Cuộc Chiến Giá 2026 của Nikon: Tân CEO Lên Kế Hoạch ‘Đánh Bại’ ASML Bằng Giá Rẻ

Chiến lược: ‘Chặt giá’ ASML nhờ lợi thế quang học tự chủ

Cốt lõi kế hoạch của ông Ohmura đơn giản một cách dễ gây lầm tưởng: tận dụng lợi thế sản xuất tích hợp theo chiều dọc của Nikon để bán thiết bị với giá rẻ hơn ASML. Trong một cuộc phỏng vấn với Nikkei Asia, ông tuyên bố thẳng thừng: "Chúng tôi có thể đấu giá. Ngay cả khi hạ giá, chúng tôi vẫn có lãi kha khá" .

Sự tự tin này đến từ khả năng tự sản xuất nhiều linh kiện, đặc biệt là hệ thống thấu kính quang học, của Nikon. Không giống như ASML phụ thuộc vào một mạng lưới nhà cung cấp bên ngoài phức tạp (điển hình là Carl Zeiss cho quang học EUV), Nikon tự tay chế tạo hệ thống thấu kính của mình. Lợi thế chi phí cấu trúc này có nghĩa là ngay cả khi giảm giá 20-30%, Nikon vẫn có thể duy trì mức lợi nhuận để việc kinh doanh có lãi . Đối với một nhà sản xuất chip muốn trang bị cho nhà máy mới, mức chiết khấu đó có thể đồng nghĩa với việc tiết kiệm hàng chục triệu đô la Mỹ cho mỗi thiết bị .

Chiến lược giá được triển khai cùng với lộ trình sản phẩm mới nhằm giảm thiểu chi phí chuyển đổi cho những khách hàng đã cam kết với hệ sinh thái của ASML. Nikon đang phát triển một hệ thống ArF ngâm mới, được thiết kế tương thích hoàn toàn với nền tảng của ASML, đặt mục tiêu giao bản mẫu cho một nhà sản xuất bán dẫn lớn vào năm 2027 . Đồng thời, công ty dự kiến chuyển giao thương mại lô hàng đầu tiên của hệ thống ArF khô thế hệ mới, model NSR-S333F, trong năm tài chính 2026 .

Nikon cho biết các cuộc đàm phán với những nhà sản xuất chip lớn ở Mỹ và châu Á đang "gần đạt được" đơn đặt hàng, cho thấy thông điệp về giá đang thực sự “chạm” đến những khách hàng vốn ngày càng nhạy cảm với chi phí và mong muốn tránh phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất .

Tại sao lại là lúc này? Sự tuyệt vọng và cánh cửa cơ hội

Cuộc chiến giá của ông Ohmura không phải được sinh ra thuần túy từ tham vọng. Đó là phản ứng mang tính sống còn trước bốn áp lực đan xen.

1. Nguy cơ “một màu” Intel. Mảng kinh doanh quang khắc của Nikon đang phụ thuộc một cách nguy hiểm vào một khách hàng mỏ neo duy nhất: Intel. Chính ông Ohmura đã thừa nhận khó khăn này một cách thẳng thắn khi nói: "Ngoài Intel, chúng tôi thiếu thành tích hoạt động, và năng lực hỗ trợ của chúng tôi vẫn chưa giành được lòng tin của thị trường" . Thiếu đi một tệp khách hàng đa dạng, mảng quang khắc của Nikon bị đẩy vào tình trạng teo tóp dần. Trong nửa năm tính đến tháng 3/2026, Nikon chỉ xuất được vỏn vẹn 9 máy – tất cả đều là hệ thống đời cũ dành cho các nút sản xuất trưởng thành. Trong khi đó, ASML đã bán được 327 hệ thống vào năm 2025, bao gồm 48 máy EUV cao cấp .

