Vì sao giá dầu giảm dù khủng hoảng eo biển Hormuz chưa chấm dứt?

Giá dầu thô giảm trong phiên thứ Sáu, ngày 28/8, dù hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn chưa trở lại bình thường. Dầu Brent chốt phiên ở mức 89,31 USD/thùng, giảm 39 xu trong ngày và hơn 5% trong cả tuần. Dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ giảm 13 xu, xuống 83,40 USD/thùng, đồng thời mất hơn 4% trong tuần. 27

Lý do chính nằm ở sự thay đổi trong kỳ vọng của nhà đầu tư, chứ không phải cuộc khủng hoảng hàng hải đã được giải quyết hoàn toàn. Thị trường bắt đầu cho rằng khả năng nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng và kéo dài qua Hormuz thấp hơn trước. Cùng lúc, các tín hiệu về chính sách tiền tệ Mỹ làm dấy lên lo ngại nhu cầu dầu trong tương lai sẽ yếu đi. 18

Yếu tố trực tiếp kéo giá dầu đi xuống

Eo biển Hormuz từng cộng thêm một khoản “phí rủi ro địa chính trị” vào giá dầu, bởi bất kỳ hạn chế nào tại tuyến hàng hải này cũng có thể cản trở dòng dầu từ khu vực Vịnh Ba Tư ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, đến cuối tuần, một loạt diễn biến ngoại giao và hàng hải cho thấy ít nhất một phần dòng vận chuyển có thể được khôi phục. Iran và Oman đã thảo luận về một hành lang hàng hải tạm thời, đồng thời phối hợp dọn mìn trong eo biển. Các nỗ lực trung gian riêng rẽ cũng thúc đẩy Tehran chuẩn bị những điều kiện để khôi phục giao thông bình thường. 313335

Những tín hiệu này chưa bảo đảm Hormuz sẽ mở cửa ổn định. Dù vậy, chúng làm giảm xác suất xảy ra kịch bản xấu nhất trong ngắn hạn — một đợt gián đoạn nguồn cung vật chất kéo dài. Trong thị trường dầu, chỉ cần nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng giảm xuống, giá đã có thể đi xuống ngay cả khi nguồn cung thực tế vẫn bị hạn chế và xung đột chưa chấm dứt.

Vì sao Hormuz vẫn là biến số quan trọng?

Thị trường đã cho thấy mức độ nhạy cảm với từng thay đổi trong kỳ vọng về giao thông qua eo biển. Trước đó, số tàu đi qua Hormuz giảm còn 6 chiếc, so với mức trung bình khoảng 11 chiếc trong 10 ngày; Iran cũng tuyên bố tuyến đường này sẽ tiếp tục đóng cho đến khi Mỹ thay đổi cách hành xử. 5

Vì vậy, các cuộc thảo luận mới chỉ tạo ra một khuôn khổ khả dĩ, chưa phải bằng chứng cho thấy giao thông bình thường đã trở lại. Hành lang tạm thời, hoạt động dọn mìn và tình trạng tàu thuyền qua lại không đều cho thấy rủi ro vận hành vẫn còn cao. Tehran cũng chưa hoàn tất việc công bố các điều kiện để khôi phục giao thông, khiến thị trường chưa thể biết thỏa thuận — nếu đạt được — có đủ bền vững và khả thi hay không. 33

Chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ gây sức ép lên nhu cầu

Nhà đầu tư đồng thời đánh giá các tín hiệu liên quan đến chính sách chống lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Nếu lo ngại lạm phát khiến thị trường dự đoán lãi suất sẽ cao hơn hoặc điều kiện tài chính bị thắt chặt, hoạt động kinh tế có thể chậm lại. Khi đó, triển vọng tiêu thụ dầu cũng suy yếu — một yếu tố bất lợi đối với giá dầu. 18

Yếu tố nhu cầu này củng cố phản ứng giảm giá trước các tin tức về Hormuz. Nói cách khác, thị trường cùng lúc hạ thấp quy mô của cú sốc nguồn cung tiềm tàng và thận trọng hơn với triển vọng nhu cầu.

