Từ du kích đến chiến tranh AI: 99 năm chuyển mình của Quân đội Trung Quốc và hạn chót thế kỷ 2027

Hơn cả một nghi lễ kỷ niệm, ngày này còn là một bản báo cáo tiến độ. Với mục tiêu năm 2027 đang cận kề, Chủ tịch Tập Cận Bình đã sử dụng dịp này để chỉ đạo PLA đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và xây dựng một 'hệ thống quân sự thông minh' với các công nghệ không người lái mở rộng – bước nhảy vọt chiến lược tiếp theo từ tin học hóa sang chiến tranh thông minh hóa .

Nguồn gốc cách mạng và chiến tranh du kích (1927–1949)

PLA có nguồn gốc từ cuộc Khởi nghĩa Nam Xương ngày 1/8/1927, khi lực lượng Cộng sản phát động một cuộc nổi dậy vũ trang chống lại Quốc dân đảng . Từ lực lượng cách mạng nhỏ bé đó, PLA (khi đó là Hồng quân và Bát lộ quân) đã phát triển học thuyết chiến tranh bất đối xứng, lấy dân làm gốc, và tồn tại suốt cuộc Nội chiến Trung Quốc và cuộc chiến chống Nhật (1937–1945) .

Sự chỉ huy của Tập Trọng Huân năm 1932. Vào tháng 4/1932, Tập Trọng Huân – khi đó 18 tuổi – lãnh đạo Đội thứ 5 mới thành lập của lực lượng du kích Thiểm-TCam Hồng quân hành quân trên vùng núi huyện Vĩnh Thọ, tỉnh Thiểm Tây. Đơn vị 200 người này được tổ chức lại từ một tiểu đoàn nổi loạn của quân phiệt địa phương, cố gắng kết nối với một lực lượng Hồng quân khác ở gần đó. Bài tổng kết của SCMP gọi sự kiện này là biểu tượng cho nguồn gốc du kích cơ sở của PLA . Wikipedia ghi lại bối cảnh rộng hơn: vào tháng 3/1932, Tập Trọng Huân cùng những người khác tổ chức Khởi nghĩa Lưỡng Đang, với Tập giữ chức Bí thư Ủy ban Đảng của Đội thứ 5 .

Lực lượng quy ước và răn đe hạt nhân (1950–1980)

Sau khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 1949, PLA chuyển đổi thành một quân đội thường trực quy ước với các quân chủng được tổ chức (lục quân, hải quân, không quân). Những năm 1960–1970 chứng kiến sự phát triển của vũ khí hạt nhân và lực lượng tên lửa chiến lược (nay là Binh chủng Tên lửa PLA), chuyển tư thế của PLA từ hoạt động phòng thủ mặt đất thuần túy sang răn đe chiến lược .

Cải cách, tinh giản và chuyên nghiệp hóa (1980–2000)

Dưới thời Đặng Tiểu Bình, PLA trải qua quá trình cắt giảm quân số lớn và bắt đầu ưu tiên chất lượng hơn số lượng. Những năm 1990 và 2000 tập trung vào 'tin học hóa' (chiến tranh dựa trên thông tin), giới thiệu các hệ thống C4ISR hiện đại, đạn dược chính xác và học thuyết tác chiến liên quân . Vào thời điểm kỷ niệm 99 năm, lực lượng đã được trang bị tàu sân bay, tên lửa chiến lược và máy bay chiến đấu tàng hình – khác xa với những khẩu súng trường lẻ tẻ năm 1927 .

Lộ trình hiện đại hóa ba bước của Tập Cận Bình (2017–nay)

Tại Đại hội Đảng lần thứ 19 năm 2017, Tập Cận Bình đã chính thức hóa chiến lược hiện đại hóa theo từng giai đoạn :

• Bước 1 (đến năm 2027) – Mục tiêu thế kỷ: Đạt được cơ giới hóa và tạo ra tiến bộ lớn hướng tới một lực lượng được kết nối mạng/tin học hóa, đúng vào dịp kỷ niệm 100 năm PLA vào ngày 1/8/2027 . Báo cáo của Bộ Quốc phòng Mỹ và phân tích của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội (CRS) đều xác nhận rằng Tập đã đặt mốc năm 2027 là 'hiện thực hóa mục tiêu trăm năm của quân đội' .

• Bước 2 (đến năm 2035): 'Cơ bản hoàn thành' hiện đại hóa quân đội, đạt ngang bằng với các quân đội phương Tây tiên tiến về năng lực cốt lõi .

• Bước 3 (đến năm 2049): Xây dựng quân đội 'đẳng cấp thế giới', có đầy đủ khả năng triển khai sức mạnh và cạnh tranh chiến lược, đúng dịp 100 năm thành lập nước CHND Trung Hoa .

Bước ngoặt 'Hệ thống quân sự thông minh' (2026)

Trước thềm kỷ niệm 99 năm, Tập Cận Bình đã chỉ đạo PLA đẩy nhanh ứng dụng quân sự của trí tuệ nhân tạo. Phát biểu tại một buổi học tập của Bộ Chính trị, ông nói rằng lực lượng vũ trang nên xây dựng một 'hệ thống quân sự thông minh' và mở rộng sử dụng các công nghệ không người lái . The Times of India đưa tin Tập thúc giục PLA 'tăng cường ứng dụng quân sự của các công nghệ thông minh không người lái, đẩy mạnh phát triển và ứng dụng các hệ thống thông tin mạng, và dần xây dựng một hệ thống quân sự thông minh' .

Bước ngoặt này đại diện cho bước nhảy vọt chiến lược tiếp theo – từ tin học hóa sang chiến tranh thông minh, do AI điều khiển. Các nhà phân tích quân sự Mỹ tại Air University lưu ý rằng mục tiêu 100 năm năm 2027 của PLA vốn đã bao gồm việc đẩy nhanh 'phát triển tích hợp giữa cơ giới hóa, tin học hóa và thông minh hóa' – khiến chỉ thị AI năm 2026 trở thành sự tăng tốc tự nhiên của một lộ trình có sẵn .

Hướng tới năm 2027

Bài tổng kết năm 2026 nhấn mạnh rằng PLA đang ở 'năm bản lề' trước thềm cột mốc thế kỷ . Các tuyên bố chính thức nêu bật các bước nâng cấp thiết bị nhanh chóng, cải cách sẵn sàng tác chiến liên quân, và việc thúc đẩy tích hợp AI như những thay đổi mang tính định hình của thời đại hiện nay . Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của PLA (2026–2030) dự kiến sẽ có các trình diễn sớm về năng lực tiên tiến, đặc biệt là trong cảm biến lượng tử, trí tuệ nhân tạo và công nghệ chống siêu vượt âm – ngay cả khi chưa hoàn toàn trưởng thành .

Các bài viết kỷ niệm luôn gắn kết quá khứ du kích khiêm tốn của lực lượng trực tiếp với tương lai công nghệ cao, với truyền thông nhà nước mô tả một hành trình từ 'khởi đầu khiêm tốn' đến 'một lực lượng chiến đấu hiện đại được trang bị tàu sân bay, tên lửa chiến lược, máy bay chiến đấu tàng hình và các vũ khí tiên tiến khác' . Khi thời hạn năm 2027 chỉ còn một năm, kỷ niệm 99 năm PLA vừa là một lễ kỷ niệm, vừa là một bước đếm ngược, khi quân đội Trung Quốc thúc đẩy đạt được các mục tiêu hiện đại hóa đầy tham vọng nhất từ trước đến nay.