Vì Sao Cơn Sốt AI Không Thể Cứu Nền Kinh Tế Trung Quốc?

Bức Tường Silicon: Hạn Chế Phần Cứng Là Giới Hạn Sống Còn

Tham vọng AI của Trung Quốc đang va phải "bức tường silicon" thực sự. Trong hơn nửa thập kỷ qua, Mỹ đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn ngày càng leo thang nhằm làm chậm ngành công nghiệp chip của Trung Quốc và duy trì vị thế dẫn đầu về năng lực tính toán nền tảng cho AI . Những hạn chế này đã cắt đứt quyền truy cập vào các GPU (bộ xử lý đồ họa) tiên tiến và thiết bị sản xuất chúng trong nước. Hậu quả là dù Trung Quốc đã tích trữ mạnh các dòng chip Nvidia H800 và H20 trong năm 2024, những con chip hiệu suất cao này vẫn cực kỳ khan hiếm trên các dịch vụ đám mây nội địa .

Để đối phó, vào cuối năm 2025, Bắc Kinh đã yêu cầu các dự án trung tâm dữ liệu sử dụng ngân sách nhà nước chỉ được phép dùng chip AI sản xuất trong nước . Tuy nhiên, các nhà sản xuất chip Trung Quốc đang gặp khó với nút thắt sản xuất. SMIC, xưởng đúc chip hàng đầu Trung Quốc, vẫn bị mắc kẹt ở tiến trình công nghệ 7nm do các lệnh kiểm soát thiết bị từ Mỹ và đồng minh, khiến việc sản xuất chip AI cạnh tranh ở quy mô lớn trở nên cực kỳ khó khăn . Điều này buộc ngành AI phải tối ưu hóa hiệu quả với phần cứng eo hẹp thay vì mở rộng quy mô sức mạnh tính toán thô để tạo ra hiệu ứng lan tỏa kinh tế.

Bài Toán Nhức Nhối Về Những Con Số

Bằng chứng định lượng cho thấy ngay cả một lĩnh vực AI đang bùng nổ cũng không thể lấp đầy cái hố do bất động sản để lại. Một phân tích từ Caixin chỉ ra rằng AI chỉ đóng góp khoảng 0,3% vào GDP của Trung Quốc, nhỏ hơn nhiều so với lực cản mà lĩnh vực địa ốc gây ra . Một phân tích khác của Rhodium Group về giai đoạn 2023-2025 cho thấy các lĩnh vực mới nổi như AI, robot và xe điện chỉ đóng góp vỏn vẹn 0,8 điểm phần trăm vào hiệu suất kinh tế, trong khi các ngành truyền thống, đặc biệt là địa ốc, lại sụt giảm tổng cộng 6 điểm phần trăm .

Khủng hoảng bất động sản là một vấn đề kinh tế hoàn toàn khác với những gì AI có thể giải quyết. Suy thoái địa ốc tàn phá tài sản hộ gia đình, hủy hoại niềm tin và đóng băng hoạt động xây dựng . Mỗi lần giá nhà giảm thêm 1% có thể làm giảm tiêu dùng tư nhân khoảng 0,2% GDP . AI là câu chuyện về năng suất và đầu tư dựa trên thị trường vốn và chuỗi cung ứng công nghệ. Nó không thể nhanh chóng vực dậy cầu nhà ở, phục hồi sức khỏe tài chính hộ gia đình hay lấy lại niềm tin tiêu dùng ở quy mô cần thiết.

Phân Hóa Kinh Tế Hình Chữ K: Bùng Nổ Cho Thiểu Số, Khó Khăn Cho Đa Số

Thay vì đóng vai trò là một lực lượng thống nhất, cơn sốt AI hiện tại đang tạo ra sự phân kỳ kinh tế hình chữ "K" tại Trung Quốc . Nền kinh tế ngày càng chia thành hai câu chuyện khác nhau: một phân khúc công nghệ cao cạnh tranh toàn cầu, tiến nhanh về AI và xuất khẩu; và một phân khúc nội địa bị đè nặng bởi giá nhà lao dốc, sức tiêu thụ yếu và bất ổn việc làm .

Nhiều chuyên gia nổi bật đã báo động về rủi ro này. Lu Ting, chuyên gia kinh tế trưởng về Trung Quốc tại Nomura, cảnh báo rằng AI có thể làm gia tăng sự phân hóa kinh tế tại Trung Quốc thay vì là giải pháp toàn năng . Lợi ích từ AI đang đến trước tiên với các doanh nghiệp, khu vực và người lao động có khả năng tiếp cận vốn, sức mạnh tính toán cao cấp và nhân tài kỹ thuật – tập trung ở một số trung tâm công nghệ. Trong khi đó, các chủ doanh nghiệp nhỏ tại những nơi khác lại đang chật vật vì khách hàng thắt chặt chi tiêu . Ngay cả Ngân hàng Thế giới cũng lưu ý rằng thay đổi công nghệ, bao gồm AI, đang thay thế việc làm kỹ năng thấp trong khi làm tăng nhu cầu nhân tài có tay nghề cao, ảnh hưởng không tương xứng đến lao động phi chính thức và lao động nhập cư .

So Sánh Với Nước Mỹ Cũng Bị Thổi Phồng

Cũng cần lưu ý rằng nhận định về việc AI "thúc đẩy một nửa nền kinh tế Mỹ" không hoàn toàn được chứng minh. Mặc dù chi tiêu vốn liên quan đến AI đã thúc đẩy đáng kể tăng trưởng GDP của Mỹ trong năm 2025, đóng góp ròng của nó sẽ nhỏ hơn khi tính đến hàm lượng nhập khẩu cao của phần cứng AI . Nghiên cứu từ Fed St. Louis và các nhà kinh tế khác chỉ ra rằng sau khi điều chỉnh cho việc nhập khẩu máy tính, chất bán dẫn và thiết bị liên quan đến AI, mức đóng góp ròng trung bình giảm đáng kể, chỉ còn khoảng 20%-25% tăng trưởng GDP thực tế . Ngay cả tại Mỹ, nơi đầu tư lớn gấp hàng chục lần Trung Quốc, lợi ích vĩ mô vẫn có ý nghĩa nhưng không áp đảo – và nó dựa vào hệ sinh thái thiết kế chip nội địa và thị trường vốn mà Trung Quốc hiện không thể sao chép.

Các dự báo dài hạn càng củng cố thêm rằng AI là một động lực tăng năng suất từ từ, không phải là công cụ giải cứu chu kỳ kinh tế. Penn Wharton ước tính AI sẽ chỉ giúp GDP Mỹ tăng 1,5% vào năm 2035, với mức tăng đáng kể hơn là gần 3% vào năm 2055 và 3,7% vào năm 2075 . Những mốc thời gian đó không phù hợp với một nền kinh tế đang cần hỗ trợ cầu ngay hôm nay. Như một nhà phân tích đã nói, triển vọng ngắn hạn của Trung Quốc vẫn bị bao phủ bởi khủng hoảng bất động sản, sự thiếu sức sống của thị trường lao động và niềm tin hộ gia đình ở mức thấp, khiến AI trở thành một công cụ mạnh mẽ nhưng không phù hợp để sửa chữa nền kinh tế vĩ mô ngay lập tức .