắp”

Chính phủ Đài Loan đã bác bỏ mạnh mẽ tuyên bố rằng họ “lấy mất” ngành bán dẫn của Mỹ. Theo các quan chức ở Đài Bắc, ngành công nghiệp chip của hòn đảo là kết quả của nhiều thập kỷ đầu tư trong nước, chính sách công nghiệp và đổi mới của khu vực tư nhân.

Ngày nay, Đài Loan nằm ở trung tâm của hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu. Hòn đảo sản xuất phần lớn chip trên thế giới và gần như thống trị mảng sản xuất chip tiên tiến thông qua các công ty như Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC).

Từ góc nhìn của Đài Loan, sự trỗi dậy của ngành này là kết quả của chiến lược dài hạn chứ không phải sự “đánh cắp” công nghệ từ Mỹ.

Áp lực chính trị đối với TSMC và các hãng chip Đài Loan

Tác động trước mắt của những phát biểu từ Washington có thể là gia tăng áp lực chính trị để đưa thêm năng lực sản xuất bán dẫn sang Mỹ.

TSMC đã đi trước một bước. Năm 2025, công ty cam kết đầu tư thêm 100 tỷ USD vào các cơ sở sản xuất chip tại Mỹ, nâng tổng kế hoạch đầu tư tại nước này lên khoảng 165 tỷ USD, bao gồm nhiều nhà máy sản xuất và cơ sở đóng gói tiên tiến tại bang Arizona.

Ban lãnh đạo TSMC cho biết việc mở rộng này chủ yếu xuất phát từ nhu cầu của khách hàng — nhiều trong số đó là các công ty Mỹ như Apple và Nvidia — và sẽ không thay thế các hoạt động cốt lõi tại Đài Loan.

Tuy vậy, môi trường chính trị đang thay đổi cách các công ty cân nhắc đầu tư:

• Đặt một phần sản xuất tại Mỹ giúp giảm rủi ro về thuế quan hoặc quy định.
• Gần các khách hàng lớn ở Mỹ có thể mang lại lợi thế chiến lược.
• Hợp tác với chính sách công nghiệp của Washington giúp duy trì quan hệ chính trị thuận lợi.

Đối với các doanh nghiệp bán dẫn nhỏ hơn ở Đài Loan, tác động có thể lan rộng. Những nhà cung cấp linh kiện, thiết bị và dịch vụ đóng gói có thể phải cân nhắc theo chân các khách hàng lớn như TSMC tới các trung tâm sản xuất mới tại Mỹ.

Quan hệ bán dẫn Mỹ – Đài Loan có thể thay đổi ra sao

Dù có nhiều phát biểu cứng rắn, khả năng xảy ra một sự “chia tay” lớn trong hợp tác bán dẫn giữa Mỹ và Đài Loan là rất thấp. Hai bên hiện phụ thuộc sâu sắc vào nhau trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu.

Tuy nhiên, cách thức hợp tác có thể thay đổi theo một số hướng:

Quan hệ mang tính giao dịch hơn. Hợp tác công nghệ có thể gắn chặt với các điều kiện như cam kết đầu tư, chính sách thuế hoặc các vấn đề an ninh.

Đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Washington đã thúc đẩy việc tăng sản xuất chip trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào các nhà máy tại Đài Loan.

Nhạy cảm địa chính trị hơn. Khi chính sách bán dẫn gắn chặt với đàm phán Mỹ–Trung, các công ty hoạt động ở cả hai thị trường sẽ đối mặt với nhiều bất định hơn.

Điều đó có nghĩa gì cho các quyết định đầu tư trong tương lai

Đối với ngành bán dẫn Đài Loan, kịch bản có khả năng nhất không phải là rời khỏi quê nhà mà là đa dạng hóa địa lý.

TSMC và các công ty cùng hệ sinh thái nhiều khả năng sẽ:

• Giữ phần lớn hoạt động nghiên cứu và sản xuất công nghệ tiên tiến tại Đài Loan, nơi hệ sinh thái kỹ thuật đã hoàn thiện.
• Mở rộng thêm năng lực sản xuất tại Mỹ và các khu vực khác.
• Xem đầu tư ra nước ngoài như một dạng “bảo hiểm địa chính trị” trước nguy cơ thuế quan, rào cản thương mại hoặc áp lực chính trị.

Nói cách khác, những phát biểu của Trump không nhất thiết báo hiệu sự suy yếu của vị thế bán dẫn Đài Loan. Nhưng chúng cho thấy ngành chip — từng chủ yếu là câu chuyện công nghiệp — nay đã trở thành một trong những chiến trường chiến lược quan trọng nhất của địa chính trị toàn cầu.