Vì sao Iran bổ nhiệm cựu Tư lệnh Vệ binh Cách mạng lãnh đạo cơ quan an ninh tối cao giữa lúc khủng hoảng Hormuz lên đỉnh điểm?

Hai nhân vật trung tâm của cuộc thay máu là ai?

Mohsen Rezaei (71 tuổi) từng là tổng tư lệnh của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trong suốt cuộc chiến tranh Iran-Iraq những năm 1980 và sau đó giữ vai trò cố vấn quân sự cấp cao cho Lãnh tụ tối cao Khamenei . Ông được xem là một nhân vật thuộc phe cứng rắn kỳ cựu, và việc bổ nhiệm ông được giới phân tích đánh giá là nhằm thắt chặt hơn nữa sự kiểm soát của giới an ninh đối với SNSC . Giới truyền thông đã đồn đoán về sự thay đổi này ít nhất sáu ngày trước khi nó chính thức diễn ra, với những thông tin từ ngày 3 tháng 8 rằng Khamenei có kế hoạch thay thế Zolghadr bằng Rezaei như một phần trong nỗ lực gia tăng ảnh hưởng cá nhân lên các thể chế then chốt của chế độ .

Mohammad Bagher Zolghadr là cựu phó tư lệnh IRGC (1997–2006), người đã nắm giữ nhiều vị trí cấp cao trong lực lượng này kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979 . Trước cuộc cải tổ này, ông giữ chức Bí thư SNSC — một vai trò ông mới đảm nhận vài tháng trước đó, vào tháng 3 năm 2026, sau khi người tiền nhiệm Ali Larijani thiệt mạng trong một cuộc không kích của Mỹ-Israel . Việc ông được điều chuyển sang làm "cố vấn chính trị" tuy vẫn giữ ông trong vòng trong của Lãnh tụ tối cao, nhưng đã loại ông khỏi các quyết định an ninh tác chiến trực tiếp.

Cuộc đối đầu Eo biển Hormuz: Bối cảnh trực tiếp của cuộc thay thế

Chỉ một ngày trước cuộc cải tổ, vào ngày 8 tháng 8, Zolghadr — khi đó vẫn còn là Bí thư SNSC — đã đưa ra một tối hậu thư cứng rắn: Eo biển Hormuz sẽ vẫn đóng cửa cho đến khi Mỹ "sửa đổi hành vi" của mình . Tuyên bố được đài truyền hình nhà nước Iran IRIB đăng tải, đưa ra một danh sách các điều kiện :

• Chấm dứt các mối đe dọa của Mỹ nhằm vào Iran và những lời lăng mạ các giá trị tôn giáo, dân tộc của nước này
• Chấm dứt vĩnh viễn các cuộc tấn công nhằm vào Iran và các đồng minh của nước này ở Lebanon, Palestine, Yemen và Iraq
• Dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ tại các cảng của Iran
• Rút toàn bộ lực lượng quân sự Mỹ khỏi khu vực
• Bồi thường đầy đủ thiệt hại chiến tranh
• Gỡ bỏ các lệnh trừng phạt

Cùng ngày, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi cho biết Iran và Oman đã "rất gần" đạt được thỏa thuận về một tuyến vận chuyển mới qua eo biển, nhưng việc mở cửa trở lại sẽ phụ thuộc vào các điều kiện khác, bao gồm việc Mỹ bồi thường cho Iran . Trong khi đó, Mỹ yêu cầu Iran phải có một cam kết công khai rằng các tàu thuyền đi qua eo biển sẽ không bị tấn công .

Sự thay đổi kép này củng cố ảnh hưởng của IRGC đối với an ninh quốc gia Iran như thế nào?

Đây không phải là một thay đổi hành chính thông thường. Ba điểm nhấn mang tính cấu trúc làm nên tầm quan trọng của nó:

1. Rezaei nắm hai vai trò trong một. Ông vừa là Bí thư SNSC (người điều hành hoạt động của hội đồng, do tổng thống bổ nhiệm) vừa là đại diện trực tiếp của Lãnh tụ tối cao tại hội đồng . Sự ủy quyền kép này mang lại cho ông ảnh hưởng vượt trội đối với các quyết định an ninh và đối ngoại hàng đầu của Iran.

2. Sự thay thế nâng cao trọng lượng thể chế của IRGC trong SNSC. Trong khi Zolghadr là một cựu phó tư lệnh IRGC, Rezaei là một cựu tổng tư lệnh IRGC và là cố vấn quân sự hàng thập kỷ cho Lãnh tụ tối cao . Động thái này đặt một nhân vật cứng rắn hơn — một chỉ huy đã lãnh đạo Vệ binh trong những năm chiến tranh hình thành nên lực lượng này — vào vị trí đứng đầu cơ quan điều phối chính sách an ninh và đối ngoại của Iran.

3. Thời điểm mang tính quyết định. Việc thực hiện thay đổi ngay sau khi SNSC đưa ra các điều kiện Hormuz tối đa cho thấy Khamenei muốn một nhân vật đáng tin cậy về mặt quân sự để quản lý cuộc đối đầu trong tương lai . Sự cải tổ này làm giảm ảnh hưởng của những tiếng nói chính trị hoặc ngoại giao hơn trong SNSC, đồng thời củng cố sự thống trị của IRGC đối với việc ra quyết định an ninh quốc gia của Iran vào thời điểm căng thẳng tột độ với Washington .