Vì sao Singapore cùng 19 nước kêu gọi giám sát AI tiên tiến trên toàn cầu?

AI càng mạnh, câu hỏi không chỉ là công nghệ có thể làm gì, mà còn là ai có thể kiểm tra và can thiệp khi rủi ro xuất hiện. Đó là lý do Singapore cùng 19 quốc gia, bên cạnh Ủy ban châu Âu, ủng hộ Lời kêu gọi kiểm soát các mô hình AI tiên tiến (A Call for Control of Frontier AI Models), được công bố ngày 21/9/2026 bên lề tuần lễ Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York.133

Ở đây, AI tiên tiến chỉ những mô hình thuộc nhóm có năng lực cao nhất. Tuyên bố nhìn nhận công nghệ này có thể cải thiện đời sống, thúc đẩy khoa học và củng cố kinh tế; đồng thời cảnh báo tốc độ phát triển của nó tạo ra rủi ro an toàn, an ninh mà biện pháp của riêng từng nước có thể không đủ để xử lý. Nguyên tắc được đặt ra là AI phải chịu sự giám sát, kiểm soát của con người và được phát triển, sử dụng phù hợp với luật pháp quốc tế.1331

Vì sao Singapore tham gia?

Thủ tướng Lawrence Wong nhấn mạnh AI có tiềm năng rất lớn, nhưng phải luôn nằm dưới sự kiểm soát và giám sát của con người. Singapore là quốc gia Đông Nam Á duy nhất tham gia lời kêu gọi chung trong nhóm ban đầu. Với Singapore, hợp tác quốc tế về các biện pháp bảo vệ là cách vừa tận dụng lợi ích của AI, vừa quản lý rủi ro của công nghệ này.617

Tuyên bố muốn thay đổi điều gì?

Đây chưa phải một bộ quy định toàn cầu đang có hiệu lực hay quyết định thành lập cơ quan quản lý mới. Lời kêu gọi hướng tới ba nhóm hành động:

• Doanh nghiệp phát triển AI xây dựng quy trình an toàn minh bạch, kiểm thử bắt buộc trước khi triển khai và tổ chức đánh giá độc lập; người đánh giá đủ năng lực cần được tiếp cận thông tin ở mức cần thiết để xác định rủi ro.30
• Chính phủ và các tổ chức khu vực phối hợp xây dựng tiêu chuẩn chung, tăng tính minh bạch, trong đó có chia sẻ báo cáo về sự cố an toàn nghiêm trọng. Các đề xuất được tường thuật cũng nhấn mạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận chuyên môn khoa học và những đánh giá đáng tin cậy.2530
• Các nước thành viên Liên Hợp Quốc tận dụng cơ chế hiện có và xem xét lập một tổ chức quốc tế có thể đặt ra tiêu chuẩn, hỗ trợ xác minh và triệu tập các nước khi năng lực AI vượt qua những ngưỡng nhất định. Tổ chức ấy mới là phương án được đề xuất, chưa được thành lập theo tuyên bố này.2936

Nói cách khác, trọng tâm của lời kêu gọi là kiểm thử và giám sát có thể phối hợp giữa các nước, chứ không phải một yêu cầu rõ ràng phải dừng phát triển AI tiên tiến.293036

Ai đứng sau lời kêu gọi?

Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre khởi xướng sáng kiến. Theo Văn phòng Tổng thống Phần Lan, ngoài hai nước này, nhóm ủng hộ lúc công bố gồm Đan Mạch, Iceland, Estonia, Latvia, Hà Lan, Ireland, Đức, Tây Ban Nha, Moldova, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Bahrain, Kazakhstan, Singapore, Kenya, Nam Phi, Canada và Australia, cùng Ủy ban châu Âu. Sau đó đã có thêm người ủng hộ, nên không nên xem danh sách ban đầu là danh sách cuối cùng.33

Mỹ và Trung Quốc không tham gia tuyên bố ban đầu. Ông Stubb bày tỏ hy vọng có thêm các bên hưởng ứng, nhưng việc hai nước vắng mặt không tự nó cho biết lý do của mỗi bên.9 Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres hoan nghênh sáng kiến của Phần Lan và Na Uy, đồng thời ủng hộ việc xem xét tiêu chuẩn, cơ chế xác minh và cách triệu tập các nước khi AI vượt ngưỡng năng lực.36