87 Ngày 'Mất Tích' Kỹ Thuật Số: Bên Trong Đợt Cắt Internet Dài Nhất Lịch Sử Hiện Đại Của Iran

Đây không phải lần đầu tiên Iran cắt internet, nhưng đây là lần nghiêm trọng nhất. Một phân tích so sánh từ dự án Phát hiện và Phân tích Gián đoạn Internet (IODA) tại Georgia Tech ghi nhận rằng trong các cuộc biểu tình "Tháng Mười Một Đẫm Máu" năm 2019, Iran đã sử dụng một phương pháp "thô bạo" là rút lại các thông báo định tuyến, khiến internet chìm trong bóng tối khoảng 5 ngày . Đợt cắt đó kết thúc sau một tuần, với kết nối phục hồi lên 64% vào ngày 23 tháng 11 . Nhưng đợt cắt năm 2026 còn sâu và kéo dài hơn nhiều. Đến ngày 21 tháng 4 năm 2026, nó đã bước sang ngày thứ 53 liên tiếp—hơn 1.248 giờ—vượt qua mọi kỷ lục trước đó .

Trong suốt những tháng đó, kết nối chạm đáy ở mức ước tính chỉ 1–2% so với bình thường . Chỉ một số ít người dùng có nguồn lực tốt mới có thể vượt qua các hạn chế bằng cách sử dụng các dịch vụ VPN đắt tiền và có kỹ thuật cao .

Cái giá kinh tế: nền kinh tế số bị đóng băng

Tác động kinh tế đến ngay lập tức và tàn khốc. Nền kinh tế Iran, vốn đã chịu nhiều sức ép từ lạm phát và các lệnh trừng phạt quốc tế, tiếp tục bị giáng thêm một đòn nặng nề khi bị cắt đứt khỏi các mạng lưới tài chính và thương mại kỹ thuật số toàn cầu .

Các doanh nghiệp phụ thuộc vào giao dịch quốc tế, dịch vụ đám mây, quảng cáo trực tuyến và làm việc từ xa gần như bị đóng băng . Các sàn thương mại điện tử, người làm nghề tự do và các startup công nghệ đột nhiên bị cắt đứt khỏi khách hàng và các kênh thanh toán. Thị trường tỷ giá hối đoái không chính thức của đồng Rial Iran, vốn thường dựa vào thông tin số theo thời gian thực, rơi vào tình trạng hỗn loạn. Dữ liệu của Internet Society Pulse từ đợt cắt năm 2019 cho thấy một mô thức tương tự: lệnh cắt mạng "đã làm trật bánh cuộc sống hàng ngày, và dẫn đến sự gián đoạn trên diện rộng các dịch vụ trực tuyến, khiến hàng triệu người dân không thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục trực tuyến" . Phiên bản năm 2026 kéo dài hơn 12 lần, nhân thiệt hại lên gấp nhiều lần.

Cái giá con người: phong tỏa thông tin giữa xung đột

Trong khi nền kinh tế tê liệt nghiêm trọng, cái giá con người của sự phong tỏa thông tin này còn trở nên tồi tệ hơn bởi bối cảnh địa chính trị. Đợt cắt trùng với thời kỳ diễn ra các cuộc tấn công quân sự dữ dội của Israel và Mỹ vào Iran . Khi internet quốc tế bị cắt, dân thường không còn cách nào tiếp cận thông tin đáng tin cậy về các cuộc tấn công đang diễn ra, các khu vực an toàn hay dịch vụ khẩn cấp. NetBlocks, nhóm giám sát internet, nhận định rằng sự gián đoạn đã "khiến dân thường phải vật lộn để tiếp cận thông tin trong lúc các cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào Iran đang diễn ra" .

Cuộc điều tra của Tổ chức Ân xá Quốc tế về đợt cắt internet năm 2019 ở Iran đã ghi nhận cách chính phủ cố tình cắt mạng để che giấu quy mô thực sự của các vụ giết người trái pháp luật bởi lực lượng an ninh trong các cuộc biểu tình . Trong trường hợp đó, ít nhất 323 đàn ông, phụ nữ và trẻ em đã bị giết trong vòng 5 ngày . Đợt cắt năm 2026, dù được kích hoạt bởi các cuộc biểu tình và chiến tranh mới, cũng áp dụng cùng một logic kiểm soát thông tin trên một quy mô lớn hơn rất nhiều.

