Trung Quốc đẩy nhanh việc gỡ Windows 10 khỏi cơ quan nhà nước, gây thêm sức ép lên chiến lược của Microsoft

Các thông tin báo chí cho biết quyết định đẩy nhanh việc gỡ bỏ bắt nguồn từ những quan ngại chưa được giải thích cụ thể về an toàn dữ liệu. Chỉ thị được đưa tin không nêu rõ lỗi kỹ thuật nào, cũng không giải thích dữ liệu có thể gặp rủi ro ra sao. Điểm này rất quan trọng: bằng chứng hiện có cho thấy đây là quyết định chính sách dựa trên mối quan ngại an ninh, chứ chưa phải kết luận công khai rằng bản Windows tùy biến đã bị xâm nhập hoặc có lỗ hổng xác định.

Thời hạn mới cũng phù hợp với nỗ lực rộng hơn của Trung Quốc nhằm xây dựng chuỗi cung ứng công nghệ nhà nước tự chủ hơn. Các hướng dẫn mua sắm công trước đó đã hướng tới việc từng bước thay thế bộ xử lý của Intel và AMD trong máy tính, máy chủ chính phủ, đồng thời giảm sử dụng Windows và các phần mềm do nước ngoài phát triển.

Microsoft nói gì?

Phản hồi được đưa tin của Microsoft khá hạn chế. Người phát ngôn công ty cho biết Microsoft không biết về bất kỳ sự cố an ninh nào ảnh hưởng đến sản phẩm này và phần mềm vẫn được nhận các bản cập nhật bảo mật định kỳ. Microsoft không đưa ra lời giải thích chi tiết hơn về quyết định của cơ quan Trung Quốc.

Hai vấn đề này cần được tách bạch. Microsoft phủ nhận sự tồn tại của một sự cố bảo mật cụ thể đã được biết đến đối với sản phẩm, nhưng nhà chức trách Trung Quốc vẫn có thể đánh giá rằng phần mềm do nước ngoài kiểm soát không phù hợp với các hệ thống nhạy cảm, vì những lý do rộng hơn liên quan đến quản trị dữ liệu hoặc chiến lược công nghệ quốc gia.

Cổ phiếu phần mềm Trung Quốc tăng mạnh, nhưng không phải công ty nào cũng là “cổ phiếu thay thế Windows”

Phản ứng trên thị trường được cho là có lợi cho các nhà cung cấp hệ điều hành Trung Quốc. Cổ phiếu Hunan Kylinsec và Archermind chạm mức tăng tối đa 20% trong ngày tại Thượng Hải, trong khi China National Software tăng 10%, theo thông tin được Tom’s Hardware dẫn lại.

Tuy nhiên, diễn biến giá này phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về nhu cầu đối với giải pháp nội địa, không phải bằng chứng cho thấy mọi doanh nghiệp được nhắc tên đều nhận hợp đồng liên quan đến chỉ thị gỡ Windows.

Kylin Software và Tongxin gắn với nỗ lực phát triển hệ điều hành nội địa; Huawei sở hữu hệ sinh thái phần cứng và phần mềm rộng hơn nhiều; còn Cambricon chủ yếu là doanh nghiệp chip trí tuệ nhân tạo. Không nên xếp tất cả vào cùng một nhóm “cổ phiếu thay thế Windows”.

Một mắt xích trong chiến dịch tự chủ công nghệ của Bắc Kinh

Việc loại bỏ Windows nằm trong nỗ lực rộng hơn nhằm xây dựng các lựa chọn trong nước trên nhiều lớp của hệ thống công nghệ:

