Điều gì khiến FinCEN hành động?
Mạng lưới thực thi tội phạm tài chính thuộc Bộ Tài chính Mỹ (FinCEN) không nhắm vào toàn bộ Banque Misr, mà tập trung vào sáu chi nhánh của ngân hàng Ai Cập tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc các chi nhánh này là một kênh quan trọng giúp Iran tiếp cận USD và hệ thống ngân hàng quốc tế. Theo ước tính của Washington, từ tháng 1/2024 đến tháng 6/2026, Banque Misr UAE đã xử lý khoảng 1,8 tỷ USD cho 103 công ty có khả năng liên quan đến các mạng lưới “ngân hàng ngầm” của Iran.
1
33
FinCEN vì thế đề xuất xếp Banque Misr UAE vào nhóm các tổ chức tài chính nước ngoài “có nguy cơ rửa tiền nghiêm trọng” theo Mục 311 của Đạo luật PATRIOT Mỹ. Quy định này cho phép Washington áp dụng các biện pháp đặc biệt đối với những tổ chức bị đánh giá là tạo điều kiện cho hoạt động rửa tiền hoặc né tránh kiểm soát tài chính.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: đây hiện mới là đề xuất của cơ quan quản lý, dựa trên đánh giá của Bộ Tài chính Mỹ, chứ chưa phải kết luận cuối cùng rằng mọi giao dịch trong tổng số 1,8 tỷ USD đều bất hợp pháp. Cụm từ “có khả năng liên quan” cũng cho thấy cáo buộc đang nói về mức độ nghi vấn, không phải bằng chứng công khai khẳng định từng công ty hoặc từng khoản thanh toán đều phạm luật.
Quy định được đề xuất sẽ ảnh hưởng thế nào?
Nếu được hoàn tất, quy định sẽ cấm các tổ chức tài chính Mỹ mở hoặc duy trì tài khoản ngân hàng đại lý cho Banque Misr UAE. Đây là loại tài khoản cho phép một ngân hàng nước ngoài thực hiện thanh toán, chuyển tiền và tiếp cận hệ thống thanh toán của ngân hàng Mỹ, đặc biệt là các giao dịch bằng USD. Quy định cũng yêu cầu ngăn các chi nhánh UAE tiếp cận gián tiếp những tài khoản này.
1
33
Trên thực tế, điều đó sẽ khiến các chi nhánh Banque Misr tại UAE gặp trở ngại lớn trong việc thanh toán và bù trừ USD qua ngân hàng Mỹ. Dù vậy, biện pháp này chưa có hiệu lực ngay lập tức. FinCEN phải chờ 30 ngày lấy ý kiến công chúng trước khi quyết định có ban hành quy định cuối cùng hay không.
23
42
Banque Misr cho biết đề xuất chỉ giới hạn ở hoạt động tại UAE, không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng tại Ai Cập hoặc các chi nhánh ở những quốc gia khác.
36
42 Ngân hàng Trung ương Ai Cập cũng nhấn mạnh rằng biện pháp này chỉ liên quan đến các chi nhánh UAE và hoạt động chuyển USD của họ, không mở rộng sang các ngân hàng Ai Cập khác hay hoạt động của Banque Misr tại Ai Cập và các thị trường khác.
34
40
Vì sao động thái này nằm trong “Operation Economic Outcast”?
Bộ Tài chính Mỹ đưa đề xuất về Banque Misr vào Operation Economic Outcast, chiến dịch được công bố ngày 24/8 nhằm gây sức ép lên Iran và các tổ chức bị cho là hỗ trợ mạng lưới tài chính của Tehran. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent mô tả đây là một chiến dịch nhằm cắt đứt các mối liên kết kinh tế của Iran trên toàn cầu, qua đó làm suy yếu những nguồn lực tài chính duy trì chính quyền Iran và các bên hỗ trợ nước này.
2
4
Trong bối cảnh đó, Banque Misr UAE không chỉ là một mục tiêu riêng lẻ. Vụ việc còn gửi thông điệp đến các ngân hàng ở nước thứ ba: việc đặt trụ sở ngoài Iran không đồng nghĩa với miễn nhiễm trước sức ép của Mỹ nếu Washington cho rằng họ đang tạo cầu nối giữa các mạng lưới Iran và hệ thống USD.
1
37
UAE và Ai Cập phản ứng ra sao?
Ngân hàng Trung ương UAE đã yêu cầu tiến hành một cuộc “kiểm tra đặc biệt và khẩn cấp” đối với các chi nhánh Banque Misr tại nước này. Cuộc kiểm tra bao gồm rà soát chuyên sâu theo hướng pháp y trong giai đoạn được các cơ quan Mỹ nêu ra, tập trung vào những giao dịch liên quan đến các công ty xuất hiện trong thông báo của Bộ Tài chính Mỹ.
17
18
21
Cơ quan quản lý UAE cũng nhấn mạnh rằng các ngân hàng hoạt động trong nước phải tuân thủ quy định hiện hành và không được khiến hệ thống tài chính UAE đối mặt với rủi ro danh tiếng.
19
21
Banque Misr cho biết đang xem xét thông báo của Mỹ và sẽ trao đổi với Bộ Tài chính Mỹ cùng các cơ quan liên quan để chuẩn bị phản hồi về pháp lý và quản lý.
17
36
42 Các thông tin sau đó cho biết ngân hàng trung ương UAE và Ai Cập đang phối hợp, trong khi các chi nhánh Banque Misr tại UAE vẫn tiếp tục hoạt động trong thời gian đề xuất còn được xem xét.
45
Điều gì đáng chú ý khi Mỹ nhắm vào một ngân hàng ở nước thứ ba?
Vụ việc cho thấy sức mạnh của hệ thống USD trong chính sách đối ngoại Mỹ. Thay vì chỉ nhắm vào các ngân hàng đặt tại Iran, Washington tìm cách gây sức ép lên một trung gian ở UAE mà họ cho là giúp các mạng lưới Iran tiếp cận đồng USD và hệ thống thanh toán quốc tế.
1
37
Chiến lược này có thể làm tăng chi phí và rủi ro của hoạt động chuyển tiền qua các kênh chính thức. Nhưng nó cũng có giới hạn. Nếu một trung gian bị loại khỏi hệ thống USD, Iran và các đối tác thương mại vẫn có động lực tìm ngân hàng khác, tuyến thanh toán khác hoặc sử dụng những đồng tiền ngoài USD.
Các nguồn hiện có xác nhận cáo buộc của Bộ Tài chính Mỹ, cơ chế hạn chế được đề xuất và phản ứng của các cơ quan quản lý. Tuy nhiên, chúng chưa cho thấy biện pháp này sẽ tác động hiệu quả đến toàn bộ quan hệ thương mại hoặc tài chính của Iran đến mức nào.
Tóm lại, FinCEN mới đề xuất, chưa hoàn tất, một biện pháp theo Mục 311 nhằm hạn chế quyền tiếp cận hệ thống ngân hàng Mỹ của Banque Misr UAE. Cơ sở được nêu là khoảng 1,8 tỷ USD giao dịch liên quan đến 103 công ty có khả năng kết nối với mạng lưới tài chính ngầm Iran. Phạm vi trước mắt là các chi nhánh tại UAE, không phải toàn bộ Banque Misr hay mạng lưới quốc tế của ngân hàng này.