Khủng hoảng Libya: Ám sát tướng lĩnh, drone tấn công mỏ dầu, ngoại giao Mỹ bế tắc

Gần như cùng lúc, trong hai ngày Chủ nhật và thứ Hai (9-10/8), ít nhất ba cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) đã nhắm vào nhà máy lọc dầu Zawiya, nhà máy lọc dầu lớn nhất đang hoạt động của Libya, nằm cách thủ đô Tripoli khoảng 40 km về phía tây . Đòn tấn công nghiêm trọng nhất đã bắn trúng một bồn chứa xăng với khoảng 4,5 triệu lít nhiên liệu, gây ra một đám cháy lớn khiến bồn chứa sụp đổ . Một cuộc tấn công trước đó vào ngày 8/8 đã nhắm vào bồn chứa naphtha chưa qua xử lý, gây rò rỉ nhiên liệu . Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Libya (NOC) đã ban bố 'tình trạng khẩn cấp tối đa' và cảnh báo rằng các cuộc tấn công tiếp theo sẽ buộc họ phải tuyên bố bất khả kháng và ngừng toàn bộ hoạt động tại nhà máy lọc dầu này . Danh tính những kẻ tấn công vẫn chưa được xác định .

Những sự kiện trên diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao do Mỹ dẫn đầu nhằm thống nhất các phe phái đối địch ở Libya đang được đẩy mạnh. Cố vấn cấp cao của Tổng thống Mỹ về các vấn đề Ả Rập và châu Phi, ông Massad Boulos, đang dẫn đầu 'Sáng kiến Boulos', đề xuất thành lập một cơ quan hành pháp mới, bao trùm để điều hành đất nước cho đến khi có thể tổ chức bầu cử . Ngoại trưởng Marco Rubio đã gặp Thống chế Khalifa Haftar vào tháng 6/2026, và đến tháng 7, quân đội của các phe phái đối địch đã có cuộc hội đàm thống nhất mang tính bước ngoặt tại thành phố Sirte . Một báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ lưu ý rằng chính quyền Mỹ đã khuyến khích đạt được thỏa thuận về ngân sách quốc gia thống nhất đầu tiên của Libya trong hơn một thập kỷ . Tuy nhiên, các nhà phê bình cảnh báo rằng nỗ lực này có nguy cơ trở thành một 'thỏa thuận giới tinh hoa' nhằm củng cố quyền lực của các lãnh chúa đối địch thay vì mang đến một quá trình chuyển đổi dân chủ . Lộ trình hòa bình của Liên Hợp Quốc từ tháng 8/2025 vẫn đang bị đình trệ .

Ba diễn biến đồng thời này phơi bày một Libya bị chia rẽ sâu sắc, nơi bạo lực và ngoại giao vận hành trên những đường ray song song và thường xuyên mâu thuẫn. Vụ ám sát al-Mansouri cho thấy ngay cả bộ máy an ninh nội bộ của LNA cũng dễ bị tổn thương, làm suy yếu tuyên bố của Haftar về việc đã bảo đảm an ninh cho Benghazi . Các cuộc tấn công bằng drone vào nhà máy Zawiya đã biến nguồn thu nhập chính của Libya - ngành dầu mỏ - thành một mục tiêu chiến lược, đe dọa gây ra sự gián đoạn kinh tế ảnh hưởng đến tất cả các phe phái . Nền ngoại giao do Mỹ dẫn đầu đang cố gắng tận dụng một cơ hội hiếm hoi cho đàm phán, nhưng thời điểm xảy ra bạo lực cho thấy những kẻ phá hoại - có thể là phiến quân Hồi giáo, các nhóm dân quân chống lại sự thống nhất, hoặc các thế lực bên ngoài - đang tích cực gây bất ổn trước khi bất kỳ thỏa thuận nào có thể đạt được . Cho đến khi có một tổ chức rõ ràng nhận trách nhiệm hoặc một sự thay đổi căn bản trong cục diện an ninh, con đường tiến tới thống nhất chính trị vẫn đang bị tranh giành bởi những lực lượng vũ trang sẵn sàng tấn công cả các mục tiêu quân sự cấp cao lẫn huyết mạch kinh tế của quốc gia.

