Azam Baki rời MACC, nhưng câu hỏi về cổ phần và khai khoáng Sabah còn bỏ ngỏ

Theo Malay Mail, Tổng chưởng lý nói cuộc xem xét của ủy ban không liên quan đến yếu tố hình sự, mà tập trung vào phần sở hữu cổ phần của Azam . Đến ngày 22/2, giới chức cho biết Azam đã được triệu tập để lấy lời khai; ủy ban đang xem xét tính tuân thủ và đúng quy trình trong việc sở hữu cổ phần của ông, đồng thời tiếp tục đánh giá chứng cứ và cân nhắc triệu tập thêm nhân chứng .

Dấu vết công khai sau đó chuyển sang khả năng xử lý kỷ luật. Ngày 11/3, The Star đưa tin hội đồng kỷ luật của Cục Dịch vụ công Malaysia (JPA) dự kiến họp để thảo luận báo cáo của ủy ban đặc biệt, sau khi Tổng thư ký Chính phủ nói báo cáo đã được chuyển cho cơ quan này . Trong các nguồn được trích dẫn ở đây, chưa có quyết định kỷ luật cuối cùng được công bố trước khi Azam rời nhiệm sở ngày 12/5/2026.

Vụ giao dịch cổ phiếu cũ: khép hồ sơ nhưng chưa hết dư âm

Cuộc rà soát năm 2026 làm sống lại tranh cãi về giao dịch cổ phiếu trước đây. Tháng 1/2022, Reuters đưa tin Ủy ban Chứng khoán Malaysia cho biết cơ quan này không thể “kết luận một cách chắc chắn” liệu Azam có vi phạm luật chứng khoán hay không sau các cáo buộc liên quan đến việc mua cổ phiếu qua tài khoản giao dịch của ông . The Straits Times cũng dẫn tuyên bố của cơ quan quản lý rằng họ không thể xác lập một cách kết luận việc có vi phạm Điều 25(4) của Đạo luật Công nghiệp Chứng khoán (Lưu ký Trung tâm) 1991 hay không .

Lập trường của Azam khi đó là tài khoản giao dịch cổ phiếu của ông đã được một người anh/em trai sử dụng, và ông “không có lợi ích hay hưởng lợi” từ các cổ phiếu được mua . Sau khi cơ quan quản lý đóng hồ sơ thẩm tra, Azam nói ông sẽ tiếp tục trách nhiệm với tư cách người đứng đầu MACC .

Vì vậy, điểm chưa khép lại chủ yếu nằm ở uy tín hơn là thủ tục. Kết luận của Ủy ban Chứng khoán đồng nghĩa cơ quan này không xác lập được vi phạm, nhưng cách diễn đạt “không thể kết luận” vẫn khiến giới chỉ trích không hài lòng. Những người biểu tình sau đó đã yêu cầu Azam từ chức vì tranh cãi giao dịch cổ phiếu .

Sabah: câu hỏi về video, người tố giác và quyết định truy tố

Cách MACC xử lý vụ khai khoáng tại Sabah trở thành nguồn soi xét lớn khác. Tháng 12/2024, The Star đưa tin MACC tiến hành hai cuộc điều tra riêng: một về cáo buộc tham nhũng liên quan đến các dân biểu bang Sabah, và một liên quan đến một người tố giác cùng một quan chức cấp cao gắn với hoạt động thăm dò khoáng sản . Malay Mail đưa tin MACC đã lấy lời khai 15 người, gồm 8 dân biểu bang Sabah và một người cung cấp tin; người cung cấp tin này khi đó xin miễn trừ truy tố và chưa đưa ra chứng cứ .

Đến tháng 1/2025, Bernama cho biết MACC đã triệu tập 18 dân biểu bang Sabah để lấy lời khai về các cáo buộc liên quan đến việc mua sắm/triển khai một dự án khoáng sản, và hồ sơ điều tra đã được gửi cho phó công tố viên . Free Malaysia Today cũng đưa tin MACC đã hoàn tất cuộc điều tra về một người được cho là người tố giác liên quan đến vụ khai khoáng Sabah và đã chuyển hồ sơ điều tra cho phía công tố .

Tâm điểm tranh luận nằm ở chứng cứ. Tháng 2/2025, Azam nói các video rò rỉ liên quan đến vụ Sabah đã bị “chỉnh sửa nặng”, thiếu độ tin cậy, không thể dùng trong điều tra của MACC và sẽ không được tòa chấp nhận; ông nói các video đã được gửi cho đơn vị pháp y của cảnh sát . Lập trường đó giải thích cách MACC đánh giá hồ sơ, nhưng cũng để lại câu hỏi: nếu video không dùng được, các nội dung bị cáo buộc trong video sẽ được kiểm chứng độc lập ra sao?

Tháng 6/2025, Azam nói một hoặc hai cá nhân sẽ sớm bị truy tố liên quan đến vụ khai khoáng Sabah . Vài ngày sau, The Edge Malaysia đưa tin hai dân biểu bang Sabah và một người khác dự kiến bị truy tố trong tháng đó liên quan đến tham nhũng trong cấp phép khai khoáng tại bang này . Bernama cũng đưa thông tin tương tự về các cáo buộc dự kiến .

Từ các nguồn được trích dẫn trong bài, chưa thể xác định kết quả truy tố cuối cùng. Vì thế, các câu hỏi còn treo gồm: liệu các cáo buộc dự kiến có được nộp ra tòa hay không, hồ sơ liên quan đến người tố giác được xử lý thế nào, và phía công tố đánh giá ra sao đối với loại chứng cứ mà MACC nói là không thể sử dụng.

Lời kêu gọi điều tra độc lập cho thấy tranh cãi chưa lắng

Đến cuối năm 2025, vụ Sabah vẫn là điểm nóng chính trị. Asia News Network đưa tin Phó lãnh đạo MCA Youth Mike Chong Yew Chuan kêu gọi thành lập một Ủy ban Điều tra Hoàng gia (Royal Commission of Inquiry), lập luận rằng một cơ quan độc lập nên điều tra vụ tham nhũng khai khoáng Sabah thay vì MACC . Đây là một yêu cầu chính trị, không phải kết luận về sai phạm, nhưng nó cho thấy niềm tin vào cách MACC xử lý vụ việc vẫn bị tranh luận.

Abdul Halim Aman thừa hưởng một bài kiểm tra niềm tin

Người kế nhiệm Azam bước vào vị trí này với kỳ vọng lớn hơn việc quản lý các hồ sơ thường ngày. Channel NewsAsia đưa tin các nhà phân tích xem việc bổ nhiệm cựu thẩm phán Tòa án cấp cao Abdul Halim Aman là nỗ lực phát tín hiệu “tái khởi động thể chế” và nhấn mạnh tính độc lập của MACC; đồng thời họ cảnh báo một người đến từ bên ngoài cơ quan có thể gặp phản kháng nội bộ .

Đó là lý do cuộc ra đi của Azam có ý nghĩa vượt khỏi chuyện thay ghế lãnh đạo. Việc đổi người đứng đầu không tự động giải quyết cuộc rà soát cổ phần năm 2026, dư âm vụ giao dịch cổ phiếu năm 2022 hay các câu hỏi quanh Sabah. Những hồ sơ ấy giờ bước sang một giai đoạn lãnh đạo mới, nơi niềm tin công chúng sẽ phụ thuộc vào việc chúng được khép lại minh bạch đến đâu, chứ không chỉ được khép lại trên giấy tờ.