BOJ Sẵn Sàng Cho Bước Ngoặt Lịch Sử: Tăng Lãi Suất Lần Đầu Sau Nửa Năm và Tạm Hoãn Kế Hoạch Siết Chặt Định Lượng

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang đứng trước một cuộc họp chính sách kéo dài hai ngày mang tính bước ngoặt vào ngày 15-16 tháng 6 năm 2026, dự kiến sẽ đưa ra hai quyết định quan trọng: lần tăng lãi suất đầu tiên sau sáu tháng, đưa lãi suất lên mức cao nhất trong 31 năm và khả năng tạm dừng chương trình siết chặt định lượng (Quantitative Tightening - QT). Sự kết hợp này phản ánh cuộc chiến phức tạp của ngân hàng trung ương chống lại lạm phát dai dẳng và sự hỗn loạn ngày càng tăng trên thị trường trái phiếu.

Mức tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm lên 1,0%

BOJ được dự báo rộng rãi sẽ nâng lãi suất chính sách ngắn hạn từ 0,75% lên 1,0% . Động thái này, là lần tăng đầu tiên kể từ tháng 12 năm 2025, sẽ đẩy lãi suất chuẩn lên mức cao nhất kể từ năm 1995 – tức là thời điểm mà người dân Nhật Bản vẫn còn đang làm quen với chiếc điện thoại nắp gập và nền kinh tế bong bóng mới bắt đầu vỡ . Tờ Nikkei đưa tin vào ngày 9 tháng 6 rằng ngân hàng trung ương đang "nghiêng về phía" tăng lãi suất, với lý do cần phải đề phòng rủi ro lạm phát đang diễn ra .

Tại sao lần tăng này lại diễn ra vào lúc này

Tính cấp bách bắt nguồn từ áp lực giá cả cứng đầu. Tại cuộc họp tháng Tư, BOJ đã nâng mạnh dự báo lạm phát cho năm tài chính 2026 lên 2,8% từ mức 1,9% trước đó – một bước nhảy vọt đáng kể . Sự gia tăng này được thúc đẩy bởi đồng Yên yếu kéo dài và sự gián đoạn chuỗi cung ứng liên quan đến xung đột ở Trung Đông, những yếu tố đã duy trì chi phí nhập khẩu ở mức cao . Việc tăng lãi suất dường như đang đi đúng hướng, trừ khi xảy ra một cú sốc thị trường nghiêm trọng . Ông Arihiro Nagata, Giám đốc thị trường toàn cầu của Tập đoàn Tài chính Sumitomo Mitsui (một trong những 'ông lớn' tài chính của Nhật Bản), đã gọi đợt tăng lãi suất tháng Sáu là "được mong đợi rộng rãi", đồng thời thúc giục BOJ kết hợp nó với định hướng rõ ràng để ổn định thị trường trái phiếu .

Tạm dừng siết chặt định lượng (QT): Ngưng thu hẹp bảng cân đối

Cùng lúc đó, BOJ sẽ tiến hành đánh giá tạm thời kế hoạch cắt giảm mua Trái phiếu Chính phủ Nhật Bản (JGBs) . Theo lịch trình hiện tại, lượng mua hàng tháng dự kiến sẽ giảm xuống còn khoảng 2 nghìn tỷ Yên vào tháng 3 năm 2027 . Tuy nhiên, nhiều nguồn tin cho biết ngân hàng này sẽ xem xét duy trì tốc độ mua hiện tại, đồng nghĩa với việc tạm dừng cắt giảm thêm trong năm tài chính tới .

Điều này đánh dấu một sự thay đổi rõ rệt trong chiến lược. BOJ đang cân nhắc một kế hoạch dừng các đợt cắt giảm theo lịch trình thay vì để bảng cân đối kế toán tiếp tục tự động thu hẹp . Các nhà phân tích lưu ý rằng có ba lựa chọn đang được đặt lên bàn: tạm dừng hoàn toàn ở mức mua hàng tháng hiện tại khoảng 2 nghìn tỷ Yên, tiếp tục cắt giảm 200 tỷ Yên mỗi quý như kế hoạch cũ, hoặc một phương án giảm tốc khiêm tốn hơn .

