Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel cùng được trao Nobel Sinh lý học hoặc Y học 2026 nhờ những khám phá về các kênh ion đóng mở bằng ánh sáng và quang di truyền học (optogenetics). Phương pháp này cho phép nhà khoa học dùng ánh sáng để điều khiển hoạt động của những tế bào thần kinh cụ thể, từ đó khảo sát cách các mạch não vận hành.
1
4
9
Từ tảo nhạy sáng đến công cụ nghiên cứu não
Manh mối quan trọng đến từ một loại protein nhạy sáng có tên channelrhodopsin, được Peter Hegemann và Georg Nagel phát hiện khi nghiên cứu cách tảo phản ứng với ánh sáng. Protein này hoạt động như một công tắc phân tử: khi được đưa vào tế bào thần kinh, nó giúp các nhà nghiên cứu dùng ánh sáng để làm thay đổi hoạt động của những tế bào đó.
4
26
30
Từ nền tảng ấy, quang di truyền học ra đời, kết hợp ánh sáng với kỹ thuật di truyền để điều khiển các tế bào thần kinh được chọn trong não sống. Nhờ vậy, nhà khoa học không chỉ ghi nhận tế bào nào đang hoạt động mà còn có thể tác động lên chúng rồi quan sát điều gì thay đổi.
4
31
Ánh sáng giúp tìm hiểu mạch não ra sao?
Khi có thể kiểm soát những tế bào cụ thể, giới nghiên cứu có thêm cách kiểm tra một mạch thần kinh đóng góp thế nào vào ký ức, cảm xúc hay hành vi. Thay vì chỉ nhận thấy hai hiện tượng xuất hiện cùng lúc, họ có thể khảo sát mối liên hệ giữa hoạt động của mạch não và một chức năng nhất định.
9
30
31
Đây là công cụ nghiên cứu giúp tìm hiểu não bộ với độ chính xác cao hơn, chứ không phải phương pháp điều trị phổ quát cho các rối loạn não.
4
9
Có thể ứng dụng trong y học không?
Các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu liệu quang di truyền học có thể góp phần mở ra những hướng điều trị trong tương lai, chẳng hạn hỗ trợ phục hồi một phần thị lực hoặc ứng phó với một số bệnh lý thần kinh và tâm thần. Đây vẫn là những khả năng đang được khảo sát, không đồng nghĩa kỹ thuật này đã trở thành phương pháp điều trị được xác lập cho các tình trạng đó.
23
28
Ba nhà khoa học đoạt giải là ai?
Nobel Sinh lý học hoặc Y học 2026 được trao chung cho ba nhà khoa học:
1
9
- Karl Deisseroth, công tác tại Đại học Stanford và Viện Y khoa Howard Hughes ở Mỹ.
- Peter Hegemann, thuộc Đại học Humboldt Berlin.
- Georg Nagel, thuộc Đại học Würzburg.
Giải thưởng năm 2026 trị giá 12 triệu krona Thụy Điển, được chia đều cho ba người, tương đương 4 triệu krona mỗi người.
1
3
Lịch công bố và trao các giải Nobel tiếp theo
Các giải Nobel còn lại dự kiến được công bố trong giai đoạn 6–12/10: Vật lý ngày 6/10, Hóa học ngày 7/10, Văn học ngày 8/10, Hòa bình ngày 9/10 và Khoa học Kinh tế ngày 12/10.
6
Lễ trao giải Nobel sẽ diễn ra ngày 10/12. Phần lớn giải được trao tại Stockholm, còn lễ trao Nobel Hòa bình tổ chức ở Oslo.
34