Chỉ 7% CFO đạt lợi nhuận cao từ AI: Gartner chỉ ra 'tử huyệt' trong chi tiêu và lối thoát cho lãnh đạo tài chính

Sự mất cân đối này là lý do gốc rễ khiến 'khoảng cách ROI' tồn tại dai dẳng. Nhiều tổ chức tài chính đang tài trợ cho những lợi ích hiệu quả tăng thêm, trong khi đầu tư quá ít vào các ứng dụng AI gắn liền trực tiếp với tăng trưởng doanh thu và lợi thế cạnh tranh chiến lược . Thông điệp của Gartner rất thẳng thắn: các CFO đã và đang nhầm lẫn giữa việc triển khai AI và việc tạo ra giá trị. Cần thay đổi ngay lập tức khung suy nghĩ 'trồng cây gì miễn là có cây' ấy .

Lộ trình ba bước để tài chính 'thuần hóa' AI

Để giúp các CFO thoát khỏi cái bẫy 'thí điểm mãi mãi' và xây dựng con đường hướng tới lợi nhuận thực chất, Gartner đã khuyến nghị một cách tiếp cận có cấu trúc gồm ba bước :

1. Xác lập tầm nhìn và đánh giá mức độ trưởng thành — Các nhà lãnh đạo tài chính trước tiên phải vẽ ra một viễn cảnh rõ ràng cho một bộ máy tài chính được hỗ trợ bởi AI. Tầm nhìn đó phải trả lời ba câu hỏi: điểm đến cuối cùng mong muốn là gì, AI sẽ giúp đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp như thế nào, và AI sẽ mang lại giá trị cụ thể gì cho doanh nghiệp? Việc đánh giá mức độ trưởng thành sau đó sẽ giúp xác định những lỗ hổng năng lực cần được lấp đầy trước khi AI có thể mang lại giá trị như kỳ vọng .

2. Xây dựng lộ trình (Roadmap) — Một khi tầm nhìn và đường cơ sở về mức độ trưởng thành đã rõ ràng, CFO cần chuyển hóa chúng thành một lộ trình cụ thể cho việc áp dụng AI trong tài chính. Lộ trình này cần bao quát văn hóa, quản trị, kỹ năng và dữ liệu – chứ không chỉ thuần túy là công nghệ – và phải xác định một danh mục các trường hợp sử dụng cần ưu tiên, thí điểm và cuối cùng là mở rộng quy mô .

3. Thực thi và mở rộng quy mô các trường hợp sử dụng — Giai đoạn cuối cùng chuyển từ kế hoạch sang hành động có kỷ luật. Thay vì chạy theo hàng tá dự án thí điểm rời rạc, các nhóm tài chính cần mở rộng một số lượng nhỏ hơn các trường hợp sử dụng ưu tiên, có lộ trình rõ ràng để hiện thực hóa giá trị kinh doanh .

Cảnh báo 'nhà máy tình cờ': Càng nhiều thí điểm, càng lún sâu vào 'vũng lầy'

Một trong những lời cảnh báo sắc bén nhất của Gartner tại hội nghị nhắm vào một kiểu thất bại quen thuộc: "nhà máy tình cờ". Tình trạng này xảy ra khi các tổ chức coi AI như một tập hợp các công cụ riêng lẻ thay vì một hệ thống liên kết, dẫn đến sự gia tăng mất kiểm soát các dự án thí điểm mà không có lối thoát rõ ràng để đưa vào hoạt động chính thức .

Các con số nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Dữ liệu từ các tài liệu liên kết của Gartner được trình bày tại hội nghị cho thấy 59% các sáng kiến AI thất bại trong việc tiến vào giai đoạn sản xuất, khiến giá trị tiềm năng bị 'nhốt' vĩnh viễn trong giai đoạn thử nghiệm . Thay vào đó, Gartner khuyên các CFO hãy giới hạn số lượng thí điểm đang hoạt động, tập trung vào các trường hợp sử dụng có dữ liệu dễ tiếp cận và thời gian tạo ra giá trị nhanh, và xây dựng các hệ thống AI được quản trị, tích hợp tốt để thực sự có thể mở rộng .

Đừng chờ 'cơm no áo ấm' mới nghĩ đến 'chuyện lớn'

Có lẽ lời khuyên 'ngược đời' nhất của Gartner là các trường hợp sử dụng tập trung vào tăng năng suất và hiệu quả không nên bị coi là điều kiện tiên quyết cho các kết quả AI có giá trị cao hơn. Hãng phân tích đã thẳng thắn kêu gọi các CFO hãy nhìn xa hơn việc tự động hóa các tác vụ hiện tại và đầu tư thẳng vào các trường hợp sử dụng gắn với những vấn đề kinh doanh trọng yếu – ngay cả khi những dự án đó trông có vẻ rủi ro hơn hoặc khó đo lường bằng các công thức ROI truyền thống .

Phát biểu tại hội nghị, các nhà phân tích Gartner khuyên các CFO đừng tìm kiếm một công thức ROI duy nhất cho tất cả, mà thay vào đó hãy xây dựng một danh mục đầu tư AI cân bằng bao gồm: các 'canh bạc' năng suất tự động hóa các tác vụ thường nhật, các cải tiến quy trình có mục tiêu giúp tối ưu hóa các luồng công việc cụ thể, và một cách chọn lọc những 'canh bạc' chuyển đổi có thể định hình lại mô hình kinh doanh . Một phép so sánh ẩn dụ về du lịch của Gartner rất đáng nhớ: những chuyến đi thường lệ (lợi ích năng suất), những chuyến thám hiểm có mục tiêu (cải tiến quy trình) và những chuyến hải trình tham vọng (chuyển đổi) đều xứng đáng có mặt trong danh mục, nhưng chúng phục vụ những mục đích hoàn toàn khác biệt và đòi hỏi các tiêu chí đánh giá khác xa nhau .

Nền tảng trưởng thành nằm bên dưới lộ trình

Nền tảng cho lộ trình ba bước của Gartner là một bộ khung đánh giá mức độ trưởng thành AI rộng lớn hơn, vượt xa các số liệu triển khai đơn giản. Bộ khung này bao gồm bảy lĩnh vực năng lực: chiến lược, giá trị, tổ chức, con người và văn hóa, quản trị, kỹ thuật và dữ liệu .

Đối với các CFO, hàm ý thực tiễn rất rõ ràng. Một tổ chức không thể đơn giản mua công cụ AI về và tuyên bố mình đã 'trưởng thành'. Tiến bộ thực sự đòi hỏi đầu tư có hệ thống trên cả bảy khía cạnh – xây dựng chiến lược AI gắn kết với kinh doanh, quản trị dữ liệu đúng cách, nâng cao kỹ năng cho đội ngũ nhân tài tài chính hiện có, và tạo ra cấu trúc tổ chức hỗ trợ AI ở quy mô lớn thay vì trong các thử nghiệm cô lập . Gartner lưu ý, những tổ chức đạt được lợi nhuận mạnh mẽ nhất là những nơi triển khai AI một cách có chủ đích vào các trường hợp sử dụng về khách hàng, sản phẩm và ra quyết định, chứ không phải những nơi đơn thuần chi tiêu nhiều tiền nhất .

Kết luận cuối cùng của hội nghị: ngành tài chính đã áp dụng AI nhanh hơn khả năng học cách kiếm lời từ nó. Để thu hẹp khoảng cách này, các CFO cần tái cân bằng chi tiêu, áp đặt cấu trúc cho danh mục đầu tư AI và đo lường thành công bằng kết quả kinh doanh thực tế – chứ không phải bằng số lượng công cụ đã được triển khai.