Cuộc săn lùng nhật thực toàn phần năm 2026: Máy bay phản lực, khinh khí cầu và kính viễn vọng không gian cùng nhau vén màn bí mật Mặt Trời

Máy bay WB-57 của NASA: Đuổi theo bóng tối từ tầng bình lưu

Một nhóm khoa học do NASA tài trợ sẽ đuổi theo bóng Mặt Trăng bằng máy bay nghiên cứu tầm cao WB-57 . Chiếc máy bay phản lực này sẽ bay ở độ cao xấp xỉ 50.000 feet (15 km) trong tầng bình lưu, phía trên hầu hết các đám mây và sự nhiễu loạn khí quyển, cho phép các thiết bị của nó ghi lại những hình ảnh rõ nét nhất về nhật thực .

Được gắn trên mũi máy bay là thiết bị SCIFLI Multispectral Airborne Imager (SAMI) , một hệ thống gồm bốn camera chụp ảnh độ phân giải cao với tốc độ ít nhất 20 khung hình mỗi giây ở cả bước sóng khả kiến và hồng ngoại . Bằng cách bay với tốc độ 460 dặm/giờ (740 km/h) dọc theo đường đi của vùng tối, máy bay sẽ kéo dài thời gian quan sát vành nhật hoa lên gần ba phút – lâu hơn khoảng 30 giây so với người quan sát trên mặt đất . Độ cao này cũng cho phép camera quan sát một số bước sóng hồng ngoại bị tầng khí quyển thấp hơn hấp thụ trước khi chúng chạm tới mặt đất .

NASA sẽ triển khai ba máy bay WB-57 cho chiến dịch này . Các máy bay này sẽ cùng tham gia trên không với Lực lượng Không quân Ireland và một số máy bay tư nhân nhỏ cũng tranh giành vị trí quan sát tối ưu .

Chiến dịch khinh khí cầu: Hơn 80 cảm biến thăm dò khí quyển

Dự án Thả khinh khí cầu Nhật thực Toàn quốc (Nationwide Eclipse Ballooning Project - NEBP) do NASA hỗ trợ sẽ cử năm nhóm sinh viên đại học tới Iceland và Tây Ban Nha để phóng khinh khí cầu khoa học trước, trong và sau nhật thực . Được dẫn dắt bởi Tiến sĩ Angela Des Jardins tại Đại học Bang Montana, các nhóm dự kiến sẽ phóng tổng cộng khoảng 80–86 quả khinh khí cầu .

• Tại Iceland, hai nhóm Khoa học Khí quyển sẽ phóng khoảng 80 quả radiosonde nhỏ trong một chiến dịch kéo dài 30 giờ, bắt đầu 18 giờ trước nhật thực và tiếp tục trong tám giờ sau đó . Những khinh khí cầu này mang theo cảm biến để đo nhiệt độ, áp suất, độ ẩm và gió trong lớp biên khí quyển – phần thấp nhất của khí quyển, nơi diễn ra các hiện tượng thời tiết .
• Tại Tây Ban Nha, ba nhóm Kỹ thuật sẽ phóng sáu quả khinh khí cầu latex lớn hơn, mang theo trọng tải lên tới 6 kg mỗi quả . Chúng sẽ ghi lại hình ảnh 360 độ của bóng nhật thực từ góc nhìn gần không gian và đo nồng độ ozone .

Tàu Solar Orbiter và Proba-3 của ESA: Quan sát phối hợp từ không gian

Tàu vũ trụ Solar Orbiter của ESA sẽ bước vào Cửa sổ Quan sát Từ xa (Remote-Sensing Window - RSW) đặc biệt bắt đầu từ ngày 9 tháng 8 năm 2026, cho phép thực hiện các quan sát phối hợp với các chiến dịch nhật thực trên mặt đất . Các thiết bị quan sát từ xa của nó – EUI, PHI, Metis và SPICE – sẽ chụp ảnh bầu khí quyển Mặt Trời, đặc biệt chú ý vào ngày 12 tháng 8 .

Vị trí đặc biệt của Solar Orbiter ở phía xa của Mặt Trời trong những tuần trước nhật thực có nghĩa là nó có thể lập bản đồ từ trường trên phần Mặt Trời không nhìn thấy được từ Trái Đất, kết hợp cùng các tàu thăm dò quay quanh Trái Đất để tạo nên một bức tranh hoàn chỉnh về hoạt động từ trường của Mặt Trời . Dữ liệu của tàu vũ trụ sẽ được đối chiếu với các phép đo nhật thực từ mặt đất và trên không để nghiên cứu cấu trúc của vành nhật hoa và nguồn gốc của gió Mặt Trời .

