Iran cảnh báo láng giềng về chiến dịch gây sức ép kinh tế của Trump

Iran cảnh báo các nước láng giềng không tham gia chiến dịch gây sức ép kinh tế mà Washington dự kiến triển khai. Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, nói những quốc gia tham gia sẽ bị xem là kẻ thù và Tehran có thể nhắm vào lợi ích của họ, trong đó có các tuyến xuất khẩu dầu thay thế từ Vịnh Ba Tư. 27

Iran đã đe dọa điều gì?

Thông điệp của Rezaei đặc biệt hướng tới các quốc gia quanh Vịnh Ba Tư. Ông nói nếu các nước láng giềng tham gia điều Tehran gọi là “cuộc chiến kinh tế” của Mỹ, Iran sẽ trả đũa nhằm vào lợi ích của họ.

Rezaei cũng cảnh báo dầu có thể bị ngăn không cho rời Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Những tuyến đường thay thế được xây dựng để né eo biển này cũng có thể trở thành mục tiêu. 19

Đây là một lời đe dọa nhằm răn đe, không phải bằng chứng cho thấy mọi phương án trả đũa đã được ra lệnh thực hiện. Mục tiêu trước mắt của tuyên bố là ngăn các chính phủ trong khu vực hỗ trợ Washington thực thi các hạn chế kinh tế đối với Iran. 23

Chiến lược ba giai đoạn của Rezaei

Rezaei mô tả cách tiếp cận của Iran trong khu vực theo một chuỗi hành động, bắt đầu bằng ngoại giao và chỉ leo thang nếu các nước láng giềng tiếp tục đứng về phía chiến dịch của Mỹ:

1. Đàm phán: Iran trước hết sẽ tìm cách đối thoại với các nước láng giềng để hạ nhiệt căng thẳng.
2. Thuyết phục: Tehran sẽ tìm cách tách các nước này khỏi Mỹ thông qua tiếp xúc ngoại giao, với điều mà Rezaei gọi là “ngôn ngữ dễ chịu”, đồng thời cho họ thời gian cân nhắc lại. 2
3. Cưỡng ép hoặc trả đũa: Nếu một quốc gia vẫn liên kết với Washington, Iran có thể chuyển sang hành động nhằm vào lợi ích của nước đó, bao gồm khả năng tấn công các tuyến vận chuyển dầu thay thế từ Vịnh Ba Tư. 79

Rezaei nói Iran không muốn mở rộng xung đột. Tuy nhiên, trình tự ông đưa ra đồng thời bao gồm đề nghị hạ nhiệt và cảnh báo rõ ràng về nguy cơ leo thang nếu các chính phủ trong khu vực tham gia chiến dịch gây sức ép của Mỹ. 39

Vì sao eo biển Hormuz có ý nghĩa then chốt?

Eo biển Hormuz là tâm điểm của căng thẳng vì cảnh báo của Iran không chỉ liên quan đến các biện pháp trừng phạt tài chính, mà còn mở rộng sang xuất khẩu năng lượng và quyền tiếp cận hàng hải.

Rezaei khẳng định eo biển này vẫn bị đóng và cảnh báo các quốc gia ủng hộ Mỹ có thể đối mặt với gián đoạn không chỉ tại Hormuz, mà còn trên những tuyến đường khác được sử dụng để đưa dầu ra khỏi Vịnh Ba Tư. 19

Mối đe dọa này đáng chú ý vì các tuyến thay thế khó có thể bù đắp toàn bộ năng lực xuất khẩu qua eo biển. Theo một phân tích được Al Jazeera dẫn lại, ba đường ống dầu tiềm năng có tổng công suất khoảng 9 triệu thùng/ngày, trong khi khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày thường đi qua eo biển Hormuz. 14

Hoạt động vận tải biển cũng đã giảm mạnh. Theo các thông tin được nêu trong tài liệu nguồn, chỉ có bốn tàu chở hàng hóa đi qua trong một ngày gần đây; không ghi nhận tàu chở dầu thô cỡ lớn hoặc tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). 19

Lập luận về chủ quyền của Tehran

Phản ứng ngoại giao của Iran tập trung vào các lệnh trừng phạt thứ cấp của Mỹ—những biện pháp nhằm gây sức ép lên doanh nghiệp, ngân hàng hoặc tổ chức tại các nước thứ ba vẫn tiếp tục giao dịch với Iran.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei gọi chính sách này là việc Mỹ khẳng định “chủ quyền ngoài lãnh thổ” đối với các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc độc lập. Ông lập luận rằng Washington không thể hợp pháp buộc ngân hàng, doanh nghiệp hoặc sân bay nước ngoài từ bỏ hoạt động thương mại hợp pháp với Iran, đồng thời cho rằng cách tiếp cận này đe dọa nguyên tắc chủ quyền quốc gia. 1726

Ngoại trưởng Abbas Araghchi cũng bác bỏ chiến lược trừng phạt của Mỹ, cho rằng biện pháp này sẽ thất bại và chỉ lặp lại mô hình gây sức ép quen thuộc. 1

Các tuyên bố trên cho thấy Tehran muốn định khung cuộc đối đầu không chỉ là tranh chấp trừng phạt song phương. Iran cáo buộc Washington đang buộc những quốc gia khác cắt đứt quan hệ thương mại với Tehran, qua đó gây sức ép lên chính sự độc lập về kinh tế và chính trị của các nước này. 38

Bối cảnh đối đầu Mỹ–Iran

Những cảnh báo được đưa ra khi các cuộc đàm phán đình trệ và cuộc đối đầu đã mở rộng thành một cuộc chiến cùng khủng hoảng hàng hải trên diện rộng, theo các thông tin được cung cấp. Lập trường của Iran càng cứng rắn hơn sau khi eo biển Hormuz bị đóng, khiến lưu lượng tàu thương mại sụt giảm mạnh. 169

Trong khi đó, Washington gây sức ép để các chính phủ khác lựa chọn có tuân thủ chiến dịch của Mỹ hay không. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tóm lược lập trường này bằng cảnh báo: “Hoặc các bạn đứng về phía chúng tôi, hoặc chống lại chúng tôi.” 1

Iran mô tả chiến lược của Mỹ là nỗ lực cô lập kinh tế, làm rạn nứt đoàn kết trong nước và khuyến khích bất ổn song song với sức ép quân sự. Đây là cách Tehran diễn giải mục tiêu của Washington, không phải một thực tế đã được xác lập độc lập. 9

Vì vậy, thông điệp gửi tới các nước láng giềng mang hai mặt: Iran trước hết đề nghị đàm phán và thuyết phục bằng ngoại giao, nhưng đồng thời cảnh báo rằng những chính phủ tham gia chiến dịch của Mỹ có thể bị xếp vào nhóm kẻ thù và phải đối mặt với hành động trả đũa nhằm vào lợi ích cũng như hạ tầng xuất khẩu năng lượng của họ.