Tại sao phải tạm dừng?

Lợi suất trái phiếu dài hạn tăng cao và sự biến động của thị trường đã khiến việc tiếp tục tháo gỡ trở nên rủi ro. Chính Vụ Thị trường Tài chính của BOJ đã lưu ý trong một tài liệu ngày 2 tháng 6 rằng kế hoạch hiện tại mang lại "tính dự đoán và sự ổn định cho thị trường JGB", nhưng một số thành viên hội đồng lo ngại rằng việc tiếp tục cắt giảm trong giai đoạn lợi suất tăng đột biến có thể gây mất ổn định . Yếu tố chính trị cũng đóng vai trò quan trọng: chính quyền của Thủ tướng Sanae Takaichi đang đối mặt với sự lo ngại ngày càng tăng về lợi suất trái phiếu chính phủ tăng cao, và việc tạm dừng sẽ tạo ra không gian tài khóa dễ thở hơn, giống như việc "giật phanh" đúng lúc để kiểm soát chi phí vay nợ công đang leo thang .

Nội bộ phe "diều hâu" và cuộc chia rẽ lịch sử

Cuộc họp tháng Tư năm 2026 đã tạo tiền đề cho thời khắc quyết định này. BOJ đã giữ lãi suất ở mức 0,75% với tỷ lệ bỏ phiếu 6-3, đây là sự chia rẽ lớn nhất trong nhiệm kỳ của Thống đốc Kazuo Ueda . Ba thành viên hội đồng Naoki Tamura, Hajime Takata và Junko Nakagawa đã phản đối và bỏ phiếu yêu cầu tăng lãi suất lên 1,0% ngay lập tức . Sự chia rẽ chưa từng có này báo hiệu áp lực nội bộ ngày càng lớn đối với chính sách thắt chặt hơn.

Thống đốc Ueda kể từ đó đã củng cố lập trường "diều hâu", tuyên bố rằng nguy cơ lạm phát vượt dự báo biện minh cho việc tiếp tục bình thường hóa lãi suất . Với ba người phản đối trong tháng Tư dự kiến sẽ lại bỏ phiếu cho việc tăng lãi suất, và nhóm đa số trước đó giờ đây đã đồng thuận hơn dựa trên dữ liệu mới, một cuộc bỏ phiếu nhất trí hoặc gần như nhất trí 9-0 cho đợt tăng lãi suất tháng Sáu là hoàn toàn khả thi, mặc dù tình hình Trung Đông vẫn là một ẩn số khó lường .

Cuộc tranh luận được cho là sẽ gay gắt hơn tập trung vào việc thu hẹp mua trái phiếu. Các ý kiến trong hội đồng đã bị chia rẽ về vấn đề siết chặt định lượng trong nhiều tháng, với biên bản từ đầu năm 2026 xác nhận những bất đồng nội bộ về tốc độ cắt giảm .

Những ẩn số chính

Có hai rủi ro chính bao trùm cuộc họp. Thứ nhất, một sự leo thang mạnh mẽ ở Trung Đông có thể làm trật bánh hoàn toàn kế hoạch tăng lãi suất nếu điều kiện thị trường xấu đi đáng kể . Đây là yếu tố khó lường, giống như một cơn bão bất ngờ ập đến khi con tàu vừa quyết định tăng tốc. Thứ hai, hình thức chính xác của việc tạm dừng siết chặt định lượng – dù là dừng hẳn hay chỉ giảm tốc độ có điều kiện tùy thuộc vào tình hình thị trường – sẽ được quyết định tại cuộc họp này, và cấu trúc cuối cùng của nó sẽ mang lại những tác động đáng kể cho thị trường trái phiếu Nhật Bản và tỷ giá đồng Yên.