Blockchain đã đủ nhanh, nhưng thị trường onchain còn thiếu công bằng trong khớp lệnh

Thông lượng blockchain không còn là toàn bộ câu chuyện của thị trường onchain. a16z crypto cho biết tổng năng lực xử lý của các mạng lớn đã tăng từ dưới 25 lên hơn 3.400 giao dịch mỗi giây trong 5 năm; một số hệ thống vận hành thực tế còn công bố năng lực ở mức hàng chục nghìn giao dịch mỗi giây. Lập luận của họ không phải blockchain đã hoàn tất việc mở rộng, mà là các ứng dụng tài chính hiện cần thêm những điều TPS không tự bảo đảm được: lệnh được đưa vào chuỗi một cách đáng tin cậy, được xử lý theo quy tắc có thể dự đoán và có thứ tự giao dịch đáng tin cậy. 4854

TPS cao chưa đồng nghĩa với khớp lệnh tốt

Thông lượng cho biết mạng có thể xử lý bao nhiêu giao dịch trong một khoảng thời gian. Chỉ số này không trả lời liệu một lệnh cụ thể có được đưa vào nhanh hay không, có được thực thi ở vị trí dự kiến hay không, hoặc có ai đó nhìn thấy luồng lệnh trước rồi sắp xếp lại thứ tự để trục lợi hay không. 6252

Khác biệt này quyết định chất lượng thị trường. Nếu một lệnh có thể bị trì hoãn, loại bỏ hoặc bị vượt lên sau khi gửi đi, mức giá hiển thị có thể không còn thực hiện được khi giao dịch được ghi nhận. Nhà tạo lập thị trường, trước rủi ro đó, có thể giảm quy mô báo giá hoặc nới rộng chênh lệch mua - bán để tự bảo vệ trước lựa chọn bất lợi. Đây là hệ quả kinh tế có thể phát sinh từ quyền tùy ý sắp xếp giao dịch; không phải mọi dạng MEV đều có hại, nhưng nó cho thấy vì sao tính dự đoán trong thực thi lại quan trọng khi thị trường onchain ngày một lớn. 527

Bài toán thứ tự giao dịch: MEV là gì?

MEV (maximal extractable value, giá trị có thể trích xuất tối đa) là phần giá trị có thể thu được nhờ quyết định giao dịch nào được đưa vào và được xếp theo thứ tự nào. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) lưu ý rằng validator có thể quyết định giao dịch nào được thực hiện và thời điểm thực hiện, từ đó tác động đến giá thị trường và mở đường cho front-running cùng những hình thức thao túng khác. 7

Ví dụ dễ hiểu nhất là tấn công sandwich. Kẻ tấn công đặt một giao dịch trước lệnh hoán đổi của người dùng để làm dịch chuyển giá, rồi đặt thêm một giao dịch sau lệnh đó nhằm hưởng lợi từ biến động giá. Giao dịch của người dùng vẫn có thể thành công, nhưng ở mức giá bất lợi hơn. 245

Thiệt hại không chỉ là giả thuyết. Một nghiên cứu ước tính người dùng Ethereum đã mất 174 triệu USD vì tấn công sandwich trong 33 tháng. Một nghiên cứu khác về các kênh gửi giao dịch riêng tư ghi nhận 3.126 giao dịch nạn nhân và khoảng 409.236 USD thiệt hại trong tháng 11 và 12/2024. Hai con số dùng giai đoạn và phương pháp khác nhau nên không thể cộng thành một tổng chung; tuy vậy, chúng cho thấy gửi lệnh qua kênh riêng tư không tự động xóa bỏ rủi ro. 3935

Strong Chain Quality: giảm quyền lực của một proposer

a16z crypto đề xuất Strong Chain Quality (SCQ), một cách diễn giải mạnh hơn của một thuộc tính bảo mật blockchain hiện có, cho các hệ thống thông lượng cao.

Theo khái niệm Chain Quality truyền thống, nếu một bên sở hữu 3% lượng stake thì về dài hạn họ kiểm soát khoảng 3% không gian khối. SCQ muốn áp đặt tính tỷ lệ này trong mọi khối. Trong ví dụ đơn giản, bên nắm 3% stake sẽ kiểm soát khoảng 3% không gian khối trong từng khối, thay vì chỉ có toàn quyền hiệu dụng với việc sắp xếp cả khối khi đến lượt họ làm proposer. 51

Mục tiêu là tạo ra các “làn ảo” trong khối có băng thông cao, phân bổ theo tỷ lệ stake. Điều này có thể hạn chế khả năng một proposer được chọn tạm thời khai thác vị thế của mình để chèn, trì hoãn, loại bỏ hoặc đảo thứ tự giao dịch. Đây là thuộc tính được đề xuất và hướng nghiên cứu, chưa phải tính năng phổ quát trên các blockchain đang triển khai. 51

Vì sao cơ quan quản lý chú ý?

