EU chi 15,6 tỷ euro xây chòm sao vệ tinh 348 chiếc: Đối thủ Starlink của châu Âu sắp thành hiện thực

IRIS² (viết tắt của Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite – Hạ tầng cho Khả năng phục hồi, Kết nối và An ninh qua Vệ tinh) là câu trả lời của EU cho một vấn đề chiến lược ngày càng lớn: sự phụ thuộc vào các mạng vệ tinh ngoài châu Âu cho truyền thông chính phủ và quốc phòng. Dưới đây là mọi điều bạn cần biết về chương trình này, từ chi phí, các bên liên quan chính, cho đến ý nghĩa địa chính trị của nó.

Chòm sao mở rộng: 348 vệ tinh trên hai quỹ đạo

Thiết kế chòm sao cuối cùng bao gồm:

• 330 vệ tinh ở Quỹ đạo Trái đất Thấp (LEO)
• 18 vệ tinh ở Quỹ đạo Trái đất Tầm trung (MEO)

Đây là mức tăng thêm 66 vệ tinh so với kế hoạch ban đầu, với dung lượng bổ sung được dành riêng cho các dịch vụ quốc phòng, an ninh và khẩn cấp . Kiến trúc đa quỹ đạo được thiết kế để kết hợp điểm mạnh của cả LEO và MEO, nhằm cung cấp kết nối linh hoạt ở những nơi cần thiết .

Phân tích chi phí 15,6 tỷ euro

Tổng ngân sách chương trình là 15,6 tỷ euro (~17 tỷ USD), bao gồm phát triển, triển khai và vận hành .

Hispasat, nhà khai thác vệ tinh Tây Ban Nha, được cấp ngân sách hơn 1,6 tỷ euro cho vai trò tổng thầu chính về ăng-ten, hệ thống điều khiển và hạ tầng mặt đất . Công ty này cũng sẽ dẫn đầu một lớp LEO dành cho kết nối trực tiếp tới thiết bị (direct-to-device) và Internet vạn vật (IoT), với cam kết chi tới 600 triệu euro cho lớp này .

Để so sánh, hợp đồng nhượng quyền ban đầu được ký vào tháng 12/2024 có ngân sách 10,55 tỷ euro và lên kế hoạch cho 290 vệ tinh – thỏa thuận mới đã mở rộng cả phạm vi lẫn chi phí .

Liên minh SpaceRISE: Ba công ty xây dựng IRIS²

Liên minh SpaceRISE bao gồm ba nhà khai thác vệ tinh lớn của châu Âu :

• SES (Luxembourg) – nhà khai thác cốt lõi và dẫn đầu liên minh
• Eutelsat (Pháp) – nhà khai thác cốt lõi
• Hispasat (Tây Ban Nha) – được chỉ định làm tổng thầu chính cho ăng-ten, hệ thống điều khiển và hạ tầng mặt đất, với ngân sách hơn 1,6 tỷ euro

Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) hỗ trợ chương trình thông qua hợp đồng Đối tác Dự án với liên minh này .

Quốc phòng và an ninh: Mạng lưới bảo mật lượng tử cho chính phủ

IRIS² trước hết là một mạng lưới truyền thông chính phủ an toàn dành cho các quốc gia thành viên EU, chứ không phải là dịch vụ internet tiêu dùng . Nó được thiết kế để cung cấp khả năng liên lạc lượng tử an toàn, có khả năng phục hồi cho:

• Hoạt động quốc phòng và quân sự
• Quản lý khủng hoảng
• Bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu

Về năng lực, hệ thống này sẽ tăng 60% năng lực liên lạc của chính phủ EU, cung cấp kết nối có chủ quyền không phụ thuộc vào hạ tầng ngoài châu Âu . Đây là một năng lực quan trọng đối với một khối trước đây từng phụ thuộc vào các mạng vệ tinh thuộc sở hữu của Mỹ cho các chức năng chính phủ nhạy cảm.

Bối cảnh địa chính trị: Đối thủ Starlink có chủ quyền của châu Âu

IRIS² thường được mô tả là đối thủ Starlink có chủ quyền của châu Âu – nhưng với một cấu hình nhiệm vụ hoàn toàn khác . Trong khi Starlink là dịch vụ băng thông rộng tiêu dùng, IRIS² được xây dựng cho mục đích an ninh và khả năng phục hồi ở cấp chính phủ.

Sự tăng tốc của chương trình được thúc đẩy bởi ba áp lực địa chính trị:

• Căng thẳng với Nga: Nhu cầu về truyền thông quân sự độc lập, an toàn, không chịu sự kiểm soát hoặc can thiệp từ bên ngoài
• Phụ thuộc vào hệ thống Mỹ: Giảm sự phụ thuộc vào các mạng vệ tinh thuộc sở hữu của Mỹ (Starlink và các mạng khác) cho các chức năng chính phủ và quốc phòng trọng yếu
• Đẩy mạnh chủ quyền số: Chiến lược rộng lớn hơn của EU nhằm kiểm soát cơ sở hạ tầng số, an ninh dữ liệu và kết nối của chính mình, đảm bảo khả năng phục hồi ngay cả trong các cuộc khủng hoảng địa chính trị

Chương trình đã được chính thức trao cho SpaceRISE vào tháng 10/2024, với các cuộc đàm phán kéo dài từ tháng 1 đến tháng 8/2026 trước khi thỏa thuận triển khai cuối cùng được ký kết . Với những vệ tinh đầu tiên dự kiến phóng vào năm 2029, IRIS² đại diện cho một trong những dự án hạ tầng chiến lược lớn nhất trong lịch sử châu Âu.