Các đại sứ Liên minh châu Âu (EU) đã không thể hoàn tất thỏa thuận trước hạn chót nửa đêm 22/9, bởi các lệnh trừng phạt có mục tiêu của EU cần sự nhất trí của toàn bộ 27 nước thành viên. Latvia không chấp nhận phương án thỏa hiệp gỡ tên hai doanh nhân nổi tiếng là Alisher Usmanov và Mikhail Fridman khỏi danh sách trừng phạt. Gói đề xuất sẽ gia hạn biện pháp hạn chế với gần 3.000 cá nhân và tổ chức khác trong 3 năm — khoảng thời gian chưa từng có — nhưng Latvia coi việc gỡ tên hai người này là sự suy giảm sức ép lên Nga.
14
18
Thỏa hiệp được đặt lên bàn đàm phán
Gói thỏa hiệp gồm hai phần gắn với nhau:
- Gỡ tên Alisher Usmanov và Mikhail Fridman khỏi danh sách, qua đó chấm dứt việc phong tỏa tài sản và cấm đi lại trong EU áp dụng với họ.
- Gia hạn danh sách còn lại trong 36 tháng, thay vì các đợt gia hạn ngắn hơn như thông lệ. Điều này sẽ đẩy cuộc tranh cãi lớn tiếp theo về gia hạn sang năm 2029.
3
14
Các nhà ngoại giao đã đạt được một sự thống nhất sơ bộ, song vẫn cần mọi nước thành viên EU phê chuẩn. Latvia không đồng ý, khiến gói này không thể được thông qua.
18
24
Vì sao Pháp, Slovakia và Luxembourg muốn gỡ tên?
Ba nước này không nhất thiết có cùng động cơ.
Slovakia là bên đóng vai trò then chốt trong thế bế tắc trước đó và đã thúc đẩy việc đưa Usmanov ra khỏi danh sách. Theo các nguồn tin, nước này cũng muốn gỡ tên Fridman trong thỏa hiệp cuối cùng.
3
13
Pháp muốn gỡ tên Usmanov trong bối cảnh có thông tin rằng điều đó có thể hỗ trợ việc trả tự do cho công dân Pháp bị giam tại Azerbaijan. Mối liên hệ này được nhiều báo đưa tin, nhưng mới là liên hệ ngoại giao được thuật lại, không phải điều kiện do Azerbaijan xác nhận độc lập.
2
12
14
Luxembourg cho rằng nếu Usmanov được gỡ tên thì Fridman cũng nên được đối xử tương tự. Một số thông tin liên hệ lập trường của Luxembourg với vụ Fridman yêu cầu trọng tài quốc tế giải quyết khoản bồi thường khoảng 16 tỷ USD từ nước này liên quan đến tài sản bị đóng băng. Tuy nhiên, các nguồn hiện có chưa chứng minh đây là động cơ chính thức, mang tính quyết định của Luxembourg.
1
3
Vì sao phản đối của Latvia có thể chặn cả gói?
Latvia trở thành trở ngại cuối cùng vì các lệnh trừng phạt cá nhân của EU cần sự đồng thuận của toàn bộ 27 quốc gia thành viên. Lập trường của Riga là đổi việc gỡ tên hai người lấy một kỳ gia hạn dài hơn sẽ làm loãng chính sách trừng phạt Nga của EU.
Ngoại trưởng Latvia Baiba Braže, theo các nguồn tin về đàm phán, nói các biện pháp trừng phạt phải được “tăng cường, không phải làm suy yếu”.
14
Vụ việc cũng cho thấy điểm dễ tổn thương của cơ chế đồng thuận: một gói có thể nhận được sự ủng hộ rộng rãi nhưng vẫn bị một chính phủ chặn lại nếu nước đó phản đối một phần của thỏa hiệp.
Điều gì bị đe dọa khi đến hạn chót?
Rủi ro trực tiếp liên quan đến danh sách trừng phạt cá nhân — gồm phong tỏa tài sản và cấm đi lại đối với gần 3.000 cá nhân, tổ chức có liên hệ với Nga. Việc không đạt thỏa thuận trước đó đã buộc EU gia hạn kỹ thuật thêm 7 ngày, từ ngày 15/9 đến hết ngày 22/9.
14
16
Nếu EU không hoàn tất các thủ tục pháp lý cần thiết với sự nhất trí tuyệt đối, các chỉ định trừng phạt này có nguy cơ hết hiệu lực. Do đó, tranh cãi không chỉ xoay quanh hai cái tên: bất đồng về Usmanov và Fridman có thể đe dọa tính liên tục pháp lý của toàn bộ cơ chế trừng phạt cá nhân.
14
18
Điều này không có nghĩa mọi biện pháp trừng phạt Nga của EU sẽ biến mất. Các lệnh trừng phạt kinh tế theo ngành, vốn được xử lý theo cơ chế gia hạn riêng, không bị ảnh hưởng bởi đợt gia hạn đang bế tắc này.
14
Phản ứng trước vòng đàm phán mới
Đại diện cấp cao EU về đối ngoại Kaja Kallas kêu gọi các nước thành viên duy trì trừng phạt Nga và cho biết quan chức EU đang nỗ lực sớm hoàn tất việc gia hạn. Bà nhấn mạnh nhu cầu ổn định của cơ chế này trong khi đàm phán tiếp diễn.
20
30
Thủ tướng Ukraine Sergii Koretskyi kêu gọi EU không nới lỏng trừng phạt, lập luận rằng châu Âu không nên đối xử với những người tiếp tay cho cuộc chiến của Nga như bạn bè khi Ukraine vẫn đang hứng chịu các cuộc tấn công.
39
Ngoại trưởng Lithuania Kęstutis Budrys cũng công khai ủng hộ việc gia tăng sức ép lên Nga và những bên hỗ trợ hành động của Điện Kremlin. Các phát biểu được thuật lại của ông nằm trong bối cảnh các biện pháp tiếp theo liên quan Nga, chứ không phải tuyên bố được ghi nhận trực tiếp về thỏa hiệp Usmanov–Fridman.
41
Vì vậy, cuộc họp dự kiến vào sáng thứ Ba không chỉ nhằm giải quyết việc gỡ tên hai doanh nhân, mà còn nhằm xử lý một vấn đề mang tính cơ cấu: làm sao duy trì một danh sách trừng phạt lớn khi mỗi lần gia hạn đều phụ thuộc vào sự đồng thuận chính trị tuyệt đối.
14