SpaceX lên sàn: Phá kỷ lục IPO toàn cầu, vượt Amazon, và lời cảnh báo từ Phố Wall

Cấu trúc của đợt IPO này cũng khác thường từ đầu. Thay vì đưa ra một mức giá dao động và để các nhà đầu tư tổ chức quyết định trong các buổi roadshow, SpaceX đã công bố mức giá cố định 135 USD/cổ phiếu vài tuần trước khi chào bán, thể hiện sự tự tin đặc biệt vào nhu cầu thị trường .

Sức mạnh của lượng cổ phiếu trôi nổi siêu nhỏ

Con số quan trọng nhất trong IPO của SpaceX không phải 85,7 tỷ USD – mà là 4,9%. Đó là tỷ lệ tổng số cổ phiếu được bán ra công chúng, ngay cả sau khi thực hiện quyền mua thêm . Tại thời điểm IPO, lượng cổ phiếu trôi nổi (float) chỉ là 4,2%, có nghĩa là đối với một công ty được định giá khoảng 1,77 nghìn tỷ USD ở mức giá IPO, chỉ có một phần rất nhỏ vốn cổ phần thực sự được giao dịch .

Một lượng cổ phiếu trôi nổi nhỏ tạo ra sự mất cân bằng cung-cầu cực độ, và phía cầu là vô cùng lớn:

• Đơn đặt hàng từ nhà đầu tư cá nhân vượt quá 70 tỷ USD đổ vào đợt phát hành .
• Nhà đầu tư cá nhân Nhật Bản đã đặt mua hơn 6,2 tỷ USD (hơn 1.000 tỷ yên) nhưng chỉ được phân bổ 2,2 tỷ USD – khoảng 3% tổng số cổ phiếu chào bán toàn cầu . Ban đầu, SpaceX dự kiến huy động 2 tỷ USD từ Nhật Bản và sau đó nâng mục tiêu lên 2,5 tỷ USD sau khi thấy sự quan tâm quá lớn .
• Các công ty môi giới bán lẻ của Mỹ như Robinhood, Charles Schwab, Fidelity và SoFi đã phân bổ ít nhất một cổ phiếu cho tất cả khách hàng đủ điều kiện đặt mua, cho thấy mức độ khan hiếm của cổ phiếu .

Kết quả là cổ phiếu mở cửa ở mức 150 USD vào ngày 12/6 và không ngừng tăng. Đến ngày 16/6, SPCX giao dịch trên 211,80 USD, với vốn hóa thị trường tiệm cận 2,8 nghìn tỷ USD . Trong phiên giao dịch ngày thứ Ba, vốn hóa nội ngày đã chạm 2,95 nghìn tỷ USD – vượt qua kỷ lục nội ngày của chính Microsoft .

Vượt Amazon và lọt vào Top 5

Sáng ngày 16/6, SpaceX chính thức vượt qua Amazon trên bảng xếp hạng vốn hóa toàn cầu. Vốn hóa của Amazon khoảng 2,65–2,68 nghìn tỷ USD đã bị lu mờ bởi một công ty mới chỉ giao dịch được bốn ngày .

Quỹ đạo tăng trưởng thật đáng kinh ngạc:

• Ngày 1 (12/6): Mở cửa ở ~150 USD, đóng cửa ở 160,95 USD, vốn hóa ~2,1 nghìn tỷ USD .
• Ngày 2 (15/6): Tăng thêm 19%, vốn hóa vượt Meta, Tesla, Broadcom, đạt khoảng 2,5 nghìn tỷ USD .
• Ngày 3 (16/6): Tăng thêm hơn 10% trong phiên sáng, vượt 2,9 nghìn tỷ USD trước khi hạ nhiệt, ổn định ở vị trí thứ 5 toàn cầu .

Khối lượng giao dịch phản ánh cơn sốt này. Hơn 1,16 tỷ USD cổ phiếu SPCX được sang tay chỉ riêng trong ngày thứ Ba, và khối lượng giao dịch trước giờ mở cửa được mô tả là lớn gấp nhiều lần so với cổ phiếu sôi động nhất tiếp theo trên một số nền tảng .

Phố Wall lên tiếng cảnh báo

Giá thị trường kể một câu chuyện; các chỉ số cơ bản lại kể một câu chuyện khác. Chỉ vài giờ sau khi SPCX giao dịch lần đầu, Phố Wall đã bắn phát súng cảnh báo.

Chuyên gia phân tích Keith Snyder của CFRA đã đưa ra khuyến nghị hiếm hoi là Bán với giá mục tiêu 115 USD – thấp hơn nhiều so với giá IPO 135 USD và giảm tới 46% so với mức giá sau đó . Snyder viện dẫn “một chiến lược tăng trưởng quá tham vọng, cường độ vốn lớn và kỳ vọng định giá quá cao” . Phân tích của ông cho rằng mảng phóng vệ tinh trị giá khoảng 188 tỷ USD, Starlink gần 700 tỷ USD, và các mảng khác không thể nào đạt đến mức định giá của thị trường .

