Geran phản lực: 'Át chủ bài' mới của Nga khiến Ukraine phải đau đầu tính lại bài toán phòng không

Geran-5 còn mang theo sức công phá lớn hơn nhiều. Đầu đạn 90 kg của nó gấp khoảng ba lần so với tải trọng 30–40 kg của Geran-2, và tầm bắn 1.000 km có nghĩa nó có thể vươn tới các mục tiêu sâu bên trong lãnh thổ Ukraine . Drone này có thể được phóng từ máy bay, chẳng hạn như cường kích Su-25, qua đó mở rộng tầm tấn công hơn nữa . Là một dạng 'lai' giữa đạn tuần kích (loitering munition) và tên lửa hành trình tầm thấp, nó làm mờ ranh giới học thuyết quân sự và khiến công tác phòng thủ thêm phức tạp .

Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) xác nhận vào tháng 5/2026 rằng Nga đã bắt đầu sử dụng dòng Geran-4 mới hơn "như một biện pháp đối phó" với các drone đánh chặn ngày càng hiệu quả của Kyiv . Hiện tại, việc sản xuất các biến thể phản lực này vẫn còn hạn chế. GUR tuyên bố rằng Geran-4 và Geran-5 chưa được sản xuất hàng loạt, mặc dù công tác mở rộng năng lực chế tạo đang được tiến hành .

Từ 'bầy đàn' đến tấn công phối hợp: bước tiến hóa chiến thuật của Nga

Các drone phản lực không hoạt động đơn lẻ. Trong suốt năm 2026, Nga đã chuyển dịch từ chiến thuật tấn công bằng bầy đàn drone số lượng lớn—vốn định hình năm 2025—sang các cuộc tấn công phối hợp (combined strikes) tinh vi, kết hợp drone phản lực, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, cùng các drone mồi nhử giá rẻ vào một mũi tấn công đa hướng duy nhất . Mục tiêu là làm bão hòa hệ thống phòng không nhiều lớp của Ukraine, rút ngắn chu kỳ ra quyết định của người vận hành, và buộc họ phải đưa ra những lựa chọn đánh đổi khó khăn giữa việc đối phó với mối đe dọa tốc độ cao và việc tiết kiệm các tên lửa đánh chặn đắt tiền.

Những chiến thuật này đi kèm với sự gia tăng khổng lồ về số lượng. Nga đã phóng khoảng 55.000 drone cảm tử trong năm 2025—một sự gia tăng gấp năm lần so với năm trước đó . Chỉ trong ba tháng đầu năm 2026, Moscow đã triển khai nhiều drone hơn cả năm 2023 . Vào ngày 24 tháng 3 năm 2026, Nga đã phóng 948 drone trong vòng 24 giờ, cuộc tấn công bằng drone trong một ngày lớn nhất của cuộc chiến tính đến thời điểm đó . Tháng sau đó đã thiết lập một kỷ lục hàng tháng mới: 6.663 drone và 141 tên lửa được phóng vào Ukraine chỉ trong tháng 4/2026, gần 88% trong số đó là drone .

'Lấy drone trị drone': chiến lược phòng thủ và quy mô công nghiệp của Ukraine

Ukraine không hề bị động trong cuộc chạy đua leo thang này. Lực lượng Vũ trang Ukraine ghi nhận gần 820.000 cuộc tấn công bằng drone vào các mục tiêu của Nga trong năm 2025. Tổng thống Zelensky cho biết "hơn 80% mục tiêu của đối phương bị phá hủy bởi drone", phần lớn trong số đó được sản xuất tại Ukraine . Thông qua chương trình "Binh đoàn Drone" (Army of Drones), Ukraine đã trở thành một trung tâm sản xuất drone, mỗi tháng cho ra lò hàng chục nghìn chiếc FPV và triển khai hàng triệu drone trên biển và trên không mỗi năm cho các nhiệm vụ trinh sát, chỉ điểm mục tiêu và tấn công chính xác .

