Vì sao MiniMax và Zhipu AI khó bị bán khống — và tháng 7 có thể làm thay đổi cuộc chơi

Zhipu AI cũng có bức tranh tương tự. Công ty ghi nhận khoảng 2,36 tỷ nhân dân tệ lỗ ròng trong nửa đầu năm 2025, chủ yếu do chi phí nghiên cứu và năng lực tính toán tăng mạnh để đào tạo mô hình AI.

Dù vậy, thị trường vẫn định giá cao hai công ty này vì nhà đầu tư tin rằng họ có thể trở thành người chơi lớn trong hệ sinh thái AI tạo sinh của Trung Quốc.

2. Lý do thực sự: lượng cổ phiếu tự do lưu hành quá ít

Để bán khống một cổ phiếu, nhà đầu tư phải vay cổ phiếu trước khi bán. Tại Hong Kong, bán khống “naked short” (bán khi chưa có cổ phiếu để giao) về cơ bản bị cấm.

Điều này khiến các cổ phiếu mới niêm yết thường rất khó bị bán khống.

Ví dụ:

• Knowledge Atlas chỉ chào bán khoảng 37,4 triệu cổ phiếu H trong IPO tại Hong Kong.
• Nhiều nhà đầu tư chiến lược và cornerstone investors bị khóa cổ phiếu trong thời gian lock‑up sau IPO.

Khi lượng cổ phiếu có thể giao dịch tự do nhỏ, thị trường cho vay chứng khoán thường gặp tình trạng:

• khó tìm cổ phiếu để vay
• chi phí vay rất cao
• rủi ro bị short squeeze (ép giá người bán khống)

Nói cách khác, ngay cả khi có lý do để bi quan, việc thực hiện giao dịch bán khống vẫn rất khó.

3. Nhu cầu đầu tư AI sau IPO càng làm vấn đề trầm trọng

Sau khi niêm yết, cả hai cổ phiếu đều tăng mạnh. Giá cổ phiếu tăng nhanh đã đưa vốn hóa của họ lên hàng chục tỷ đô la Hong Kong trong thời gian ngắn.

Một số yếu tố hỗ trợ giá gồm:

• sự hưng phấn của nhà đầu tư đối với cổ phiếu AI
• lượng cổ phiếu tự do lưu hành thấp
• kỳ vọng được thêm vào các chỉ số lớn

Khi cầu cao nhưng cung hạn chế, giá cổ phiếu có thể tăng mạnh ngay cả khi công ty chưa có lợi nhuận.

4. Khả năng vào Hang Seng Tech Index có thể kéo dòng tiền lớn

Một chất xúc tác lớn khác là khả năng MiniMax và Zhipu AI được thêm vào Hang Seng Tech Index — chỉ số theo dõi các công ty công nghệ lớn niêm yết tại Hong Kong.

Theo ước tính của Morgan Stanley, việc được thêm vào chỉ số này có thể tạo ra 1,25 đến 1,75 tỷ USD dòng tiền thụ động từ các quỹ ETF và quỹ chỉ số phải mua cổ phiếu theo tỷ trọng của chỉ số.

Thông thường, việc được thêm vào chỉ số có thể:

• tăng nhu cầu mua từ ETF
• khiến các quỹ chủ động phải tăng tỷ trọng
• làm thanh khoản giao dịch tăng mạnh

Tuy nhiên, thị trường đôi khi cũng chứng kiến hiện tượng “mua theo tin đồn, bán khi tin ra” nếu dòng tiền này đã được phản ánh trước vào giá.

5. Tháng 7: thời điểm lock‑up hết hạn có thể là cú sốc cung đầu tiên

Một yếu tố có thể thay đổi động lực thị trường là việc hết hạn lock‑up của cổ đông ban đầu.

Theo các báo cáo thị trường, tháng 7 được xem là giai đoạn lock‑up quan trọng đối với các IPO AI này. Khi đó, các cổ đông nội bộ, quỹ đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư cornerstone có thể bắt đầu bán cổ phiếu.

Điều này có thể tạo ra hai tác động lớn:

1. Nguồn cung bán ra tăng – nhà đầu tư sớm có thể chốt lời sau khi giá tăng mạnh.
2. Nguồn cổ phiếu cho vay tăng – lượng cổ phiếu lưu hành lớn hơn giúp việc bán khống dễ dàng hơn.

Nếu cả hai xảy ra cùng lúc, đây có thể là bài kiểm tra thực sự đầu tiên đối với giá cổ phiếu kể từ khi niêm yết.

6. Điều gì sẽ quyết định hướng đi tiếp theo

Trong những tháng tới, biến động của các cổ phiếu này nhiều khả năng phụ thuộc vào cân bằng giữa cung và cầu.

Các yếu tố hỗ trợ giá:

• dòng tiền thụ động từ việc vào chỉ số
• tâm lý lạc quan với ngành AI
• thanh khoản tăng khi nhiều nhà đầu tư tiếp cận thị trường Hong Kong

Các yếu tố gây áp lực:

• hết hạn lock‑up làm tăng lượng cổ phiếu lưu hành
• nhà đầu tư sớm chốt lời
• chi phí phát triển AI cao khiến công ty tiếp tục thua lỗ

Vì vậy, việc cổ phiếu MiniMax và Zhipu AI khó bán khống hiện nay không phải do mô hình kinh doanh quá mạnh, mà chủ yếu do cấu trúc thị trường và nguồn cung cổ phiếu hạn chế. Nếu nguồn cung tăng lên trong thời gian tới, cục diện giao dịch có thể thay đổi rất nhanh.