Nga Liên Tục 'Lột Xác' UAV Shahed: Ukraine Đối Phó Ra Sao Với Siêu Vũ Khí Tàng Hình, Phản Lực và Mang Trí Tuệ Nhân Tạo?

Giáp bảo vệ và cấu trúc gia cố

Nga đã tăng cường khả năng sống sót vật lý cho UAV. Các khoang động cơ được bọc giáp, và bình nhiên liệu đã được chuyển từ cánh vào lõi thân, giảm khả năng UAV bị hạ gục chỉ bởi một phát đạn nhỏ. Một số UAV Shahed cũng được quan sát thấy có khả năng rải đạn con giữa hành trình, giúp mở rộng phạm vi sát thương .

Cải tiến đầu đạn và dẫn đường

Các UAV Shahed do Nga cải tiến mang đầu đạn lớn hơn đáng kể – tăng từ khoảng 52 kg trên thiết kế gốc của Iran lên 90 kg. Chúng sử dụng những loại đầu đạn cháy và đầu đạn phân mảnh thế hệ mới để tối đa hóa sức công phá . Hệ thống định vị được cải thiện qua các hệ thống vệ tinh đa kênh “Komet” có khả năng kháng nhiễu GPS từ bên dưới và từ hai bên, đòi hỏi phải có rất nhiều nguồn gây nhiễu hơn để vô hiệu hóa một UAV duy nhất .

Tính năng tàng hình và kết nối

Phân tích xác UAV bị bắn rơi vào năm 2025 cho thấy một lớp phủ gốc carbon có khả năng hấp thụ sóng radar, giúp giảm cự ly phát hiện . Một số xác UAV còn chứa thẻ SIM để truyền dữ liệu hành trình theo thời gian thực về Nga qua mạng di động . Giữa năm 2025, lực lượng Ukraine phát hiện một biến thể Geran-2 – được DIU gọi là “dòng MS” – được trang bị camera hồng ngoại và một máy tính dựa trên nền tảng Nvidia Jetson có khả năng xử lý video và nhận dạng mục tiêu tự động bằng AI (trí tuệ nhân tạo)/học máy. Chiếc UAV này còn mang theo modem vô tuyến để truyền video và dữ liệu hành trình, cho phép nó trinh sát lộ trình cho các đợt tấn công sau và quét tìm các đơn vị phòng không di động của đối phương .

Khả năng mang tên lửa không-đối-không

Có lẽ cải tiến độc đáo nhất là việc sửa đổi khung thân Geran-2 để mang và phóng tên lửa không đối không tầm nhiệt R-60. Tình báo Ukraine báo cáo về biến thể này vào tháng 5/2026, lưu ý rằng nó có hai camera trên thân (mũi và giá treo tên lửa) để ngắm bắn trực quan, biến UAV Shahed thành một UAV săn mồi chuyên diệt các mục tiêu bay khác .

Số lượng áp đảo

Bên cạnh các nâng cấp kỹ thuật, Nga đặt cược vào sức mạnh của số lượng tuyệt đối. Sản lượng phóng UAV tăng từ khoảng 200 lần mỗi tuần vào giữa năm 2024 lên hơn 1.000 lần mỗi tuần vào tháng 3 năm 2025 . Kỷ lục được ghi nhận vào một ngày duy nhất của tháng 3/2026 khi Nga phóng gần 950 UAV các loại . Chiến lược là dùng số lượng áp đảo để vô hiệu hóa hệ thống phòng không của Ukraine.

Cuộc phản công thích nghi của Ukraine

Ukraine buộc phải phát triển năng lực phòng thủ với một tốc độ chóng mặt tương đương.

