Vòm nhiệt tháng 5/2026 tàn phá châu Âu: Nắng nóng kỷ lục, điện mặt trời dư thừa và cú sốc giá buổi tối

Một vòm nhiệt (heat dome) mạnh mẽ đã đỗ bộ xuống Tây và Trung Âu vào cuối tháng 5 năm 2026, mang theo nền nhiệt giữa mùa hè sớm hơn dự kiến và viết lại các kỷ lục thời tiết quốc gia. Đợt nắng nóng cực đoan này đã thúc đẩy sản lượng điện mặt trời tăng vọt, đẩy giá điện ban ngày xuống dưới 0, nhưng đồng thời phơi bày những lỗ hổng nghiêm trọng trong hệ thống điện châu Âu khi một đợt "hạn hán gió" (wind drought) đồng thời xảy ra, khiến giá điện buổi tối tăng phi mã.

Nhiệt độ phá vỡ mọi kỷ lục

Các nhà khí tượng học mô tả đây là một "đợt nắng nóng lịch sử, phá hủy kỷ lục" với nhiệt độ cao hơn từ 12–16 °C so với tiêu chuẩn khí hậu dài hạn vào cuối tháng 5 . Nhiệt độ đỉnh điểm của sự kiện này đạt 39,2 °C (102,6 °F) tại bang Saarland, Đức, vào ngày 24 tháng 5 .

Vương quốc Anh đã phá kỷ lục nhiệt độ tháng 5 hai lần trong vòng 24 giờ. Vào thứ Hai, ngày 25 tháng 5, mức nhiệt 34,8 °C (94,6 °F) được ghi nhận tại Kew Gardens, tây nam London, đập tan kỷ lục trước đó là 32,8 °C (91 °F) được thiết lập từ năm 1922. Kỷ lục này lại bị phá vỡ ngay ngày hôm sau khi nhiệt độ tiếp tục tăng, đạt 35,1 °C (95,1 °F) cũng tại địa điểm trên . Xứ Wales cũng lập kỷ lục tháng 5 mới, ghi nhận 32,9 °C tại Công viên Cardiff Bute .

Pháp ghi nhận ngày tháng 5 nóng nhất lịch sử, theo cơ quan khí tượng quốc gia Météo-France . Tây Ban Nha dự kiến sẽ có đỉnh nhiệt gần 38 °C vào cuối tuần, trong khi một số vùng của Ý áp đặt lệnh hạn chế làm việc ngoài trời như một biện pháp phòng ngừa . Trên toàn khu vực bị ảnh hưởng, ít nhất 5 trường hợp tử vong đã liên quan đến nắng nóng, bao gồm nhiều vụ đuối nước ở Anh và Pháp khi người dân tìm cách giải nhiệt dưới nước .

Điện mặt trời tràn ngập lưới điện

Cùng một hệ thống áp cao giam giữ cái nóng thiêu đốt cũng đã ngăn chặn sự hình thành của mây, làm sạch bầu trời và tạo điều kiện lý tưởng cho sản lượng quang điện mặt trời trên khắp Tây Bắc Âu . Hiệu ứng này rất rõ rệt: sản lượng điện mặt trời vào giữa trưa tăng vọt lên mức cao hơn nhiều so với nhu cầu mùa xuân thông thường, khiến giá điện ban ngày chuyển sang âm ở một số thị trường .

Để hiểu rõ hơn bối cảnh này, mô hình từ các đợt nắng nóng trước đó ở châu Âu đã cho thấy một tiền lệ rõ ràng. Trong đợt nắng nóng tháng 6 năm 2025, sản lượng điện mặt trời của EU đã đạt kỷ lục 45 TWh trong tháng, với sản lượng cao hơn 22% so với năm trước . Riêng đội tàu điện mặt trời của Đức đạt công suất 50 GW trong những giai đoạn nóng nhất của sự kiện đó . Vòm nhiệt tháng 5 năm 2026 đã lặp lại và khuếch đại mô hình đó, cho thấy năng lượng mặt trời hiện có khả năng chi phối nguồn cung vào ban ngày trong các sự kiện nắng nóng cực đoan.