Chi tiết về vụ ám sát

Chuẩn tướng Fawzi al-Mansouri (cũng được báo cáo với cấp bậc Thiếu tướng) đứng đầu bộ phận tình báo quân sự cho Quân đội Quốc gia Libya (LNA) đóng ở miền đông . Theo nhiều nguồn tin, một thiết bị nổ đã được gài trên xe của ông và phát nổ bên ngoài nhà riêng ở quận Al-Hawari, thành phố Benghazi vào tối ngày 10/8/2026 . Bộ Chỉ huy LNA gọi vụ đánh bom là một cuộc tấn công 'hèn nhát và phản bội' và thề sẽ điều tra . Al-Mansouri đã nắm giữ vai trò tình báo kể từ khoảng tháng 5/2024, đặt ông vào vị trí trung tâm trong hệ thống thông tin tình báo của LNA về kẻ thù của họ .

Chi tiết về các cuộc tấn công bằng drone vào nhà máy lọc dầu Zawiya

Nhà máy lọc dầu Zawiya là nhà máy lọc dầu lớn nhất đang hoạt động của Libya với công suất 120.000 thùng/ngày . Chiến dịch tấn công bằng drone kéo dài trong ba ngày: đòn tấn công đầu tiên vào sáng thứ Bảy (8/8) bắn thủng một bồn chứa naphtha chưa qua xử lý, gây rò rỉ hóa chất nhưng đã được khống chế ; một đòn tấn công khác vào Chủ nhật hoặc thứ Hai nhằm vào nhà máy khử muối của khu phức hợp, làm hỏng động cơ chính ; và đòn tấn công vào thứ Hai đã bắn trúng một bồn chứa xăng có khoảng 4,5 triệu lít nhiên liệu, gây ra một đám cháy lớn và làm sập bồn chứa . Một drone thứ ba vào thứ Hai đã nhắm vào một nhà máy pha trộn và chiết rót dầu nhưng rơi gần các bồn chứa chính mà không gây thiệt hại hoặc thương vong . NOC cảnh báo các cuộc tấn công tiếp theo sẽ buộc họ phải ngừng hoàn toàn hoạt động và tuyên bố bất khả kháng .

Bối cảnh ngoại giao

Chính quyền Trump đã tăng cường can dự vào Libya ít nhất là từ năm 2025. Cố vấn cấp cao Massad Boulos đã nhiều lần đến thăm Libya và các thủ đô trong khu vực để đưa ra các đề xuất chia sẻ quyền lực . Vào tháng 4/2026, chính quyền đối địch của Libya đã đồng ý về một ngân sách quốc gia thống nhất lần đầu tiên trong hơn một thập kỷ . Đến tháng 6/2026, Ngoại trưởng Marco Rubio đã gặp Thống chế Khalifa Haftar và con trai ông là Saddam Haftar tại Washington . Vào tháng 7, quân đội của các phe phái đối địch đã gặp nhau tại Sirte cho các cuộc đàm phán thống nhất . Tuy nhiên, các nhà phê bình và quan sát viên lưu ý rằng không có lộ trình rõ ràng nào được đưa ra, và sáng kiến này có nguy cơ tạo ra một 'thỏa thuận giới tinh hoa' nhằm củng cố sự thống trị của các lãnh chúa đối địch thay vì dẫn đến các cuộc bầu cử . Lộ trình của Liên Hợp Quốc từ tháng 8/2025, tập trung vào các khuôn khổ bầu cử, thống nhất thể chế và đối thoại có cấu trúc, vẫn chưa được thực hiện .