• Hệ điều hành: Các tổ chức liên quan đến nhà nước được định hướng chuyển sang những hệ thống do Trung Quốc phát triển, thường dựa trên Linux, thay vì tiếp tục sử dụng bản Windows tùy biến.
• Bộ xử lý và máy chủ: Quy định mua sắm công hướng tới việc từng bước loại bỏ bộ xử lý Intel và AMD để ưu tiên các giải pháp sản xuất trong nước.
• Phần mềm doanh nghiệp: Trung Quốc đã thúc đẩy doanh nghiệp nhà nước và cơ quan chính phủ chuyển sang phần mềm văn phòng cùng các hệ thống do trong nước kiểm soát.
• Hạ tầng AI: Các hạn chế của Mỹ đối với công nghệ tiên tiến tạo thêm động lực để doanh nghiệp Trung Quốc phát triển hoặc sử dụng chip và nền tảng nội địa. Tuy nhiên, riêng chỉ thị về Windows chưa đủ để khẳng định Cambricon hay một nhà sản xuất chip AI cụ thể nào sẽ trực tiếp hưởng lợi.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ là bối cảnh quan trọng, nhưng không tự chúng giải thích được vì sao Bộ An ninh Nhà nước Trung Quốc ban hành chỉ thị lần này. Lời giải thích được ghi nhận rõ nhất vẫn là lo ngại về an toàn dữ liệu, kết hợp với định hướng chính sách giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.

Tác động đối với hoạt động kinh doanh của Microsoft tại Trung Quốc

Tác động tài chính trước mắt với Microsoft nhiều khả năng tương đối nhỏ so với quy mô toàn cầu của tập đoàn. Microsoft cho biết Trung Quốc chiếm khoảng 1,5% doanh thu trên toàn thế giới.

Nhưng tín hiệu chiến lược lại đáng chú ý hơn. Trong năm năm qua, Microsoft đã đóng ít nhất 15 văn phòng chi nhánh và liên doanh tại Trung Quốc. Reuters cũng đưa tin công ty từng cân nhắc rời khỏi thị trường này vào năm 2023, dù hiện chưa có kế hoạch rút lui hoàn toàn.

Cơ hội còn lại của Microsoft tại Trung Quốc ngày càng mang tính chọn lọc: cung cấp dịch vụ đám mây và AI phù hợp cho các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động quốc tế, thay vì giữ vai trò trung tâm trong hệ thống công nghệ chính phủ nội địa.

Do đó, việc đẩy nhanh loại bỏ Windows không đồng nghĩa Microsoft sẽ rút khỏi Trung Quốc trên mọi phương diện. Tuy nhiên, nó cho thấy vị thế truyền thống của công ty với tư cách nhà cung cấp phần mềm doanh nghiệp toàn diện đang khó duy trì hơn, khi Bắc Kinh ưu tiên hệ thống nội địa còn Washington siết chuyển giao công nghệ tiên tiến.

Làn sóng thu hẹp hiện diện của doanh nghiệp Mỹ: rút lui có chọn lọc

Vị thế của Microsoft phản ánh một xu hướng rộng hơn trong giới doanh nghiệp Mỹ: giảm mức độ phụ thuộc vào thị trường nội địa và chuỗi cung ứng Trung Quốc, nhưng vẫn duy trì những hoạt động còn có giá trị thương mại hoặc chiến lược.

Dù vậy, Apple không phải là phép so sánh hoàn toàn tương đồng. Thách thức của Apple tập trung nhiều hơn vào sản xuất và đa dạng hóa chuỗi cung ứng, trong khi Microsoft đối mặt chủ yếu với việc thay thế công nghệ trong mua sắm công, yêu cầu nội địa hóa phần mềm, quy định về đám mây và AI, cùng các biện pháp kiểm soát công nghệ Mỹ - Trung.

Điểm chung không phải là một cuộc rút lui hoàn toàn, mà là sự hiện diện hẹp hơn và được quản lý thận trọng hơn. Chỉ thị về Windows 10 khiến sự chuyển dịch này trở nên đặc biệt dễ nhận thấy: ngay cả một phiên bản Windows được thiết kế để đáp ứng yêu cầu của chính phủ Trung Quốc cũng không đứng ngoài chiến lược tự chủ công nghệ của Bắc Kinh.