Iran cảnh báo láng giềng: Theo sức ép kinh tế của Mỹ, các nước sẽ thành ‘kẻ thù’

Bước đầu tiên mang tính ngoại giao. Rezaei cho biết Iran sẽ yêu cầu các chính phủ trong khu vực không tham gia điều mà Tehran gọi là “cuộc chiến kinh tế” của Mỹ. Mục tiêu được nêu là ngăn các nước láng giềng hỗ trợ thực thi lệnh trừng phạt hoặc tạo điều kiện gây sức ép lên hoạt động thương mại của Iran. ^CA

2. Coi bên tham gia là kẻ thù và nhắm tới lợi ích của họ

Nếu một nước láng giềng vẫn tiếp tục tham gia, Rezaei nói Tehran sẽ xếp nước đó vào nhóm thù địch và nhắm tới các lợi ích của họ. Những thông tin hiện có không xác định cụ thể tài sản hay hoạt động nào sẽ bị nhắm tới. Vì vậy, đây nên được hiểu là một lời đe dọa trả đũa trên diện rộng, chưa phải kế hoạch tác chiến chi tiết. ^LC

3. Leo thang nhằm vào các tuyến vận chuyển dầu

Nấc nghiêm trọng nhất liên quan đến các chuyến hàng năng lượng. Rezaei nói nếu các nước xung quanh tham gia chiến dịch của Mỹ, “không một giọt dầu nào” được rời Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Ông cũng cảnh báo Iran có thể nhắm tới những tuyến xuất khẩu dầu khác từ Vịnh Ba Tư, trong đó có các tuyến được thiết kế để tránh eo biển này. ^I

Các bản tin hiện chưa xác định một cách đáng tin cậy Iran đang nói tới những tuyến thay thế nào, cũng như Tehran sẽ hành động ra sao. Sự chưa rõ ràng này rất quan trọng: tuyên bố cho thấy nguy cơ gián đoạn có thể lan rộng, nhưng chưa đưa ra một phương án chiến thuật được công khai và kiểm chứng.

Vì sao eo biển Hormuz là tâm điểm?

Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh cuộc chiến bắt đầu sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28 tháng 2 năm 2026. Sau đó, Iran tìm cách kiểm soát eo biển Hormuz, còn hoạt động tấn công và hạn chế hàng hải khiến lưu lượng thương mại qua đây sụt giảm mạnh. Viện Brookings cho biết bảo hiểm trở nên không thể mua hoặc quá đắt đối với nhiều tàu, trong khi thủy thủ không muốn thực hiện hành trình, khiến eo biển trên thực tế bị đóng cửa. ^CB

Hormuz vì thế không chỉ là điểm gây sức ép trong quan hệ song phương Mỹ-Iran. Đây là cửa ngõ hàng hải chính dẫn vào Vịnh Ba Tư và là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới. Nếu các hạn chế được mở rộng sang những hành lang xuất khẩu khác, tác động kinh tế sẽ vượt ra ngoài phạm vi đối đầu trực tiếp giữa Washington và Tehran.

Tehran mô tả lệnh trừng phạt của Mỹ ra sao?

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei gọi các biện pháp được đe dọa là “khủng bố kinh tế”. Ông phản đối việc Washington gây sức ép lên ngân hàng, doanh nghiệp và hạ tầng vận tải của các nước khác nhằm buộc họ chấm dứt hoạt động thương mại hợp pháp với Iran. Theo Baghaei, các lệnh trừng phạt thứ cấp là biểu hiện của việc áp đặt quyền tài phán ngoài lãnh thổ lên các quốc gia độc lập. ^RYK

Ngoại trưởng Abbas Araghchi cũng bác bỏ cách Tổng thống Trump gọi chiến dịch này là “Ngày D kinh tế”, cho rằng sức ép cưỡng chế sẽ không buộc Tehran nhượng bộ. Các quan chức Iran vẫn nói ngoại giao có thể tiếp tục nếu đáp ứng những điều kiện mà Tehran chấp nhận, nhưng các bản tin cho thấy tiến trình Mỹ-Iran đang đình trệ, trong đó tương lai của Hormuz là một điểm bế tắc. ^GN

Cách tiếp cận “hoặc theo chúng tôi, hoặc chống lại chúng tôi” của Washington

Chiến dịch của Mỹ không chỉ nhắm vào các thực thể Iran mà còn nhằm vào mạng lưới giúp Iran tiếp tục giao thương. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói các nước phải lựa chọn giữa việc ủng hộ Washington hoặc đối mặt với hậu quả. Chính quyền Mỹ cũng đe dọa áp dụng biện pháp trừng phạt đối với các chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức tài chính cung cấp “phao cứu sinh” kinh tế cho Iran. ^NRB

Bessent mô tả chiến lược này là sự kết hợp giữa lệnh phong tỏa hiện có và điều ông gọi là các lệnh trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử. Washington đồng thời kêu gọi Trung Quốc hợp tác với chiến dịch gây sức ép. ^R

Vì sao Trung Quốc là phép thử then chốt?

Vai trò của Trung Quốc khiến hiệu quả của chiến dịch khó đánh giá hơn. Reuters, dẫn dữ liệu của Kpler, cho biết Trung Quốc đã mua hơn 80% lượng dầu Iran được vận chuyển bằng đường biển trong năm 2025. ^R Nếu Bắc Kinh tiếp tục mua dầu, Iran vẫn có thể duy trì một đầu ra lớn cho hoạt động xuất khẩu, ngay cả khi Washington nhắm tới vận tải biển, tài chính và các bên trung gian.

Vì vậy, tranh chấp hiện nay không chỉ xoay quanh các lệnh trừng phạt đối với Iran. Đây còn là cuộc cạnh tranh nhằm xác định liệu Mỹ có thể thuyết phục các đối tác thương mại lớn thực thi các hạn chế của mình hay không—và liệu những đối tác đó có chấp nhận cái giá kinh tế, địa chính trị của việc tham gia hay không.

Cảnh báo này có ý nghĩa gì?

Thông điệp của Rezaei kết hợp sức ép ngoại giao với một nấc thang leo thang rõ rệt: trước hết ngăn các nước láng giềng tham gia chiến dịch của Washington, sau đó trừng phạt những bên vẫn tham gia, và cuối cùng đe dọa các tuyến năng lượng khiến hoạt động hợp tác đó trở nên khả thi. Tuyên bố cũng gắn trực tiếp tranh chấp về lệnh trừng phạt với tình trạng hạn chế hàng hải vốn đã diễn ra tại eo biển Hormuz.

Kết luận chắc chắn nhất ở thời điểm này là Tehran đang phát tín hiệu sẵn sàng mở rộng mặt trận kinh tế nếu các chính phủ bên ngoài hỗ trợ cô lập Iran. Tuy nhiên, mục tiêu và phương thức cụ thể vẫn chưa được nêu rõ, trong khi đàm phán tiếp tục bế tắc và chiến dịch gây sức ép của Washington đang hướng tới việc thực thi trên phạm vi rộng hơn. ^LIG