Chuyên gia phân tích Nicolas Owens của Morningstar đi xa hơn, công bố giá trị hợp lý chỉ 63 USD/cổ phiếu trước IPO . Morningstar gọi con số này là “kết quả của toán học nhiều hơn là sự hoài nghi” và cho rằng cổ phiếu đã bị định giá quá cao ngay cả trước khi đợt tăng giá sau IPO đẩy nó vượt mốc 200 USD.

Một công ty thứ ba, New Street Research, có thái độ trung lập hơn với mức giá mục tiêu 165 USD, nhưng con số đó vẫn thấp hơn nhiều so với giá giao dịch vào ngày 15/6 .

Luận điểm của phe 'gấu' tập trung vào một rủi ro cơ học đơn giản: chính lượng cổ phiếu trôi nổi mỏng đã thúc đẩy đà tăng phi mã cũng có thể đẩy nhanh sự sụp đổ nếu tâm lý đảo chiều. Với quá ít cổ phiếu có sẵn, một làn sóng bán tháo có thể xảy ra nhanh chẳng kém gì làn sóng mua .

Cơn khát cổ phiếu chưa từng có tại Nhật Bản

Có lẽ không thị trường nào phản ánh cơn sốt SpaceX rõ nét hơn Nhật Bản. Tài sản tài chính hộ gia đình của nước này vào khoảng 15 nghìn tỷ USD, và các nhà đầu tư cá nhân đã chứng kiến rất ít thương vụ IPO đình đám kể từ khi SoftBank Corp. lên sàn năm 2018 .

• SpaceX ban đầu dự kiến huy động 2 tỷ USD từ Nhật Bản, sau đó tăng mục tiêu lên 25% thành 2,5 tỷ USD .
• Phân bổ cuối cùng là 2,2 tỷ USD, với 16,3 triệu cổ phiếu loại A được mua bởi các nhà đầu tư Nhật Bản – khoảng 3% tổng số cổ phiếu chào bán .
• Hơn 1.000 khách hàng cá nhân Nhật Bản đã yêu cầu mua số cổ phiếu trị giá hơn 624.500 USD mỗi người . Mizuho Securities USA phụ trách phần phát hành tại địa phương .

Khoảng cách giữa nhu cầu (6,2 tỷ USD) và phân bổ (2,2 tỷ USD) là một trong những minh chứng rõ ràng nhất cho thấy sự cuồng nhiệt của nhà đầu tư cá nhân vượt xa nguồn cung có sẵn .

Các diễn biến thị trường và quy định khác

• Gia nhập chỉ số: SpaceX được kỳ vọng sẽ nhanh chóng được đưa vào Nasdaq 100, và sau đó là FTSE Russell và MSCI, tạo ra áp lực mua thụ động mang tính cấu trúc lên lượng cổ phiếu vốn đã khan hiếm .
• Tài chính: Sau khi sáp nhập với xAI, SpaceX báo cáo doanh thu khoảng 18,67 tỷ USD và lỗ ròng 4,94 tỷ USD, theo hồ sơ IPO được trích dẫn trên các phương tiện truyền thông.
• Ảnh hưởng đến tiền điện tử: IPO đã kích hoạt một làn sóng đầu cơ song song trong các tài sản kỹ thuật số, bao gồm cổ phiếu SpaceX dạng token trên các sàn giao dịch phi tập trung, hợp đồng tương lai vĩnh viễn liên quan đến SPCX và các thị trường dự đoán. Một đợt tăng giá của Dogecoin cũng được ghi nhận liên quan đến các yếu tố xúc tác của Musk.
• Hạn chế địa lý: Các nhà đầu tư ở Trung Quốc đại lục và Hong Kong bị cấm tiếp cận các tài liệu tiếp thị và phân bổ cổ phiếu IPO, như đã được công bố trong bản cáo bạch.

Con đường phía trước: Động lực đám đông so với các chỉ số cơ bản

Màn ra mắt công chúng của SpaceX được định hình bởi sự kết hợp của các lực lượng hiếm khi hội tụ ở quy mô này: một công ty có tài sản công nghệ thực sự, một người sáng lập có sức hút toàn cầu với đám đông nhà đầu tư, và một lượng cổ phiếu trôi nổi mỏng đến mức việc khám phá giá phần lớn được thúc đẩy bởi nỗi sợ bỏ lỡ (FOMO) hơn là các mô hình định giá có tính toán.

Luận điểm của phe 'bò' dựa trên cùng một tầm nhìn mà các nhà đầu tư đã ủng hộ trong nhiều năm – rằng các mảng kinh doanh phóng vệ tinh, Starlink và AI của SpaceX có thể biện minh cho một vốn hóa thị trường lớn hơn hầu hết mọi công ty khác trên thế giới. Luận điểm của phe 'gấu', được CFRA và Morningstar trình bày, cho rằng giá hiện tại ngụ ý một sự hoàn hảo trong thực thi các kế hoạch vẫn còn nhiều bất định và thâm dụng vốn.

Đối với các nhà đầu tư, câu hỏi cốt lõi là liệu đợt tăng giá do sự khan hiếm này có tạo ra một cao nguyên mới hay chỉ là một sự méo mó tạm thời. Như một số nhà phân tích đã cảnh báo, khi xu hướng đảo chiều, lượng cổ phiếu trôi nổi đã làm nên sự thăng hoa có thể khiến sự sụt giảm trở nên kịch tính hơn nhiều .