Sự khôi phục một phần — và lệnh tòa ngăn chặn nó

Vào ngày 25 tháng 5 năm 2026, các phương tiện truyền thông nhà nước bao gồm Hãng thông tấn Mehr đưa tin Tổng thống Pezeshkian đã chính thức ra lệnh cho Bộ Truyền thông khôi phục truy cập internet quốc tế về mức trước tháng 1 năm 2026 . Quyết định này được đưa ra sau một cuộc bỏ phiếu của Lực lượng Đặc nhiệm về Quy định và Quản trị Không gian mạng .

Các chỉ số mạng trực tiếp vào ngày hôm sau xác nhận rằng một số kết nối quốc tế đã bắt đầu trở lại—đánh dấu lần đầu tiên tín hiệu từ thế giới bên ngoài được phát hiện sau gần ba tháng . Tuy nhiên, sự khôi phục chỉ là một phần và rất mong manh. Euronews đưa tin vào ngày 26 tháng 5 rằng một tòa án Iran đã ra động thái đình chỉ sắc lệnh của tổng thống trước khi nó có thể được thực thi đầy đủ, tạm dừng biện pháp này cho đến khi có phán quyết tư pháp cuối cùng . Không có mốc thời gian công khai nào được đưa ra cho phán quyết đó.

Chướng ngại chính trị: Tại sao kết nối đầy đủ không được đảm bảo

Ngay cả khi sự ngăn chặn từ tư pháp được gỡ bỏ, vẫn còn một số rào cản chính trị và kỹ thuật giữa người dân Iran và quyền truy cập internet đầy đủ, không hạn chế.

Thứ nhất, thông điệp của chính phủ thiếu nhất quán. Trước đó trong đợt cắt, người phát ngôn chính phủ Fatemeh Mohajerani nói với các nhà báo rằng truy cập web quốc tế sẽ không khả dụng ít nhất cho đến Tết Ba Tư vào tháng 3 năm 2026 . Sắc lệnh tổng thống đã ghi đè dự đoán đó, nhưng sự can thiệp nhanh chóng của tòa án cho thấy các phe phái đáng kể trong cấu trúc quyền lực của Iran vẫn phản đối việc mở lại mạng lưới toàn cầu.

Thứ hai, các biện pháp kiểm soát đối với các nền tảng nước ngoài có thể sẽ vẫn tồn tại. Trong đợt khôi phục năm 2019, NetBlocks quan sát thấy rằng "hầu hết các mạng xã hội vẫn bị chặn, phù hợp với chính sách lâu dài của nhà nước" ngay cả khi kết nối đã trở lại . Một kịch bản tương tự được dự đoán rộng rãi: truy cập internet cơ bản có thể được mở lại trong khi các nền tảng như Instagram, WhatsApp, YouTube và X vẫn bị chặn hoặc bị bóp băng thông nặng nề. Các báo cáo xác nhận rằng các biện pháp kiểm soát dự kiến sẽ vẫn được giữ nguyên đối với các dịch vụ có trụ sở ở nước ngoài .

Thứ ba, cơ chế khôi phục vẫn còn mập mờ. Sắc lệnh của tổng thống đã được chuyển đến Bộ Truyền thông, nhưng các báo cáo quốc tế lưu ý rằng "vẫn chưa xác nhận được quy trình mở chặn sẽ diễn ra như thế nào hoặc liệu các dịch vụ quốc tế như Instagram và WhatsApp có thể truy cập trở lại hay không" .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Đợt cắt 87 ngày đã thiết lập một tiêu chuẩn toàn cầu đầy ảm đạm. Chưa có quốc gia nào từng áp đặt một lệnh cắt internet toàn quốc kéo dài đến mức này . Ngay cả khi kết nối được khôi phục, hiệu ứng đóng băng đối với nền kinh tế số, xã hội dân sự và vị thế quốc tế của Iran sẽ còn kéo dài trong nhiều năm.

Tương lai trước mắt phụ thuộc vào kết quả của cuộc xem xét tư pháp, sự sẵn lòng của bộ máy an ninh Iran tuân thủ sắc lệnh, và liệu cộng đồng quốc tế có gây áp lực đủ mạnh để ngăn chặn các đợt cắt trong tương lai hay không. Hiện tại, hàng triệu người Iran vẫn bị cắt đứt, chờ đợi một tín hiệu mà thế giới có thể thấy, nhưng chính họ vẫn chưa thể truy cập.