Một quyết định của Slovenia đã làm yếu phản ứng chung của EU
Benjamin Netanyahu ủng hộ Janez Janša vì chính phủ Slovenia đã tạo ra một lợi ích ngoại giao cụ thể cho Israel: Ljubljana không ủng hộ dự thảo tuyên bố chung của cả 27 nước thành viên EU nhằm lên án kế hoạch xây dựng khu định cư tại khu vực E1 ở Bờ Tây bị chiếm đóng.
2
7
9
Trong chính sách đối ngoại của EU, các tuyên bố đại diện cho toàn bộ khối thường cần sự nhất trí của tất cả thành viên. Vì Slovenia không đồng ý, EU không thể phát đi thông điệp với danh nghĩa của cả 27 chính phủ. Thay vào đó, Kaja Kallas, Đại diện cấp cao của EU về đối ngoại, đưa ra một tuyên bố riêng dưới danh nghĩa cá nhân.
2
7
9
Nội dung chỉ trích Israel vì thế không biến mất hoàn toàn. Tuy nhiên, một tuyên bố của đại diện đối ngoại EU không có cùng sức nặng chính trị và nghi thức như tuyên bố được công bố thay mặt toàn bộ các nước thành viên. Chính sự hạ cấp về cấp độ ngoại giao này đã giúp Netanyahu giảm bớt tác động của một lời khiển trách thống nhất từ châu Âu.
2
9
Vì sao Janša chặn tuyên bố?
Bộ Ngoại giao Slovenia nói tuyên bố mới sẽ không tạo thêm giá trị vào thời điểm đó. Chính phủ cũng khẳng định lập trường nền tảng của Slovenia không thay đổi: nước này vẫn ủng hộ luật quốc tế và giải pháp hai nhà nước được thương lượng, trong đó tính đến lợi ích chính đáng của cả hai bên.
6
7
10
Nhưng Janša đưa ra lời giải thích chính trị quyết liệt hơn. Ông cho rằng Slovenia cần rút khỏi điều ông mô tả là “vòng luẩn quẩn” khiến nước này mất uy tín vì liên tục đưa ra những chỉ trích “không cân xứng” đối với Israel. Ông cũng bác bỏ quan điểm rằng Ljubljana phải mặc nhiên đi theo mọi lập trường chung của châu Âu, biến vụ việc thành vấn đề về quyền tự quyết và chủ quyền quốc gia.
8
13
18
Lập trường của Janša càng được chú ý sau cuộc gặp với Yossi Dagan, chủ tịch Hội đồng Yesha, tổ chức đại diện cho các hội đồng khu định cư Do Thái ở Bờ Tây. Theo Ynet, tại cuộc gặp, ông nói: “Cầu Chúa ban phước cho cư dân Judea và Samaria” — cách gọi mà Israel sử dụng cho Bờ Tây.
1
Cuộc đối đầu giữa Thủ tướng và Tổng thống Slovenia
Vụ phủ quyết nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi một tuyên bố của EU. Nó trở thành cuộc tranh luận về bản sắc chính trị và hướng đi đối ngoại của Slovenia.
Tổng thống Nataša Pirc Musar cho rằng luật quốc tế không thể được áp dụng tùy theo lựa chọn chính trị, đồng thời cảnh báo không được có “tiêu chuẩn kép”. Bà kêu gọi Slovenia ủng hộ lập trường chung của EU, lập luận rằng việc mở rộng các khu định cư Israel tại Bờ Tây bị chiếm đóng vi phạm luật quốc tế, làm suy yếu giải pháp hai nhà nước và khiến một nền hòa bình lâu dài trở nên khó đạt được.
1
3
16
17
Pirc Musar trước đó từng mô tả hành động của Israel đối với người Palestine là “diệt chủng” và tiếp tục bảo vệ cách diễn đạt này trong các phát biểu công khai.
20
21
23 Chính phủ của Janša phản đối mạnh mẽ cách định khung đó, đồng thời nhấn mạnh rằng Slovenia phải tự quyết định chính sách của mình, thay vì hành động theo một đồng thuận mang màu sắc ý thức hệ hay lịch sử rộng hơn.
18
28
Kết quả là Slovenia xuất hiện một sự chia rẽ thể chế hiếm thấy: chính phủ bảo thủ nghiêng về việc cải thiện quan hệ với Israel, còn tổng thống có lập trường tự do tiếp tục nhấn mạnh quyền của người Palestine, luật quốc tế và sự phối hợp với quan điểm chính thức của EU. Các đảng đối lập cũng tham gia chỉ trích quyết định không ký tuyên bố chung.
3
15
17
Lập luận “tiêu chuẩn kép” của Netanyahu về Cyprus
Netanyahu tận dụng tranh cãi tại Slovenia để mở rộng thông điệp bảo vệ Israel. Ông cáo buộc EU đạo đức giả khi lên án hoạt động xây dựng khu định cư Do Thái tại Bờ Tây nhưng, theo cách ông mô tả, lại im lặng trước việc Thổ Nhĩ Kỳ kiểm soát miền bắc Cyprus.
