Mỹ muốn Mexico hạn chế linh kiện ngoài Bắc Mỹ trong phần cứng AI

Mỹ được cho là đang gây sức ép để Mexico chấp nhận các quy tắc xuất xứ chặt hơn đối với phần cứng trí tuệ nhân tạo (AI) xuất sang thị trường Mỹ. Theo hướng đề xuất này, tỷ lệ linh kiện có nguồn gốc ngoài Bắc Mỹ trong các sản phẩm như chip, máy chủ và thiết bị liên quan sẽ bị hạn chế. Mục tiêu là ngăn doanh nghiệp Trung Quốc và các công ty nước ngoài khác dùng công đoạn lắp ráp tại Mexico để né thuế quan của Mỹ. 34

Điểm quan trọng là đây mới là lập trường đàm phán, chưa phải quy định cuối cùng được công bố. Các thông tin hiện có chưa nêu mức trần cụ thể, danh mục hàng hóa áp dụng, phương thức kiểm tra, thời gian chuyển tiếp hoặc ngày hiệu lực. 34

Điều Washington muốn thay đổi

Về thực chất, Mỹ muốn một phần lớn hơn trong giá trị hoặc đầu vào của sản phẩm phần cứng AI phải đến từ Bắc Mỹ thì hàng sản xuất tại Mexico mới nhận được các ưu đãi thương mại liên quan. Trọng tâm sẽ không chỉ là nơi lắp ráp cuối cùng, mà là nguồn gốc của các bộ phận cấu thành sản phẩm. 34

Đây có thể là thay đổi lớn với chuỗi cung ứng điện tử. Theo các quy tắc hiện hành của USMCA — hiệp định thương mại giữa Mỹ, Mexico và Canada — nhiều sản phẩm không chịu yêu cầu chung về tỷ lệ giá trị nội vùng. Thay vào đó, xuất xứ thường được xác định qua tiêu chí chuyển đổi mã số thuế quan. Với máy chủ thuộc mã HS 8471.50, quy tắc hiện hành dựa vào cách tiếp cận này, thay vì áp ngưỡng tỷ lệ nội địa hóa rộng cho Bắc Mỹ. 41

Nếu một ngưỡng riêng cho phần cứng AI được thông qua, sản phẩm lắp ráp tại Mexico nhưng chủ yếu dùng linh kiện Trung Quốc hoặc châu Á có thể khó đủ điều kiện hưởng ưu đãi hơn. Doanh nghiệp có thể phải tăng mua linh kiện hoặc đặt thêm năng lực sản xuất tại Mexico, Mỹ hay Canada — hoặc chấp nhận mức thuế áp dụng cho hàng không đáp ứng quy tắc. Tác động cụ thể vẫn phụ thuộc vào văn bản cuối cùng, nếu các bên đạt được thỏa thuận.

Vì sao phần cứng AI trở thành điểm nóng

Vai trò của Mexico trong thương mại điện tử đang tăng nhanh. Trong quý I/2026, nước này xuất khẩu 50 tỷ USD máy tính và thiết bị điện tử, gần gấp đôi cùng kỳ năm trước, theo Reuters. 21 Một báo cáo khác cho biết phần cứng AI đã vượt ô tô để trở thành nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất của Mexico sang Mỹ. 51

Sự tăng trưởng này biến quy tắc xuất xứ từ một vấn đề kỹ thuật hải quan thành chủ đề chiến lược. Nếu một lượng lớn linh kiện nước ngoài có thể đi vào Mỹ thông qua khâu sản xuất ở Mexico, nhà sản xuất sẽ có lợi thế so với việc xuất thẳng từ những nước đang chịu thuế cao hơn. Nhà Trắng ước tính Mexico, Ấn Độ và Việt Nam chiếm khoảng 67 tỷ USD hàng hóa hướng tới Mỹ bị cáo buộc là chuyển tải từ Trung Quốc trong năm 2025. 30

Mối quan tâm của Washington cũng phù hợp với chương trình an ninh công nghệ rộng hơn. Chính sách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ lâu nay nhằm hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip bán dẫn tiên tiến, năng lực sản xuất chip và các năng lực AI, điện toán tiên tiến liên quan. 49 Tuy vậy, đề xuất đối với Mexico là câu chuyện về xuất xứ hàng hóa và chuỗi cung ứng Bắc Mỹ; không nên coi đây là một quy định thuế quan đã hoàn tất cho mọi loại chip thông thường.