Phơi bày tính linh hoạt của lưới điện: Thách thức ba mũi nhọn

Bên dưới tiêu đề thành công của năng lượng mặt trời, vòm nhiệt này đã phơi bày ba điểm yếu cấu trúc trong hệ thống điện của châu Âu.

1. Sản xuất quá mức điện mặt trời mà không có lưu trữ

Lượng điện mặt trời khổng lồ vào giữa trưa đã tạo ra nhiều điện hơn mức lưới điện có thể sử dụng hoặc lưu trữ, đẩy giá xuống vùng âm. Mặc dù điều này giữ cho lưới điện được cung cấp đầy đủ vào ban ngày, nhưng nó làm xói mòn doanh thu của các nhà sản xuất năng lượng tái tạo và làm nổi bật tình trạng thiếu dung lượng pin lưu trữ để hấp thụ sản lượng dư thừa cho việc sử dụng sau này .

2. Vấn đề 'Hitzeflaute'

Các đợt nắng nóng thường đi kèm với không khí tù đọng, và sự kiện này cũng không phải ngoại lệ. Tốc độ gió thấp đã gây ra sự sụt giảm mạnh sản lượng điện gió - một hiện tượng gọi là Hitzeflaute (nghĩa đen là "mùa hè tạm lắng"). Khi mặt trời lặn và sản lượng điện mặt trời giảm xuống bằng không, lưới điện trở nên phụ thuộc một cách nguy hiểm vào một nhóm hạn chế các nguồn tài nguyên có thể điều phối được. Kết quả là giá điện buổi tối tăng vọt nghiêm trọng: giá ngày tới (day-ahead) tăng lên 517,57 €/MWh ở Bỉ và Hà Lan, trong khi Đức và Đan Mạch cũng không kém cạnh ở mức 476,19 €/MWh .

3. Nhà máy nhiệt điện gặp khó vì nước làm mát ấm

Nhiệt độ môi trường cao cũng làm tăng nhiệt độ nước sông, buộc một số nhà máy điện hạt nhân và nhiệt điện phải cắt giảm hoạt động vì nước đầu vào quá ấm để cung cấp khả năng làm mát hiệu quả. Trong đợt nắng nóng năm 2025, 17 trong số 18 nhà máy hạt nhân của Pháp đã phải đối mặt với việc cắt giảm công suất vì chính lý do này .

Hiệu ứng tổng thể là khoảng cách ngày càng rộng giữa sự dồi dào điện mặt trời vào buổi trưa và nhu cầu cao điểm vào buổi tối - một khoảng cách sẽ chỉ tăng lên khi các đợt nắng nóng trở nên thường xuyên hơn và công suất điện mặt trời tiếp tục mở rộng.

Yêu cầu cấp bách về lưu trữ và tính linh hoạt

Các nhà phân tích năng lượng và các nhóm nghiên cứu đã làm rõ con đường phía trước trước, trong và sau sự kiện này. Ember nhấn mạnh rằng "cần có những nâng cấp cấp bách về tính linh hoạt sạch để chuẩn bị cho các đợt nắng nóng thậm chí còn thường xuyên hơn", chỉ ra pin lưu trữ, kết nối liên vùng và đáp ứng phía cầu là những giải pháp cốt lõi . Jean-Paul Harreman, Giám đốc tại Montel Analytics, đã cảnh báo rằng nếu không đầu tư vào công suất linh hoạt, áp lực lên hệ thống - và chi phí để duy trì độ tin cậy - sẽ chỉ tăng lên mà thôi .

Vòm nhiệt tháng 5 năm 2026 không chỉ là một câu chuyện thời tiết. Đó là một bản xem trước về tương lai năng lượng của châu Âu: nơi thành công phụ thuộc ít hơn vào việc xây dựng bao nhiêu công suất năng lượng tái tạo, và nhiều hơn vào khả năng hệ thống có thể linh hoạt ứng phó với những biến động nhanh chóng của cung và cầu.