Việt Nam cần 700 tỷ USD cho chuyển đổi xanh: Rào cản thực sự và đột phá từ Hội nghị Tài chính Xanh 2026

Viện Năng lượng thuộc Bộ Công Thương đưa ra ước tính hẹp hơn là 533,9 tỷ đến 657,8 tỷ USD, trong đó phần lớn — 499 tỷ đến 631 tỷ USD — dành cho phát triển nguồn điện, bao gồm điện gió trên bờ và ngoài khơi, thủy điện tích năng và hydro .

Một phần đáng kể nguồn vốn này chỉ riêng cho khả năng chống chịu khí hậu. Bộ Tài chính báo cáo rằng thích ứng với biến đổi khí hậu chiếm khoảng 368 tỷ USD trong tổng số, tương đương khoảng 6,8% GDP mỗi năm . Riêng Ngân hàng Thế giới (2024) ước tính việc làm cho tài sản thương mại và công nghiệp của Việt Nam có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu có thể tiêu tốn 228 tỷ USD trong giai đoạn 2022–2050, với tổng lộ trình chống chịu khí hậu và phát thải ròng bằng 0 có thể lên tới 368 tỷ USD vào năm 2040 .

Rào cản thực sự trong tiếp cận vốn xanh quốc tế

Đồng thuận tại hội nghị, được các đại diện từ Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), FiinGroup và các tổ chức khác nhắc lại, là trở ngại chính không phải do thiếu vốn toàn cầu, mà là sự không tương xứng giữa nguồn vốn đó và các dự án của Việt Nam .

Sáu rào cản chính được xác định:

• Tính khả thi của dự án yếu kém: Nhiều dự án xanh trong nước có lợi nhuận tài chính thấp và cấu trúc không đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư quốc tế, khiến chúng kém hấp dẫn để đầu tư .
• Khung pháp lý chưa hoàn thiện: Những lỗ hổng trong phân loại xanh thống nhất, tiêu chuẩn minh bạch và quy tắc công bố thông tin môi trường tạo ra sự không chắc chắn đáng kể cho các nhà đầu tư nước ngoài đang tìm kiếm các tiêu chí rõ ràng, có thể kiểm chứng .
• Hạ tầng thị trường kém phát triển: Việt Nam thiếu các công cụ tài chính dài hạn như trái phiếu cơ sở hạ tầng và dự án, cùng với hệ thống phân loại trái phiếu xanh thống nhất, điều này hạn chế việc tạo ra các tài sản có thể đầu tư .
• Chi phí vốn cao: Một báo cáo của Ngân hàng Thế giới được trích dẫn tại hội nghị lưu ý rằng chi phí vốn cho năng lượng sạch ở các nền kinh tế mới nổi cao gần gấp đôi so với các thị trường phát triển, khiến các khoản đầu tư khó được chấp thuận hơn .
• Năng lực thẩm định xanh hạn chế và dữ liệu ESG không nhất quán: Có rất ít đơn vị thẩm định xanh đủ năng lực trong nước, và các bộ dữ liệu ESG còn phân tán, làm phức tạp quá trình thẩm định và báo cáo .
• Cơ chế chia sẻ rủi ro chưa phù hợp: Sự thiếu vắng các cấu trúc tài chính hỗn hợp, bảo lãnh tín dụng và các công cụ giảm thiểu rủi ro khác khiến các nhà đầu tư tổ chức ngại rủi ro không muốn cam kết các khoản tiền lớn .

Những diễn biến chính từ Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026

Hội nghị với chủ đề "Nơi dòng vốn xanh kết nối cơ hội đầu tư" do Nam A Bank, Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), FiinGroup và Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) Việt Nam đồng tổ chức .

Trái phiếu xanh: Thị trường sơ khai tìm kiếm tiêu chuẩn

• Bức tranh thị trường 2025: Thị trường trái phiếu xanh của Việt Nam vẫn còn trong giai đoạn trứng nước. Năm 2025, cả nước chỉ ghi nhận 5 đợt phát hành trái phiếu xanh bằng nội tệ, với tổng giá trị 3.407 tỷ đồng (khoảng 140 triệu USD) . Khối lượng thấp này cho thấy giai đoạn đầu của thị trường và nhu cầu cấp thiết phải phát triển.
• Kêu gọi chuẩn hóa: Một nỗ lực lớn từ hội nghị là kêu gọi xây dựng một hệ thống phân loại trái phiếu xanh rõ ràng, thống nhất, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế như Nguyên tắc Trái phiếu Xanh của ICMA . Các chuyên gia cho rằng điều này sẽ củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đơn giản hóa việc thẩm định và giảm chi phí phát hành .

Nền tảng giao dịch tập trung cho trái phiếu xanh và tín chỉ carbon

• Sàn giao dịch tín chỉ carbon quốc gia ra mắt: Chỉ hơn một tháng trước hội nghị, vào ngày 29/6/2026, Việt Nam chính thức khởi động giai đoạn thí điểm thị trường carbon nội địa với nền tảng giao dịch carbon quốc gia . Đây là một phần hạ tầng quan trọng để dẫn dòng vốn xanh.
• VIFC đóng vai trò trung tâm: Hội nghị đã định vị VIFC-HCMC là địa điểm tập trung trong tương lai cho cả việc niêm yết trái phiếu xanh và giao dịch tín chỉ carbon, dựa trên các thông lệ tốt nhất của trung tâm tài chính quốc tế . PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, cho biết VIFC-HCMC được định hướng trở thành "Trung tâm chuyển hóa vốn xanh" nhằm chuẩn hóa dự án, giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng huy động vốn cho các dự án xanh .
• Đề xuất Cộng đồng Tài chính Xanh: Nam A Bank đã đề xuất thành lập một Cộng đồng Tài chính Xanh trực thuộc VIFC. Cộng đồng này sẽ điều phối các tiêu chuẩn, chia sẻ các dự án tiềm năng và tập hợp các dự án xanh nhỏ lẻ thành các công cụ đầu tư có thể giao dịch, tạo ra một đường ống các dự án khả thi .

Thỏa thuận tín dụng xanh mới của Nam A Bank với các định chế Thụy Sĩ

• Ký kết tín dụng xanh 20 triệu USD: Trong khuôn khổ hội nghị, Nam A Bank đã ký kết thỏa thuận tín dụng xanh quốc tế với SIFEM AG (một định chế tài chính phát triển do Chính phủ Liên bang Thụy Sĩ sở hữu 100%) và nhận thêm vốn từ các quỹ do responsAbility Investments AG quản lý . Tổng giá trị thỏa thuận mới là 20 triệu USD .
• Tổng huy động vốn quốc tế đạt gần 350 triệu USD: Thỏa thuận này đưa tổng vốn xanh quốc tế mà Nam A Bank đã huy động lên gần 350 triệu USD .
• Vốn đã được giải ngân hết: Ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, cho biết toàn bộ số vốn xanh huy động trước đó đã được cho vay hết cho các dự án . Nguồn vốn mới sẽ ưu tiên cho các DNNVV trong các lĩnh vực xanh, bao gồm năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng và các sáng kiến ứng phó với biến đổi khí hậu .
• Lãi suất thấp hơn: Nam A Bank báo cáo rằng các khoản vay xanh thường có lãi suất thấp hơn 0,5–1% so với tín dụng thông thường, khiến chúng trở thành một công cụ hấp dẫn để tài trợ cho quá trình chuyển đổi xanh .