2. Cuộc khủng hoảng tài chính lịch sử. Cảnh báo thua lỗ 850 tỷ yên của Nikon là nghiêm trọng nhất trong lịch sử hơn 100 năm của công ty . Mảng máy ảnh cũng đang đối mặt với sự suy giảm cấu trúc riêng, và ban lãnh đạo đang đặt cược rằng mảng thiết bị chính xác – với mũi nhọn là quang khắc – có thể tạo ra cú lội ngược dòng. Kế hoạch Quản lý Trung hạn mới, kéo dài từ tháng 4/2026 đến tháng 3/2031, gắn kết sự phục hồi của công ty với việc lấy lại sức ảnh hưởng trong lĩnh vực thiết bị bán dẫn .

3. “Kẽ hở” từ lệnh cấm xuất khẩu sang Trung Quốc. Những hạn chế thương mại của Hà Lan có hiệu lực từ năm 2024 đã ngăn ASML xuất khẩu các hệ thống ngâm tiên tiến dòng NXT:2050i và NXT:2100i sang Trung Quốc nếu không có giấy phép. Điều này đã ảnh hưởng rõ rệt đến cơ cấu doanh thu của ASML: tỷ trọng từ Trung Quốc đã giảm từ 33% năm 2024 xuống còn dự kiến 20% vào năm 2026 . Sự rút lui này bỏ ngỏ một phần đáng kể thị trường bán dẫn lớn nhất thế giới cho các dòng máy DUV tiên tiến. Nikon, không bị ràng buộc bởi những hạn chế xuất khẩu tương tự, có thể định vị các dòng ArF giá rẻ của mình như một sự thay thế cho các nhà máy Trung Quốc.

4. Nước cờ “tương thích hệ sinh thái”. Trong lịch sử, một trong những rào cản lớn nhất cho Nikon là chi phí chuyển đổi khổng lồ cho các nhà máy đã vận hành theo công thức và hạ tầng dịch vụ của ASML. Bằng cách thiết kế nền tảng mới để tương thích với hệ sinh thái của ASML, Nikon đang loại bỏ một phản đối then chốt trong các cuộc đàm phán mua sắm. Nếu một xưởng đúc chip có thể “cắm” thiết bị của Nikon vào dây chuyền sản xuất do ASML chi phối mà không cần tái thiết kế toàn bộ quy trình, thì mức chiết khấu về giá sẽ trở nên hấp dẫn hơn nhiều .

Sự chênh lệch tài chính: Nikon vs ASML qua những con số

Sự khác biệt về quy mô giữa hai công ty cho thấy rõ đây không phải là cuộc đụng độ của hai kẻ ngang sức. Quỹ đạo tài chính của ASML được định hình bởi sự kiểm soát gần như tuyệt đối ở phân khúc giá trị nhất của ngành quang khắc, trong khi Nikon đang tranh giành những mảnh vụn ở phần cuối của thị trường.

Pháo đài ASML. Trong năm tài chính 2025, ASML báo cáo tổng doanh thu thuần đạt 32,7 tỷ euro với biên lợi nhuận gộp 52,8% và lợi nhuận ròng lên tới 9,6 tỷ euro . Riêng lượng đơn hàng tồn đọng (backlog) EUV của công ty đã lên đến 38,8 tỷ euro vào cuối năm 2025, mang lại khả năng dự báo doanh thu trong nhiều năm mà không đối thủ nào sánh kịp .

Đến tháng 4 năm 2026, ASML đã nâng dự báo doanh thu cả năm 2026 lên khoảng 36 tỷ đến 40 tỷ euro, tương đương mức tăng trưởng 10-22% . Chỉ riêng quý đầu năm 2026, doanh thu thuần đã là 8,8 tỷ euro với biên lợi nhuận gộp 53% . Nhìn xa hơn, các mục tiêu tại Ngày Nhà đầu tư của ASML hướng đến doanh thu hàng năm đạt từ 44 tỷ đến 60 tỷ euro vào năm 2030, với biên lợi nhuận gộp từ 56% đến 60% .