UAV đánh chặn FPV

Biện pháp đối phó có chi phí-hiệu quả nhất của Ukraine chính là hạm đội UAV cảm tử FPV (góc nhìn thứ nhất) giá rẻ. Đạn tuần kích “STING” do nhóm tình nguyện Wild Hornets phát triển đã đạt tỷ lệ đánh chặn từ 80% đến 100% đối với UAV Shahed đang lao tới . Những UAV nhỏ gọn, tốc độ cao do phi công điều khiển từ xa này thậm chí đã bắn rơi một số UAV phản lực Geran-3 ngay trên không trung .

Tác chiến điện tử và giả mạo tín hiệu

Ukraine tiếp tục sử dụng các hệ thống EW mặt đất để gây nhiễu hệ thống định vị của Shahed, nhưng họ đối mặt với một thách thức mới: các UAV Shahed nâng cấp có thể chống nhiễu từ bên dưới, buộc Ukraine phải đặt lại vị trí các thiết bị gây nhiễu để tấn công từ phía trên . Trong một đợt tấn công hồi tháng 1/2025, Ukraine đã áp chế điện tử 15 trong số 61 UAV bay đến và bắn rơi 46 chiếc khác . Vào ngày kỷ lục tháng 3/2026, 906 trong tổng số gần 950 UAV được tuyên bố là đã bị bắn hạ hoặc áp chế điện tử – đạt tỷ lệ đánh chặn 95,5% .

Phòng không nhiều lớp, phân tán

Thay vì chỉ dựa vào các tên lửa phòng không đắt tiền, Ukraine triển khai một hệ thống nhiều lớp bao gồm các đội súng máy cơ động, pháo phòng không dẫn đường bằng radar, và UAV đánh chặn dọc theo các lộ trình bay tiềm năng. Mô hình phân tán này có chi phí rẻ hơn và dễ mở rộng quy mô hơn để chống lại các cuộc tấn công bão hòa.

Mục tiêu và thích ứng thể chế

Vào tháng 2/2026, tân Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov đã công khai đặt mục tiêu vô hiệu hóa 95% toàn bộ UAV Shahed và các loại tương tự . UAV đánh chặn của Ukraine liên tục được nâng cấp để đối phó với các biến thể nhanh và bền bỉ hơn của Nga, và chuyên môn của quốc gia này đang thu hút nhu cầu quốc tế ngày càng tăng đối với công nghệ chống UAV của họ .

Vòng xoáy tiến hóa vũ khí: Tấn công và Phòng thủ

Bất chấp tỷ lệ đánh chặn cao của Ukraine, số lượng tuyệt đối các vụ phóng – hơn 6.500 lần chỉ trong tháng 4/2026, với hơn 1.000 chiếc lọt qua – vẫn duy trì áp lực liên tục . Mức độ hiệu quả của những cuộc tấn công này cũng đang tăng lên: tỷ lệ đánh trúng mục tiêu đã tăng từ chỉ 2–3% vào đầu năm 2025 lên hơn 17% vào cuối năm đó .

Cục diện đã quá rõ ràng: Đây là một vòng xoáy tiến hóa vũ khí kinh điển. Tỷ lệ thành công của Ukraine buộc Nga phải bổ sung tác chiến điện tử, động cơ phản lực, giáp, và số lượng. Những nâng cấp đó lại buộc Ukraine phải đổi mới với các UAV đánh chặn FPV rẻ hơn, thay đổi vị trí gây nhiễu, và duy trì tỷ lệ tiêu diệt cực cao. Như cố vấn Bộ Quốc phòng Ukraine Serhii “Flash” Beskrestnov đã nhận định vào tháng 5/2026, Nga sẽ không từ bỏ chiến dịch Shahed – họ sẽ chuyển sang sử dụng tác chiến điện tử trên khoang, các biến thể phản lực Geran-3 và Geran-4, và các chiến thuật mới như sử dụng UAV gần biên giới hơn là ở sâu trong hậu phương .

Hiện tại, Ukraine vẫn đang cố gắng giữ thế thượng phong, nhưng cái giá phải trả là sự thích nghi liên tục và không ngừng nghỉ trên khắp chiến tuyến.