Mối lo về cấu trúc thị trường không đơn thuần là MEV tồn tại, mà là một số cách trích xuất giá trị có nét tương đồng với những hành vi mà thị trường truyền thống xem là lạm dụng: front-running, tiếp cận có chọn lọc hoặc thao túng giá.

BIS đã liên hệ quyền tùy ý của validator đối với thời điểm và việc thực thi giao dịch với khả năng front-running và thao túng thị trường. 7 Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) cũng nhận định tính công khai của giao dịch cùng thời gian cần để xác nhận chúng có thể làm tăng rủi ro front-running, back-running và sandwich attack trên các sàn giao dịch phi tập trung. 5

Điều đó không có nghĩa mọi chiến lược sắp xếp lệnh đều trái pháp luật, hoặc cơ quan quản lý toàn cầu đã có một kết luận thống nhất về MEV. Nhưng áp lực đang tăng lên để các giao thức và bên cung cấp hạ tầng phân biệt giữa các chức năng có ích — chẳng hạn một số hoạt động arbitrage — với hành vi chuyển giá trị từ người dùng nhờ đặc quyền kiểm soát thứ tự giao dịch.

Jito trên Solana cho thấy điều gì?

Hạ tầng của Jito cho thấy cả tiến bộ lẫn giới hạn của các biện pháp bảo vệ thực thi hiện nay. Dịch vụ giao dịch độ trễ thấp của họ hỗ trợ giao dịch được đưa vào nhanh, bảo vệ MEV, bảo vệ hoàn nguyên và hỗ trợ cả giao dịch đơn lẻ lẫn các bundle giao dịch. 18

Cơ chế tự nguyện DontFront cụ thể hơn: khi một giao dịch mang dấu hiệu jitodontfront bắt buộc và được gửi qua block engine của Jito, mọi bundle chứa giao dịch này phải đặt nó ở vị trí số 0. Nhờ đó, một searcher không thể chèn giao dịch đứng trước giao dịch được bảo vệ trong chính bundle đó. 1924

Đây là biện pháp hữu ích đối với một dạng sandwich xác định. Tuy nhiên, không nên xem nó như bảo đảm thứ tự công bằng cho toàn bộ giao thức: cơ chế này phụ thuộc vào việc dùng đúng hạ tầng liên quan và chỉ áp dụng trong bối cảnh bundle; bản thân nó không bảo đảm thứ tự toàn cục, quyền được đưa lệnh vào chuỗi trong mọi trường hợp, hay bảo vệ trước mọi kiểu kiểm duyệt và rò rỉ thông tin. 1819

Vì sao điều này quan trọng với thị trường tổ chức?

Khi các tổ chức tài chính cân nhắc thực hiện giao dịch onchain, phát hành stablecoin và tài sản token hóa, họ cần điều kiện vận hành gần hơn với kỳ vọng đối với hạ tầng thị trường: quyền tiếp cận đáng tin cậy, quy tắc xử lý có thể dự đoán và kiểm soát thời điểm thông tin nhạy cảm trở nên hiển thị. a16z crypto cho rằng các bảo đảm này phải vẫn hoạt động trong lúc tắc nghẽn, gián đoạn hay bị tấn công. 48

Đó là trọng tâm của sự chuyển dịch từ câu chuyện thông lượng sang công bằng: một blockchain có thể đủ nhanh xét trên tổng thể, nhưng vẫn là địa điểm giao dịch khó dùng nếu người tham gia không thể hình thành kỳ vọng đáng tin cậy về cách lệnh của họ sẽ được xử lý.

Bài toán khó: công bằng hơn mà không làm yếu mạng

Không có một giải pháp MEV duy nhất, miễn phí và không đánh đổi. Kênh gửi giao dịch riêng tư, mempool mã hóa, bundle, pre-confirmation, cơ chế đấu giá và thay đổi vai trò của proposer hoặc block builder đều có thể xử lý một phần rủi ro. Chẳng hạn, các thiết kế mempool mã hóa thường hướng đến việc che nội dung giao dịch cho tới khi giao dịch đã được cam kết, qua đó giảm cơ hội giao dịch dựa trên thông tin về lệnh đang chờ. 60

Đổi lại, các cách tiếp cận này có thể tạo ra đánh đổi về độ trễ, độ phức tạp, khả năng chống kiểm duyệt, mức độ tập trung, quyền riêng tư hoặc mức độ phụ thuộc vào trung gian. Những cam kết mạnh về việc đưa lệnh vào chuỗi và thứ tự xử lý phải cùng tồn tại với sản xuất khối phi tập trung và hiệu năng mạng hiệu quả.

Kết luận quan trọng không phải thông lượng blockchain đã hết ý nghĩa — mở rộng năng lực vẫn cần thiết. Nhưng với thị trường onchain, năng lực ngày càng chỉ là điểm xuất phát. Bài kiểm tra tiếp theo là liệu các mạng có thể biến năng lực đó thành cơ chế thực thi mà người tham gia tin cậy được hay không. 4852