Đề xuất nằm trong đàm phán USMCA

Cuộc thảo luận về phần cứng AI diễn ra trong đợt rà soát USMCA rộng hơn. Ở vòng đàm phán song phương thứ ba, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã gặp Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum; ông Greer và Bộ trưởng Kinh tế Mexico Marcelo Ebrard cũng trao đổi về an ninh kinh tế, thép, nhôm và ô tô. 1

Quy tắc xuất xứ vốn đã là điểm bất đồng trong ngành ô tô. Quan chức Mỹ và Mexico dự kiến tiếp tục đàm phán sau khi xuất hiện khác biệt về thay đổi quy định hàm lượng nội địa đối với xe hơi. 3 Trong các cuộc thương lượng rộng hơn, Mexico đang tìm cách được giảm một số thuế quan của Mỹ, trong khi Washington muốn nhận các nhượng bộ về hàm lượng linh kiện ô tô và đầu tư của Trung Quốc. 1018

Điều đó mở ra khả năng trao đổi lợi ích: Mexico có thể tìm ưu đãi tốt hơn cho ô tô, thép hoặc nhôm; đổi lại, Mỹ muốn hàng rào mạnh hơn với đầu vào không có xuất xứ Bắc Mỹ. Hiện chưa có gói thỏa thuận cuối cùng nào được công bố.

Vai trò của Sheinbaum, Ebrard và Lutnick

• Claudia Sheinbaum: Tổng thống Mexico đã gặp Jamieson Greer trong vòng đàm phán song phương USMCA thứ ba. 1
• Marcelo Ebrard: Bộ trưởng Kinh tế Mexico là đối tác đàm phán chính của phía Mexico với Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR). 1
• Howard Lutnick: Bộ trưởng Thương mại Mỹ tham gia các trao đổi thương mại Mỹ–Mexico rộng hơn, gồm những cuộc gặp về thuế đối với ô tô và kim loại Mexico. Tuy nhiên, các nguồn được cung cấp chưa xác lập rằng ông là trưởng đoàn đàm phán cho đề xuất riêng về hàm lượng phần cứng AI. 9

Nhà sản xuất chip và máy chủ cần theo dõi gì?

Với doanh nghiệp dùng nhà máy Mexico để lắp ráp máy chủ, bo mạch hoặc hạ tầng AI từ đầu vào nhập khẩu ở châu Á, câu hỏi then chốt là: bao nhiêu hàm lượng ngoài Bắc Mỹ sẽ còn được cho phép?

Trước khi câu hỏi đó có lời giải, doanh nghiệp chưa thể biết liệu có cần thiết kế lại danh mục vật tư, chuyển nhà cung cấp, bổ sung sản xuất tại Bắc Mỹ hay phải chịu thuế cao hơn. Kết quả có thể thúc đẩy đầu tư vào sản xuất linh kiện trong khu vực. Nhưng một tiêu chuẩn quá nghiêm ngặt, đi kèm thời gian triển khai ngắn, cũng có thể làm tăng chi phí và gây xáo trộn các dự án vốn được xây dựng trên chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu.

Cũng còn quá sớm để kết luận liệu ngưỡng tương tự có được mở rộng sang thiết bị y tế hoặc các nhóm hàng khác hay không. Thông tin hiện có chỉ ủng hộ việc đề xuất tập trung vào phần cứng AI, chưa cho thấy kế hoạch chính thức mở rộng sang các lĩnh vực đó. 34

Bối cảnh né thuế và sức ép chính trị

Lập luận chính trị cho việc siết quy tắc xuất xứ khá rõ: chính quyền Mỹ có thể cho rằng họ đang bịt một con đường né thuế và kéo thêm hoạt động sản xuất về Bắc Mỹ. Trong khi đó, Mexico có lợi ích trong việc bảo vệ làn sóng đầu tư và đà tăng xuất khẩu gắn với xu hướng đưa sản xuất đến gần thị trường tiêu thụ.

Mối lo về sản xuất Trung Quốc tại Mexico không chỉ giới hạn ở hạ tầng AI. Thượng nghị sĩ Bernie Moreno từng đề xuất mở rộng các hạn chế với hãng xe Trung Quốc sang phần cứng, phần mềm và các hợp tác trong ngành ô tô; đây là vấn đề riêng biệt với đề xuất về phần cứng AI đang được nêu. 22

Các vòng đàm phán Mỹ–Mexico sắp tới có thể quyết định liệu ý tưởng này trở thành quy định ràng buộc, một thỏa hiệp riêng cho từng ngành hay chỉ là đòn bẩy trong cuộc thương lượng USMCA lớn hơn. Với các nhà sản xuất điện tử, thông điệp trước mắt chưa phải một nghĩa vụ tuân thủ mới, mà là việc tăng tỷ trọng nguồn cung Bắc Mỹ đang trở thành biến số chiến lược ngày càng quan trọng để phục vụ thị trường Mỹ.