Sứ mệnh Proba-3 của ESA, mang theo kính che sáng ASPIICS, đã ở trong một chuỗi quỹ đạo che sáng liên tục kể từ ngày 28 tháng 7 năm 2026 và sẽ quan sát trước và sau nhật thực trên mặt đất vào ngày 12 tháng 8 . ESA đang chạy các mô phỏng hàng ngày về nhật thực tại sun.esa.int/eclipse để phối hợp dự đoán với cả Solar Orbiter và Proba-3 .

Các trạm mặt đất: Đài thiên văn Ebre và hơn thế nữa

Đài thiên văn Ebre (Observatori de l'Ebre) lịch sử ở Roquetes, Tây Ban Nha – nằm trong đường đi của vùng tối – sẽ tiến hành các phép đo Mặt Trời và khí quyển từ mặt đất. Các thiết bị của đài sẽ ghi lại các vạch phát xạ của vành nhật hoa, sự thay đổi từ trường và nhiễu loạn tầng điện ly trong thời gian toàn phần, bổ sung cho các nền tảng trên không và ngoài không gian.

Các trạm mặt đất khác trên khắp Tây Ban Nha, bao gồm các địa điểm do Viện Địa lý Quốc gia Tây Ban Nha (IGN) điều phối, sẽ tính thời gian tiếp xúc nhật thực và theo dõi các điều kiện tầng điện ly .

Bốn câu hỏi khoa học chính

1. Điều gì làm nóng vành nhật hoa lên tới hàng triệu độ? Bầu khí quyển bên ngoài của Mặt Trời nóng hơn hàng trăm lần so với bề mặt của nó, một điều thách thức các định luật vật lý thông thường. Thiết bị chụp ảnh SAMI trên máy bay WB-57 sẽ chụp được những hình ảnh đa sắc, độ phân giải cao về cấu trúc tinh vi và gradient nhiệt độ của vành nhật hoa . Việc so sánh những hình ảnh này với dữ liệu quan sát từ xa đồng thời từ Solar Orbiter sẽ giúp kiểm tra các mô hình về cơ chế đốt nóng vành nhật hoa .

2. Gió Mặt Trời lan truyền từ Mặt Trời như thế nào? Các quan sát phối hợp giữa kính che sáng trên mặt đất, máy bay WB-57, tàu Solar Orbiter và kính che sáng ASPIICS của Proba-3 sẽ theo dõi dòng plasma từ vành nhật hoa trong cùng ra ngoài gió Mặt Trời . Nhật thực cung cấp một sự che khuất tự nhiên hiếm có, để lộ ra những vùng mờ nhất của vành nhật hoa, nơi gió Mặt Trời được gia tốc.

3. Những tác động khí quyển của một bóng tối Mặt Trời đột ngột là gì? Chiến dịch khinh khí cầu sẽ đo lường nhiệt độ bề mặt giảm xuống như thế nào, gió thay đổi ra sao và sự hỗn loạn của lớp biên hành tinh thay đổi thế nào khi ánh sáng Mặt Trời đột ngột bị chặn lại . Những dữ liệu này sẽ cải thiện các mô hình về cách bức xạ Mặt Trời điều khiển thời tiết và động lực học của lớp biên.

4. Tầng điện ly phản ứng thế nào với sự thay đổi nhanh chóng của thông lượng Mặt Trời? Đài thiên văn Ebre và các trạm mặt đất khác sẽ theo dõi mật độ electron tầng điện ly và các biến thiên từ trường trong thời gian toàn phần, thăm dò sự kết nối giữa bức xạ Mặt Trời và tầng khí quyển trên cao của Trái Đất.

Cách theo dõi và xem trực tiếp

NASA sẽ phát trực tiếp nhật thực bắt đầu từ 13:15 giờ EDT (khoảng 00:15 giờ Việt Nam ngày 13/8) trên NASA.gov/live . ESA cung cấp các bản cập nhật mô phỏng hàng ngày tại sun.esa.int/eclipse và các tài nguyên điều phối tại esa.int/solareclipse .

Đối với người xem trên khắp châu Âu, bắc Bắc Mỹ và tây châu Phi, nhật thực một phần sẽ hiện ra – tại nhiều địa điểm, hơn 90% Mặt Trời sẽ bị che khuất .