Vì sao Solar Roof của Tesla không thể mở rộng — và sản phẩm nào sẽ thay thế?

Khoảng cách đó có ý nghĩa lớn về kinh tế. Một sản phẩm có sản lượng thấp khó phân bổ chi phí sản xuất ngói, thiết kế kỹ thuật, đào tạo thợ, xin giấy phép, quản lý bảo hành và dự trữ linh kiện. Solar Roof vì thế trở thành một sản phẩm nặng về thi công, trong khi chiến lược thị trường đại chúng của Tesla đòi hỏi quy trình sản xuất và lắp đặt có thể lặp lại với hiệu suất cao.

Giá bán cho thấy sự phức tạp của từng mái nhà

Giá cả trở thành một rào cản khác. Năm 2021, Tesla đưa vào một hệ số “độ phức tạp của mái”, khiến giá một số dự án tăng mạnh, kể cả với những khách hàng đã ký hợp đồng. Các bài viết về tranh chấp cho biết mức tăng ở một số dự án dao động từ 30% đến 150%.

Vụ việc sau đó dẫn đến một thỏa thuận dàn xếp tập thể. Hồ sơ tòa án ban đầu ghi nhận quỹ dàn xếp trị giá 6 triệu USD; các bài viết về phê duyệt cuối cùng mô tả khoản dàn xếp khoảng 6,08 triệu USD, liên quan đến hàng nghìn thành viên trong nhóm khởi kiện.

Tranh chấp này không tự nó chứng minh Solar Roof chắc chắn không thể có lãi. Nhưng nó cho thấy mức độ khó khăn khi Tesla cố bán sản phẩm như một lựa chọn tiêu dùng tiêu chuẩn, trong khi mỗi mái nhà lại đòi hỏi kỹ thuật và thi công khác nhau.

Việc thay đổi giá đột ngột cũng khiến khách hàng khó tin tưởng sản phẩm hơn, đồng thời khiến Tesla khó dự báo biên lợi nhuận. Với một sản phẩm kết hợp giữa phần cứng, thiết kế tùy biến và công việc xây dựng, việc báo giá ổn định ngay từ đầu là một thách thức lớn.

Vì sao tấm pin truyền thống là hướng thay thế hợp lý?

Động thái được đưa tin không đồng nghĩa Tesla rời bỏ lĩnh vực năng lượng dân dụng. Đây là sự thay đổi về thiết kế sản phẩm và mô hình vận hành.

Các tấm pin truyền thống có thể được sản xuất, lưu kho, vận chuyển và lắp đặt thông qua chuỗi cung ứng quen thuộc hơn. Chúng cũng không yêu cầu thay toàn bộ mái nhà nếu kết cấu hiện tại vẫn còn sử dụng được.

Tesla đã giới thiệu tấm pin TSP-420, được lắp ráp tại Gigafactory New York ở Buffalo. Công ty cũng quảng bá các mẫu TSP-415 và TSP-420 như một phần của hệ sinh thái năng lượng gia đình, có thể kết hợp với biến tần, pin lưu trữ Powerwall, bộ sạc xe điện và ô tô điện.

Danh mục năng lượng của Tesla vì vậy đang trở nên truyền thống hơn:

• Solar Panels: tấm pin mặt trời tạo điện;
• Powerwall: pin lưu trữ cho hộ gia đình;
• Megapack: hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô tiện ích.

Các thay đổi trên website củng cố hướng đi này. Trang Solar Roof được chuyển hướng sang trang tấm pin mặt trời, còn Solar Roof biến mất khỏi mục điều hướng sản phẩm năng lượng.

Theo các bài viết về việc Tesla thu hẹp sản phẩm, công ty cũng đã ngừng báo cáo riêng số liệu triển khai năng lượng mặt trời trong các báo cáo quý từ đầu năm 2024. Điều này làm giảm mức độ minh bạch công khai đúng vào thời điểm các ước tính độc lập cho thấy khoảng cách lớn giữa tham vọng ban đầu và kết quả thực tế.

Chủ sở hữu Solar Roof hiện tại sẽ ra sao?

Việc Tesla được cho là dừng nhận đơn ngói mới chưa tự nó giải thích công ty sẽ xử lý các hệ thống đã lắp đặt như thế nào.

Tesla chưa công bố chi tiết về kế hoạch sản xuất ngói thay thế dài hạn, lượng linh kiện dự trữ hay chương trình hỗ trợ riêng cho chủ sở hữu Solar Roof. Thông báo được cho là gửi tới các đơn vị lắp đặt liên quan đến nguồn cung ngói trong tương lai, không phải một chính sách hỗ trợ chủ sở hữu đã được công bố công khai.

Chủ sở hữu nên lưu giữ:

• hợp đồng lắp đặt;
• tài liệu bảo hành;
• số sê-ri của hệ thống;
• ảnh chụp mái và thiết bị;
• lịch sử sửa chữa, bảo trì.

Khi cần sửa chữa hoặc thay đổi hệ thống, khách hàng nên yêu cầu Tesla hoặc đơn vị lắp đặt trả lời bằng văn bản về bốn điểm:

• vấn đề có thuộc phạm vi bảo hành hay không;
• loại ngói hoặc linh kiện thay thế nào còn sẵn;
• bên nào chịu chi phí nhân công và các hạng mục lợp mái liên quan;
• thời gian chờ dự kiến nếu không còn ngói đồng bộ.

Rủi ro lớn nhất có thể không phải là hệ thống lập tức hỏng, mà là khả năng tìm được ngói thay thế đúng thiết kế sau nhiều năm. Với một sản phẩm có sản lượng thấp và đặc thù như Solar Roof, nguồn linh kiện và dịch vụ dài hạn vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Cho đến khi Tesla đưa ra chính sách rõ ràng hơn, chủ sở hữu không nên mặc nhiên cho rằng quy trình hỗ trợ dành cho tấm pin mặt trời truyền thống sẽ được áp dụng cho mái ngói Solar Roof.

Bài học rộng hơn đối với Tesla

Solar Roof là nỗ lực đầy tham vọng nhằm biến hệ thống phát điện mặt trời thành một phần của chính công trình. Nhưng lịch sử của sản phẩm cho thấy tính thẩm mỹ và khả năng tích hợp chưa đủ để bù đắp cho bài toán kinh tế của thi công tùy biến.

Hướng chuyển đổi được đưa tin của Tesla ưu tiên khả năng lặp lại: tấm pin tiêu chuẩn, quy trình lắp đặt đơn giản hơn và các sản phẩm lưu trữ có thể bán cho nhiều loại nhà ở cũng như dự án năng lượng hơn.

Vì vậy, kết luận chính xác hơn không phải là “Tesla từ bỏ điện mặt trời”. Công ty dường như đang từ bỏ — hoặc ít nhất chấm dứt đơn hàng mới đối với — mô hình ngói mái tích hợp vốn khó sản xuất và thi công, đồng thời tập trung vào tấm pin truyền thống và Powerwall.

Cách rút lui âm thầm này vẫn để lại một câu hỏi quan trọng: Tesla sẽ hỗ trợ toàn diện đến đâu cho số lượng tương đối nhỏ các hệ thống Solar Roof đã được lắp đặt.