AI hỗ trợ theo thời gian thực trong ca phẫu thuật u não mang tính bước ngoặt tại London

Tháng 5/2026, các bác sĩ phẫu thuật tại Bệnh viện Quốc gia về Thần kinh và Ngoại thần kinh ở London đã thực hiện ca loại bỏ u não mà University College London Hospitals (UCLH) mô tả là đầu tiên trên thế giới thành công với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) theo thời gian thực. Bệnh nhân là Rhys Hibbert, 48 tuổi, mắc một khối u đường kính 11 mm trên tuyến yên, gây ảnh hưởng đến thị lực. 125

Điểm đáng chú ý không phải AI đã “thực hiện” ca mổ. Công nghệ này đóng vai trò như một lớp thông tin trực quan bổ sung, giúp ê-kíp nhận diện các cấu trúc giải phẫu trong một ca nội soi tinh vi. Mọi quyết định phẫu thuật vẫn do các bác sĩ đưa ra.

Ca mổ diễn ra như thế nào?

Để tiếp cận khối u ở nền sọ, các bác sĩ sử dụng ống nội soi. Hệ thống AI được phát triển từ công trình liên quan đến Hawkes Institute thuộc UCL phân tích luồng hình ảnh trực tiếp từ camera, sau đó làm nổi bật hoặc mã hóa bằng màu các cấu trúc quan trọng trong vùng mổ. Những cấu trúc này bao gồm dây thần kinh và mạch máu mà bác sĩ cần nhận diện để tránh tổn thương. 56

Khu vực tuyến yên đặc biệt phức tạp vì nhiều cấu trúc thiết yếu nằm sát nhau. Dây thần kinh thị giác và các mạch máu lớn ở gần tuyến yên, khiến việc phân biệt mô bệnh với giải phẫu bình thường trong lúc phẫu thuật trở nên quyết định đối với việc giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. UCL và UCLH trước đây cho biết hướng nghiên cứu rộng hơn của họ tập trung vào việc nhận diện các khối u nhỏ cũng như những cấu trúc quan trọng quanh tuyến yên. 19

Bệnh nhân là ai và khối u nào được loại bỏ?

Rhys Hibbert là một quản lý chăm sóc khách hàng 48 tuổi đến từ hạt Bedfordshire, Anh. Theo các bản tin, thị lực của ông có nguy cơ suy giảm nghiêm trọng do một khối u lành tính dài 11 mm phát triển trên tuyến yên. 367

Sau ca mổ, Hibbert cho biết ông có thể nhìn rõ căn phòng ngay khi tỉnh lại. Các báo cáo cũng cho biết ông có thể tự đi lại trong vòng một tuần, sau đó trở lại công việc và mô tả tầm nhìn của mình đã rộng hơn nhiều. 5

AI thực sự đã làm gì?

Hệ thống được thiết kế để diễn giải video phẫu thuật ngay trong quá trình can thiệp. Các chức năng được báo cáo gồm nhận diện:

• Các cấu trúc giải phẫu quan trọng, trong đó có dây thần kinh và mạch máu;
• Dụng cụ phẫu thuật;
• Tương tác giữa mô và dụng cụ;
• Những cấu trúc có thể được tô màu trên màn hình trực tiếp để ê-kíp dễ theo dõi. 5614

Vì vậy, đây là công cụ hỗ trợ định hướng trong phẫu thuật, không phải một “bác sĩ phẫu thuật robot”. AI không tự đưa ra quyết định, không điều khiển dụng cụ và không thay thế phán đoán của các bác sĩ ngoại thần kinh. Ê-kíp vẫn nắm toàn bộ quyền kiểm soát trong suốt ca mổ. 5

Cách hình dung dễ hiểu nhất là một “đôi mắt thứ hai” giàu khả năng quan sát: phần mềm liên tục xem xét luồng hình ảnh từ camera và thu hút sự chú ý đến những cấu trúc có thể khó nhận ra nhanh chóng trong một vùng phẫu thuật hẹp, luôn thay đổi.

Công nghệ được phát triển trong bao lâu?

Các thông tin được cung cấp mô tả hệ thống AI là kết quả của khoảng một thập kỷ nghiên cứu do UCL dẫn dắt, nhằm giúp máy tính diễn giải video nội soi phức tạp theo thời gian thực. Hệ thống được huấn luyện bằng dữ liệu video phẫu thuật để nhận diện giải phẫu liên quan, dụng cụ và sự tương tác giữa chúng trong quá trình mổ. 2

Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có trong phạm vi bài viết này chưa xác nhận chính xác cấu hình phần cứng của hệ thống, chẳng hạn NVIDIA Clara IGX, cũng như chưa cung cấp bảng phân bổ đã được kiểm chứng về nguồn tài trợ từ Viện Nghiên cứu Y tế và Chăm sóc Quốc gia Anh (NIHR) và Google. Vì vậy, không nên xem những chi tiết đó là thông tin đã được xác nhận.

Vì sao việc con người vẫn nắm quyền quyết định quan trọng?

Phẫu thuật não là lĩnh vực có rủi ro cao đối với tự động hóa. AI có thể nhận diện các mẫu hình rất nhanh, nhưng ê-kíp phẫu thuật vẫn phải đặt tín hiệu đó vào bối cảnh cụ thể, cân nhắc đặc điểm giải phẫu của từng bệnh nhân và quyết định bước tiếp theo. Trong ca mổ này, AI được định vị là công cụ hỗ trợ quyết định, không phải sự thay thế cho chuyên môn và trách nhiệm lâm sàng của con người. 56

Đây cũng là điểm then chốt làm nên ý nghĩa của ca phẫu thuật. Thành tựu được báo cáo cho thấy AI có thể phân tích hình ảnh phẫu thuật trực tiếp đủ nhanh để cung cấp thêm thông tin tình huống trong một ca mổ do con người thực hiện. Tuy nhiên, riêng trường hợp này chưa chứng minh rằng phẫu thuật có AI luôn an toàn hơn phương pháp thông thường trên mọi bệnh nhân hoặc mọi loại thủ thuật.

Bước tiếp theo là gì?

Tầm nhìn dài hạn của nhóm nghiên cứu là xây dựng một trợ lý phẫu thuật tiên tiến, có thể cung cấp kiến thức chuyên môn trong lúc mổ nhưng vẫn để bác sĩ giữ quyền phán đoán và kiểm soát. Một số bản tin ví von ý tưởng này như “ChatGPT dành cho bác sĩ phẫu thuật”. 13

Các bằng chứng được cung cấp chưa nêu những chi tiết đã xác nhận về quy mô, thời điểm hay tiêu chí đánh giá của một thử nghiệm lâm sàng lớn hơn. Cần có thêm nghiên cứu tiến cứu để xác định hệ thống hoạt động ổn định đến đâu giữa các bác sĩ, bệnh nhân và loại phẫu thuật khác nhau, cũng như liệu sự hỗ trợ của AI có thực sự cải thiện kết quả điều trị hay không.

Ở thời điểm hiện tại, ca mổ tại London nên được xem là một màn trình diễn ban đầu nhưng quan trọng: AI theo thời gian thực có thể hỗ trợ lập bản đồ các cấu trúc giải phẫu tinh vi trong quá trình loại bỏ u não, trong khi bác sĩ vẫn chịu trách nhiệm về toàn bộ ca phẫu thuật. Khả năng hồi phục được báo cáo của Hibbert là tín hiệu đáng khích lệ, nhưng triển vọng rộng lớn hơn của phẫu thuật có AI vẫn phải chờ sự kiểm chứng lâm sàng vượt ra ngoài một trường hợp mang tính bước ngoặt.