Thủ tướng Israel nhấn mạnh Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO, trong khi Cyprus là thành viên EU, rồi đặt câu hỏi vì sao châu Âu áp dụng những tiêu chuẩn khác nhau trong hai trường hợp. Ông lập luận rằng khi người Do Thái muốn thực hiện điều ông gọi là “quyền lịch sử” được xây dựng và sinh sống tại quê hương tổ tiên, EU lại phản ứng gay gắt.
4
5
Lập luận này cũng gắn vụ việc E1 với cuộc khẩu chiến rộng hơn giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ về Cyprus và Syria.
4
31 Tuy nhiên, đây là những lập luận chính trị cạnh tranh, chưa phải sự giải quyết cho các tranh chấp nền tảng liên quan đến lãnh thổ, luật quốc tế hay tương lai của tiến trình hòa bình.
4
33
Ankara bác bỏ cáo buộc của Israel. Các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ gọi những tuyên bố này là dối trá và vu khống; cơ quan truyền thông thuộc phủ tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ mô tả những phát biểu trước đó của Netanyahu về Cyprus và Syria là một “lời xuyên tạc vô căn cứ”, thiếu cơ sở lịch sử và nghiêm túc về chính trị.
33
35
38
Janša đã đảo chiều chính sách của Robert Golob như thế nào?
Việc Slovenia không ủng hộ tuyên bố về E1 là một phần trong sự điều chỉnh chính sách lớn hơn, bắt đầu từ tháng 6/2026. Chính phủ Janša hủy các biện pháp do chính phủ tiền nhiệm của Robert Golob áp đặt, trong đó có lệnh cấm xuất khẩu và quá cảnh vũ khí, thiết bị quân sự sang Israel cùng phần lớn hoạt động nhập khẩu vũ khí từ Israel. Bộ Quốc phòng Slovenia nói lệnh cấm không còn cần thiết vì hoạt động mua bán vũ khí đã được điều chỉnh bởi luật Slovenia và các quy định của EU.
44
49
Các biện pháp khác cũng được đưa tin là đã bị dỡ bỏ, gồm hạn chế nhập khẩu hàng hóa từ các khu định cư và lệnh cấm nhập cảnh đối với Netanyahu cùng một số bộ trưởng Israel.
48
53
56 Dưới thời Golob, những chính sách này từng khiến Slovenia trở thành một trong những tiếng nói chỉ trích Israel mạnh mẽ hơn trong EU. Việc hủy bỏ chúng cho thấy quan hệ Ljubljana–Jerusalem đã chuyển hướng đáng kể.
48
53
Việc bãi bỏ các hạn chế không đồng nghĩa Slovenia chính thức từ bỏ sự ủng hộ đối với luật quốc tế hay giải pháp hai nhà nước. Nhưng khi được đặt cạnh quyết định chặn tuyên bố về E1, nó cho thấy sự thay đổi chính phủ có thể nhanh chóng làm thay đổi vai trò thực tế của một nước thành viên trong chính sách chung của EU: từ gây sức ép lên Israel sang ngăn khối đưa ra phản ứng mạnh hơn đối với việc mở rộng khu định cư.
6
44
E1 quan trọng vì điều gì?
Khu vực E1 nằm ở phía đông Jerusalem, giữa Jerusalem và Ma’ale Adumim. Các nhà phê bình cho rằng việc xây dựng tại đây có thể chia cắt Bờ Tây, làm suy yếu hơn nữa nền tảng lãnh thổ của giải pháp hai nhà nước và đặt ra câu hỏi liệu một nhà nước Palestine khả thi còn có thể hình thành hay không.
9
11
14
Tuyên bố riêng của Kallas đã kêu gọi Israel từ bỏ các kế hoạch liên quan đến 1.200 căn nhà tại E1.
6
7
9 Vì vậy, hậu quả trước mắt của quyết định từ Slovenia mang tính ngoại giao chứ không phải pháp lý hay tác chiến: mối quan ngại của EU về E1 vẫn còn, nhưng thông điệp không còn được phát đi với tư cách thống nhất của toàn bộ 27 nước.
Vụ việc cho thấy điểm dễ tổn thương của chính sách đối ngoại EU khi nguyên tắc nhất trí được áp dụng. Chỉ một chính phủ có thể ngăn cản hình thức phản ứng mạnh nhất, ngay cả khi phần lớn các nước thành viên ủng hộ nội dung đó.
2
9
Với Netanyahu, Janša đem lại cả lợi ích thực tế lẫn chính trị: làm nhẹ đi lời lên án thống nhất của châu Âu và cung cấp một ví dụ về một chính phủ EU sẵn sàng phản đối điều Janša gọi là sự chỉ trích tự động, quá mức đối với Israel. Với Slovenia, quyết định này lại khoét sâu câu hỏi trong nước: chính sách đối ngoại nên ưu tiên chủ quyền quốc gia, sự phối hợp châu Âu hay việc áp dụng nhất quán luật quốc tế?