Trung Quốc gia tăng áp lực quân sự, Đài Bắc đối mặt 'bình thường mới' sau thượng đỉnh Mỹ - Trung

Áp lực quân sự từ Trung Quốc lên Đài Loan không hề có dấu hiệu hạ nhiệt. Số liệu mới nhất từ Bộ Quốc phòng Đài Loan (MND) xác nhận Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) tiếp tục bình thường hóa các vụ xâm nhập qua eo biển, ngay cả khi sự không chắc chắn về cam kết phòng thủ của Washington dành cho Đài Bắc đang bao trùm.

Hôm thứ Sáu, ngày 29 tháng 5 năm 2026, Đài Loan ghi nhận 10 phi vụ máy bay PLA, 8 tàu Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân (PLAN), và 4 tàu chính thức hoạt động trong vùng biển và không phận quanh đảo trong khung thời gian 24 giờ trước đó. Điều quan trọng là cả 10 máy bay đều đã vượt qua đường trung tuyến eo biển Đài Loan và tiến vào Vùng Nhận dạng Phòng không (ADIZ) phía Bắc, miền Trung, Tây Nam và phía Đông của Đài Loan . Tỷ lệ vượt tuyến 10/10 là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy Bắc Kinh coi vùng đệm không chính thức này đã hoàn toàn chấm dứt.

Một tháng cưỡng ép kéo dài không ngừng

Số liệu hôm thứ Sáu không phải là sự kiện riêng lẻ. Trong suốt tháng 5 năm 2026, Bộ Quốc phòng Đài Loan đã theo dõi một nhịp độ hoạt động đều đặn của PLA mà các nhà phân tích phân loại rộng rãi là chiến thuật "vùng xám" (grey-zone tactics) — các chiến dịch được thiết kế để gây áp lực quân sự liên tục mà không kích hoạt một cuộc xung đột toàn diện .

Đầu tuần này, từ thứ Hai đến thứ Ba ngày 25–26 tháng 5, Đài Loan đã phát hiện 29 máy bay PLA, 7 tàu hải quân, và 1 tàu chính thức, với 24 máy bay vượt qua đường trung tuyến vào nhiều khu vực ADIZ . Vào ngày 7–8 tháng 5, MND ghi nhận 12 máy bay và 8 tàu, trong đó 10 máy bay đã xâm nhập qua đường giới tuyến .

Mô hình này đã trở thành lệ thường. Kể từ năm 2022, sau chuyến thăm Đài Loan của Chủ tịch Hạ viện Mỹ khi đó Nancy Pelosi, Bắc Kinh đã leo thang đáng kể các hoạt động vượt đường trung tuyến. Đường trung tuyến — một ranh giới không chính thức, được mặc nhiên công nhận, từng đóng vai trò như một vùng đệm thực tế giữa đại lục và Đài Loan từ những năm 1950 — nay không còn được các lực lượng Trung Quốc tuân thủ một cách có ý nghĩa .

Lời cảnh báo thẳng thừng của Bắc Kinh tới Đài Bắc

Hôm thứ Năm, ngày 28 tháng 5, Bộ Quốc phòng Trung Quốc đã đưa ra một tuyên bố cứng rắn khác thường. Người phát ngôn Bộ Quốc phòng, ông Jiang Bin, tuyên bố Đài Loan không nên "can thiệp" vào các nhiệm vụ của không quân Trung Quốc quanh đảo, nhấn mạnh các chiến dịch đó diễn ra "trong không phận Trung Quốc" .

"Đài Loan là một phần của Trung Quốc," ông Jiang nói, đồng thời thêm rằng các lực lượng vũ trang của Đài Loan nên "tránh can thiệp và khiêu khích". Ngôn ngữ này phản ánh lập trường đối ngoại cứng rắn hơn của Bắc Kinh trong năm 2026, điều đã trở nên gay gắt kể từ khi Tổng thống Đài Loan Lai Thanh Đức đắc cử. Báo cáo công tác chính phủ thường niên của Trung Quốc năm nay đã chuyển từ cụm từ "phản đối Đài Loan độc lập" thành "trấn áp Đài Loan độc lập", báo hiệu một lập trường chính thức mang tính chiến đấu hơn .

Thượng đỉnh Trump - Tập: Sự mơ hồ chiến lược đối mặt với câu hỏi 14 tỷ USD

Các hoạt động quân sự diễn ra trong bối cảnh bất ổn ngoại giao gia tăng sau hội nghị thượng đỉnh Trump - Tập tại Bắc Kinh từ ngày 13 đến 15 tháng 5.