Hào cạnh tranh của công ty này là công nghệ, chứ không chỉ đơn thuần là tài chính. Nền tảng High-NA EUV (Twinscan EXE:5200) vẫn là công nghệ quang khắc duy nhất có thể sản xuất chip từ 2nm trở xuống, vốn rất cần thiết cho các bộ tăng tốc AI và linh kiện điện toán lượng tử thế hệ tiếp theo . ASML sử dụng hơn 42.000 chuyên gia và duy trì một chuỗi cung ứng độc quyền cho gương, nguồn sáng và hệ thống chân không cần thiết. Không đối thủ nào có được năng lực dù chỉ là gần tương đương .

Thực tại của Nikon. Dự báo doanh thu cập nhật của Nikon phản ánh một khoảng cách rõ ràng. Công ty đã hạ dự báo cả năm 25 tỷ yên, xuống còn 725 tỷ yên (khoảng 5 tỷ USD), và mảng quang khắc chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số đó . Dữ liệu biên lợi nhuận gộp cho mảng thiết bị của Nikon không được công bố rõ ràng để so sánh trực tiếp, nhưng bức tranh tài chính tổng thể – một khoản lỗ kỷ lục dự kiến – cho thấy biên lợi nhuận ở mức mỏng manh hoặc âm ở khối lượng sản xuất hiện tại .

Cuộc chiến giá này có thể (và không thể) làm được gì?

Cuộc tấn công ArF của Nikon nên được hiểu là một chiến lược sinh tồn có mục tiêu, chứ không phải một cuộc tấn công đáng tin cậy vào sự thống trị của ASML.

Có thể: Tạo ra một vị trí “ngách” để sinh tồn. Nếu Nikon giành được dù chỉ một vài đơn hàng từ các nhà sản xuất chip lớn ở châu Á và Mỹ với mức giá chiết khấu, họ có thể ổn định mảng quang khắc, xây dựng thành tích hoạt động ngoài Intel, và chứng minh với thị trường rằng mình vẫn là một nguồn cung thứ hai khả thi cho thiết bị ở các nút sản xuất trưởng thành. Thị trường Trung Quốc, đặc biệt, mang lại một vùng cầu tự nhiên mà ASML ngày càng bị hạn chế phục vụ.

Không thể: Đe dọa “miếng bánh” cốt lõi của ASML. Cuộc chiến giá này không lay chuyển được vị thế độc quyền EUV của ASML, vốn được bảo vệ bởi hàng thập kỷ đầu tư nghiên cứu, các mối quan hệ nhà cung cấp độc quyền, và sự đồng đầu tư của các khách hàng như Intel, TSMC và Samsung . Máy EUV của ASML có giá từ 150 đến 350 triệu USD mỗi chiếc, và nhu cầu được thúc đẩy bởi các lộ trình sản xuất mà Nikon đơn giản là không thể đáp ứng . Ngay cả khi Nikon chiếm 100% thị trường ArF ngâm – một kịch bản phi thực tế – thì con số đó vẫn chỉ là một phần nhỏ trong tổng doanh thu của ASML, bởi phần lớn lợi nhuận tập trung ở mảng EUV.

Chính ngôn từ của ông Ohmura cũng phản ánh chủ nghĩa hiện thực này. Ông không tuyên bố Nikon sẽ vượt mặt ASML. Ông nói rằng họ có thể sống sót, đa dạng hóa và kiếm được lợi nhuận kha khá ở các mức giá thấp hơn. Với một công ty từng thống trị ngành quang khắc toàn cầu và sau đó chứng kiến thị phần bốc hơi trong hai thập kỷ, đó đã được coi là một sự trở lại đầy tham vọng. Nhưng đối với ASML, đó chỉ là một tiếng ồn từ xa của một đối thủ đang chiến đấu ở một hạng cân hoàn toàn khác.