Trung Quốc bổ sung kiểm soát xuất khẩu tiền chất fentanyl sau hội nghị Trump–Tập

Trung Quốc vừa công bố các hạn chế xuất khẩu mới đối với hóa chất tiền chất fentanyl ngay sau cuộc gặp cấp cao giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Các biện pháp này nhắm vào những hóa chất có thể dùng để sản xuất opioid tổng hợp cực mạnh, nhằm siết chặt kiểm soát các lô hàng hướng tới Bắc Mỹ trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh tìm cách hạn chế chuỗi cung ứng ma túy bất hợp pháp.

Trung Quốc đã công bố điều gì

Theo thông báo chính thức, ba hóa chất đã được thêm vào danh sách tiền chất bị kiểm soát của Trung Quốc. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp muốn xuất khẩu những chất này sang Hoa Kỳ, Canada hoặc Mexico phải xin giấy phép từ cơ quan nhà nước trước khi giao hàng.

Cùng lúc đó, Ủy ban Kiểm soát Ma túy Quốc gia Trung Quốc cũng ban hành thông báo cảnh báo về tám hóa chất khác có thể được sử dụng để sản xuất ma túy tổng hợp. Các doanh nghiệp tham gia sản xuất, buôn bán hoặc xuất khẩu các chất liên quan được yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt luật pháp trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, thông báo được đưa ra khoảng một tuần sau hội nghị thượng đỉnh Trump–Tập tại Bắc Kinh, nơi hợp tác chống ma túy tổng hợp – đặc biệt là fentanyl – là một chủ đề trọng tâm.

Những hóa chất nào bị ảnh hưởng?

Các bản tin về quyết định này xác nhận rằng ba hóa chất đã được đưa vào danh sách kiểm soát xuất khẩu và tám hóa chất khác bị cảnh báo. Tuy nhiên, trong các báo cáo công khai liên quan trực tiếp tới thông báo chính sách, tên cụ thể của những hợp chất này chưa được nêu rõ.

Vì vậy, dựa trên thông tin hiện có, danh tính chính xác của các hóa chất trong đợt cập nhật này vẫn chưa được công bố rộng rãi.

Vì sao Mỹ gây sức ép lên Trung Quốc

Trong nhiều năm, Washington đã kêu gọi Bắc Kinh siết quản lý các hóa chất tiền chất, bởi các mạng lưới buôn lậu thường sử dụng chúng để sản xuất fentanyl và các opioid tổng hợp tương tự trong phòng thí nghiệm bí mật.

Fentanyl cực kỳ mạnh — chỉ một lượng rất nhỏ cũng có thể gây tử vong — và đã trở thành yếu tố chính dẫn tới khủng hoảng quá liều ma túy tại Hoa Kỳ. Vì vậy, Mỹ coi việc hợp tác quốc tế để cắt nguồn cung hóa chất là ưu tiên lớn trong chiến lược chống ma túy.

Ngoài ra, giới chức Mỹ cũng đã khởi tố một số công ty hóa chất và cá nhân ở nước ngoài bị cáo buộc bán tiền chất fentanyl cho các mạng lưới buôn lậu, gia tăng áp lực quốc tế đối với việc kiểm soát chặt hơn các hóa chất này.

Quy định mới liên quan thế nào đến các biện pháp trước đây

Những hạn chế vừa công bố không phải là bước ngoặt hoàn toàn mới mà là một phần của chuỗi biện pháp quản lý kéo dài nhiều năm.

Một số cột mốc quan trọng:

• 2019: Trung Quốc đưa toàn bộ nhóm chất tương tự fentanyl vào diện kiểm soát sau áp lực ngoại giao từ Mỹ.
• 2019: Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA) đề xuất kiểm soát một số hóa chất dùng để sản xuất fentanyl trái phép nhằm hạn chế nguồn cung cho các phòng thí nghiệm bất hợp pháp.
• 2022: Ủy ban Ma túy của Liên Hợp Quốc bỏ phiếu kiểm soát quốc tế ba tiền chất quan trọng dùng sản xuất fentanyl sau đề nghị từ Mỹ.

Các bước đi này đều nhằm mục tiêu chung: giảm khả năng tiếp cận các thành phần hóa học cần thiết để sản xuất opioid tổng hợp bất hợp pháp.

Liên hệ với quan hệ Mỹ – Trung rộng hơn

Việc siết tiền chất fentanyl cũng nằm trong bối cảnh địa chính trị rộng hơn. Hợp tác chống ma túy thường gắn với đàm phán ngoại giao và thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Các nhà phân tích cho rằng trong quá khứ, Trung Quốc nhiều lần phản ứng với sức ép ngoại giao từ Washington bằng cách điều chỉnh quy định đối với fentanyl và các tiền chất liên quan, khiến vấn đề ma túy trở thành một chủ đề lặp lại trong quan hệ song phương.

Bức tranh lớn hơn

Nhìn tổng thể, việc bổ sung ba tiền chất vào danh sách kiểm soát và cảnh báo thêm tám chất khác cho thấy Trung Quốc tiếp tục từng bước siết chặt quản lý xuất khẩu hóa chất liên quan đến fentanyl.

Tuy vậy, giới chuyên gia cho rằng vẫn còn quá sớm để khẳng định các biện pháp này sẽ giảm đáng kể nguồn fentanyl bất hợp pháp trên thị trường toàn cầu. Điều chắc chắn là cuộc khủng hoảng opioid đã trở thành một yếu tố quan trọng — vừa hợp tác vừa gây căng thẳng — trong quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc.