Vì sao chỉ số Tổng sản phẩm hệ sinh thái đầu tiên của Bhutan quan trọng?

Khi nói về quy mô một nền kinh tế, người ta thường nhìn vào GDP. Nhưng rừng, sông, đất và cảnh quan cũng mang lại những lợi ích có giá trị mà GDP không thể hiện đầy đủ. Tháng 9/2026, tại Tuần lễ Khí hậu New York, Thủ tướng Tshering Tobgay công bố Tổng sản phẩm hệ sinh thái (GEP) của Bhutan năm 2024 ước khoảng 6,2 tỷ USD. Bhutan trở thành quốc gia đầu tiên áp dụng chỉ số này ở cấp quốc gia.115

GEP đo gì, và vì sao không thể cộng vào GDP?

GEP quy đổi thành tiền giá trị các dịch vụ hệ sinh thái được tạo ra trong một khu vực qua một kỳ thống kê, thường là một năm.18 Với Bhutan, chỉ số hướng tới những lợi ích từ rừng, sông, đất và cảnh quan.15 Trong một hội thảo kỹ thuật, Cục Thống kê Quốc gia Bhutan và các chuyên gia được Stanford hỗ trợ đã thảo luận về hấp thụ carbon, lượng nước cung cấp, giữ lại trầm tích, nông nghiệp, lâm nghiệp và du lịch. Tuy nhiên, thông tin về hội thảo không cho biết từng hạng mục đóng góp bao nhiêu vào ước tính cuối cùng.38

Stanford mô tả GEP của Bhutan là “khoảng gấp đôi” GDP.1 Nếu so cùng năm, GDP năm 2024 được ghi nhận ở mức 3,35 tỷ USD: GEP 6,2 tỷ USD tương đương khoảng 1,85 lần con số đó.28 Ngân hàng Thế giới ghi GDP năm 2025 là 3,58 tỷ USD, nhưng đây là số liệu của một năm khác.30 Quan trọng hơn, GEP không phải khoản 6,2 tỷ USD có thể cộng thêm vào GDP. Hai chỉ số đo những điều khác nhau, và một phần hoạt động sản xuất dựa vào thiên nhiên có thể đã xuất hiện trong cả hai.18

Bước ngoặt nằm ở việc dùng chỉ số này lâu dài

Giá trị của GEP không chỉ là một phép định giá được công bố một lần. Liên minh Vốn tự nhiên của Stanford cho biết đang cùng chính phủ Bhutan xây dựng hệ thống cập nhật chỉ số thường xuyên, rồi dùng kết quả để định hướng và tìm nguồn tài chính cho tăng trưởng bền vững.17 Cục Thống kê Quốc gia Bhutan cũng đã tổ chức thảo luận kỹ thuật về các ước tính và ưu tiên hạch toán tiếp theo.38 Đó là mục tiêu của hệ thống; các nguồn hiện có chưa xác nhận quyết định ngân sách hay khoản đầu tư cụ thể nào đã thay đổi nhờ GEP.

GEP cũng bổ sung, không thay thế cách tiếp cận Tổng hạnh phúc quốc gia của Bhutan. GEP lượng hóa bằng tiền một phần đóng góp của thiên nhiên, còn Tổng hạnh phúc quốc gia là cách nhìn rộng hơn về tiến bộ và đời sống con người.121821 Gretchen Daily của Stanford diễn đạt mối liên hệ ấy: tiến bộ của con người và thiên nhiên không đối lập mà gắn bó không thể tách rời.1

Bhutan vốn thuộc số rất ít quốc gia có lượng phát thải carbon ròng âm, theo Ngân hàng Thế giới.40 Dù vậy, việc đi đầu ở đây cần được hiểu chính xác: Trung Quốc đã có nhiều đổi mới và ứng dụng GEP; điểm khác biệt của Bhutan là áp dụng chỉ số ở cấp quốc gia.117 Tác động lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc các tài khoản GEP được cập nhật và thực sự được sử dụng trong hoạch định chính sách, tài chính — điều mà thông báo ban đầu chưa thể tự chứng minh.17