Tổng thống Trump phần lớn tuân thủ tư thế mơ hồ chiến lược truyền thống của Washington về Đài Loan, nhưng ông đã khác biệt với người tiền nhiệm Joe Biden khi không chủ động nhấn mạnh lợi ích của Mỹ trong sự ổn định ở eo biển Đài Loan . Thay vào đó, các bình luận sau hội nghị của ông Trump tập trung vào tình trạng của gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD được đề xuất cho Đài Loan, bao gồm tên lửa và hệ thống phòng không và đã bị đình trệ trong nhiều tháng. Ông nói rằng mình chưa quyết định có nên tiến hành thương vụ này hay không và mô tả nó là "một con bài mặc cả rất tốt" .

Trong một cuộc phỏng vấn báo chí, ông Trump cũng thừa nhận đã thảo luận về việc bán vũ khí "rất chi tiết" với ông Tập Cận Bình, và dường như bác bỏ Sáu Đảm bảo — một cam kết chính sách năm 1982 của Mỹ rằng Washington sẽ không tham vấn Bắc Kinh về việc bán vũ khí cho Đài Loan — bằng cách nhận xét, "1982 là một chặng đường dài... một khoảng cách xa vời" . Động thái này làm dấy lên lo ngại về việc liệu Washington có đang trao cho Bắc Kinh quyền phủ quyết đối với viện trợ quốc phòng cho Đài Bắc hay không.

Hệ lụy là rất đáng kể. Những người ủng hộ Đài Loan tại Quốc hội Mỹ trước đó đã thúc giục ông Trump tiến hành gói viện trợ bị trì hoãn trước thềm hội nghị, và các thượng nghị sĩ Mỹ từ đó đã tiếp tục gây sức ép để nhanh chóng phê duyệt . Đối với Đài Bắc, sự không chắc chắn này chạm tới cốt lõi của kế hoạch phòng thủ. Chính phủ Đài Loan đáp trả một cách cứng rắn, tuyên bố rằng việc cung cấp vũ khí của Mỹ là "dựa trên luật pháp Hoa Kỳ" theo Đạo luật Quan hệ với Đài Loan (TRA) và đóng vai trò như một biện pháp răn đe chung đối với các mối đe dọa trong khu vực .

Đài Loan trấn an và những tín hiệu hỗn hợp từ Washington

Các quan chức Đài Loan đã công khai nhấn mạnh rằng chính sách của Mỹ về cơ bản vẫn không thay đổi, ngay cả khi giọng điệu của chính quyền Trump đã thay đổi. Tuy nhiên, trên thực tế, gói bán vũ khí lớn nhất từng được phê duyệt cho Đài Loan — gói trị giá 11 tỷ USD được thông qua vào tháng 12 năm 2025 — vẫn chưa được chuyển giao, và gói tiếp theo trị giá 14 tỷ USD được đề xuất vẫn đang trong tình trạng lấp lửng .

Các nhà phân tích lưu ý rằng phép thử thực sự cho mối quan hệ quốc phòng Mỹ - Đài Loan sẽ đến khi ông Trump đưa ra quyết định cuối cùng về gói vũ khí. Lựa chọn đó sẽ tiết lộ liệu sự mơ hồ chiến lược của Washington có còn bao gồm hỗ trợ quân sự có ý nghĩa cho Đài Bắc hay không — và liệu Bắc Kinh có sẵn sàng áp đặt các chi phí cho bất kỳ sự chệch hướng nào khỏi các yêu cầu của họ .

Tại sao đường trung tuyến lại quan trọng

Trong nhiều thập kỷ, đường trung tuyến ở eo biển Đài Loan hoạt động như một ranh giới thực tế, dù không chính thức về mặt pháp lý. Không bên nào chính thức công nhận nó trong một hiệp ước, nhưng quân đội cả hai bên đều tuân thủ như một biện pháp tránh xung đột.

Điều đó đã thay đổi vào năm 2022. Hiện Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền đối với toàn bộ không phận và vùng biển quanh Đài Loan và đã công khai bác bỏ đường này. Máy bay và tàu của PLA vượt qua nó như một chính sách thường lệ thay vì chỉ là tín hiệu ngoại lệ . Báo cáo hôm thứ Sáu — 10 trên 10 máy bay vượt qua — đã nắm bắt được thực tế hoạt động mới này. Đường trung tuyến, với tư cách là một ràng buộc có ý nghĩa, không còn tồn tại đối với các nhà hoạch định quân sự của Trung Quốc.