Drone đánh chặn vẫn là trung tâm trong chiến lược phòng thủ tiết kiệm của Ukraine trước các dòng UAV chậm hơn như Shahed, và thành công của chúng đã tạo ra nhu cầu quốc tế. Công nghệ đánh chặn của Ukraine hiện đang được tìm kiếm ở Trung Đông để đối phó với các cuộc tấn công bằng drone Shahed của Iran . Nhưng trước các dòng Geran phản lực, các máy bay đánh chặn hiện tại thiếu tốc độ để có thể giao chiến một cách đáng tin cậy. Để thu hẹp khoảng cách này sẽ cần các thiết kế máy bay đánh chặn nhanh hơn, hệ thống dẫn bắt bằng radar tiên tiến hơn, hoặc quay trở lại phụ thuộc nhiều hơn vào các hệ thống phòng không mặt đất truyền thống—tất cả đều là những lựa chọn đắt đỏ hơn và khó mở rộng quy mô hơn.

Kỷ lục số lượng drone đang định hình lại chiến trường như thế nào

Mật độ dày đặc của drone đã làm biến đổi tiền tuyến. Tỷ lệ thương vong do drone gây ra đã tăng từ ít hơn 10% tổng tổn thất vào năm 2022 lên tới 80% vào năm 2025 . Cả hai bên giờ đây mất phần lớn nhân lực và khí tài không phải vì các loạt pháo kích hay các cuộc tấn công bộ binh, mà là từ những chiếc máy bay nhỏ, rẻ tiền được điều khiển từ xa .

Một số xu hướng đã hội tụ để tạo ra kết quả này:

Drone FPV cáp quang đã thay đổi cuộc chơi tác chiến điện tử. Được nối với người điều khiển bằng sợi cáp quang, những drone này miễn nhiễm với các biện pháp gây nhiễu vô tuyến. Drone FPV cáp quang của Nga đã chứng minh tính quyết định ở mặt trận Kursk, nơi khả năng chống lại tác chiến điện tử của chúng đã góp phần khiến cho vị trí của Ukraine trở nên không thể trụ vững sau bảy tháng giao tranh, cuối cùng dẫn đến việc Kyiv phải rút lui vào tháng 3/2025 . Cả hai bên hiện đều đã triển khai các hệ thống cáp quang với số lượng lớn.

Chiến trường đã trở nên trong suốt. Mật độ drone trinh sát dày đặc đồng nghĩa với việc các điểm tập trung quân, hoạt động di chuyển của thiết giáp, và các đoàn xe hậu cần đều bị phát hiện trong vòng vài phút ở bất kỳ đâu dọc theo mặt trận dài hơn 1.000 km . Kỷ nguyên của các cuộc cơ động quy mô lớn và bất ngờ về cơ bản đã chấm dứt, trừ khi có sự yểm trợ tác chiến điện tử rộng khắp hoặc sẵn sàng chấp nhận tổn thất thảm khốc.

Sự bất cân xứng về chi phí đang thúc đẩy sự tiêu hao cho cả hai bên. Drone FPV có giá chỉ 300–500 USD đang phá hủy các hệ thống radar phòng không, xe tăng và pháo trị giá hàng triệu đô la với tốc độ gây áp lực lên khả năng thay thế công nghiệp. Nga sử dụng các loạt drone số lượng lớn nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự, một phần là để làm cạn kiệt kho tên lửa đất-đối-không đắt đỏ của Ukraine, trong khi Ukraine sử dụng chiến thuật đánh chặn drone-bằng-drone giá rẻ như một phương án phòng thủ bền vững nhất của mình.

Sự ra đời của các drone tấn công phản lực chưa thể hiện một sự thay đổi mang tính quyết định trong cục diện không chiến—số lượng sản xuất còn thấp, và mạng lưới phòng không nhiều lớp của Ukraine đã chứng minh được khả năng thích ứng. Nhưng lộ trình đã rất rõ ràng. Khi Nga chuyển từ các drone cánh quạt sản xuất hàng loạt, tốc độ thấp sang các hệ thống nhanh hơn, nguy hiểm hơn, vốn đòi hỏi các biện pháp đối phó đắt đỏ hơn, thì khía cạnh kinh tế và công nghiệp của cuộc đua drone sẽ trở nên quan trọng không kém gì khía cạnh chiến thuật.