Dòng dầu phục hồi và tồn kho Mỹ tăng

Dòng xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh có dấu hiệu phục hồi. Lưu lượng bất ngờ tăng qua hành lang Iran–Oman cũng cho thấy lượng dầu thực sự bị mất khỏi thị trường có thể nhỏ hơn lo ngại ban đầu. Reuters cho biết thị trường bị bất ngờ bởi dòng dầu bổ sung, đề xuất hành lang Iran–Oman và các tuyên bố của Mỹ về hoạt động dọn mìn. 18

Tồn kho dầu thô tại Mỹ tăng cũng tạo thêm một tín hiệu giảm giá cụ thể trong ngắn hạn. Tồn kho không thể phản ánh toàn bộ triển vọng cung cầu toàn cầu, nhưng mức tăng thường cho thấy nguồn cung hiện tại đang vượt nhu cầu tức thời, hoặc hoạt động lọc dầu và xuất khẩu kém thuận lợi hơn dự kiến. Reuters trước đó cũng ghi nhận giá dầu chịu ảnh hưởng từ diễn biến tồn kho Mỹ và các cuộc thảo luận về tuyến vận chuyển Iran–Oman. 8

Điều gì có thể khiến giá tiếp tục giảm?

Một sự mở cửa Hormuz bền vững và có thể kiểm chứng sẽ cải thiện khả năng tiếp cận nguồn dầu vùng Vịnh, đồng thời loại bỏ một phần phí rủi ro địa chính trị. Nếu hoạt động vận chuyển trở lại bình thường và các thỏa thuận ngoại giao được duy trì, giá dầu có thể chịu thêm sức ép giảm do nguồn cung khả dụng tăng và nỗi lo thiếu hụt đột ngột giảm xuống. Thị trường từng phản ứng theo hướng này khi kỳ vọng về một thỏa thuận hòa bình Mỹ–Iran được cải thiện. 20

Triển vọng nhu cầu Mỹ yếu hơn trong thời gian dài cũng sẽ gây áp lực lên giá. Lãi suất cao, nếu thực sự xuất hiện, có thể không tạo ra tác động lớn chỉ trong một phiên giao dịch; ảnh hưởng đáng kể hơn sẽ đến từ khả năng nền kinh tế và mức tiêu thụ dầu chậm lại trong nhiều tháng.

Rủi ro nào có thể đẩy giá tăng trở lại?

Kịch bản giảm giá phụ thuộc vào việc các tín hiệu ngoại giao phải chuyển thành tiến triển thực tế, thay vì chỉ dừng ở tuyên bố. Nếu đàm phán đổ vỡ, Iran đưa ra thêm điều kiện, tàu chở dầu bị tấn công hoặc lượng tàu qua eo biển giảm mạnh một lần nữa, phí rủi ro có thể nhanh chóng quay lại. Trước đó, giá dầu từng tăng khi triển vọng thỏa thuận hòa bình suy yếu và nguy cơ gián đoạn vận chuyển kéo dài hơn. 25

Các lệnh trừng phạt của Mỹ cũng là một nguồn bất định. Biện pháp cứng rắn hơn có thể hạn chế xuất khẩu của Iran, khiến Tehran ít sẵn sàng hợp tác về hàng hải hơn và làm tăng nguy cơ leo thang. Ngược lại, một thỏa thuận vận chuyển ổn định sẽ cải thiện dòng dầu vùng Vịnh có thể tiếp cận thị trường và gây sức ép giảm giá.

Kết luận

Đợt giảm giá ngày 28/8 phản ánh một sự dịch chuyển tương đối bất lợi đối với dầu trong đánh giá rủi ro ngắn hạn. Hy vọng về việc Hormuz được bình thường hóa từng phần, dòng dầu vùng Vịnh quay lại, hoạt động dọn mìn và lượng tồn kho Mỹ cao hơn đã lấn át phần phí rủi ro địa chính trị còn lại. Lo ngại chính sách tiền tệ Mỹ thắt chặt hơn cũng tạo thêm lực cản từ phía nhu cầu. 1827

Tuy nhiên, không nên xem đà giảm này là bằng chứng cho thấy khủng hoảng đã kết thúc. Hoạt động vận chuyển vẫn không đều, các đề xuất hiện tại chưa tương đương với một thỏa thuận mở cửa lâu dài, còn lệnh trừng phạt hoặc xung đột mới có thể đảo chiều giá rất nhanh.

Hiện tại, thị trường dầu đang cân bằng giữa hai khả năng: xác suất xảy ra cú sốc nguồn cung tức thời đã giảm, nhưng nguy cơ eo biển Hormuz tiếp tục hoạt động thiếu ổn định vẫn đáng kể.