Mỹ có thể dừng cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho lực lượng Peshmerga

Các nguồn tin cho biết Lầu Năm Góc đã thông báo với lãnh đạo Khu vực Kurdistan tự trị ở Iraq rằng Washington không có kế hoạch gia hạn bản ghi nhớ hỗ trợ an ninh dành cho lực lượng Peshmerga khi thỏa thuận hết hạn vào ngày 30/9. Đây mới là định hướng được báo cáo, chưa phải chính sách cuối cùng đã được công bố. 1

Nếu không được gia hạn hoặc thay thế, thỏa thuận hiện hành sẽ chấm dứt cơ chế hỗ trợ trực tiếp của Mỹ dành cho Peshmerga — lực lượng vũ trang của Chính quyền Khu vực Kurdistan. Trong năm tài khóa 2026, Peshmerga được cho là đã nhận khoảng 61 triệu USD từ chương trình chống IS để mua trang thiết bị, huấn luyện và chi trả phụ cấp. 18

Thỏa thuận nào sắp hết hạn?

Mỹ và Chính quyền Khu vực Kurdistan ký bản ghi nhớ về hợp tác an ninh lần đầu vào năm 2016, sau đó gia hạn vào năm 2022. Thỏa thuận nhằm hỗ trợ cải tổ và thống nhất lực lượng Peshmerga, với quân số khoảng 180.000 người. Đây từng là một trong những đối tác quan trọng của Mỹ trong cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS), còn được gọi là ISIS. 12

Việc thỏa thuận hết hạn không nhất thiết đồng nghĩa với việc Washington cắt đứt hoàn toàn quan hệ với Erbil — thủ phủ của Khu vực Kurdistan — hay với Baghdad. Kịch bản được đề cập là Mỹ chấm dứt hỗ trợ theo cơ chế hiện nay nhưng vẫn duy trì quan hệ ngoại giao và tìm kiếm những hình thức hợp tác khác.

Vì sao ngày 30/9 có ý nghĩa?

Ngày 30/9 cũng là thời điểm Mỹ và các thành viên khác của liên minh quốc tế dự kiến rút những lực lượng cuối cùng khỏi Iraq. Sau đó, chiến dịch quân sự quốc tế chống IS sẽ chính thức kết thúc và cơ sở quân sự Mỹ tại Erbil được lên kế hoạch đóng cửa. 1

Trong giai đoạn chuyển tiếp, trách nhiệm chính về các hoạt động chống khủng bố sẽ được chuyển cho lực lượng an ninh Iraq. Cách tiếp cận này phù hợp với mục tiêu để chính quyền trung ương Iraq đảm nhận nhiều hơn trách nhiệm an ninh trong nước và củng cố chủ quyền quốc gia. 1

Với Peshmerga, thay đổi này có thể làm giảm nguồn hỗ trợ trực tiếp từ Mỹ cũng như ảnh hưởng của Washington đối với quá trình phát triển lực lượng. Trước đây, hợp tác Mỹ–Peshmerga không chỉ bao gồm cung cấp trang thiết bị và huấn luyện, mà còn gắn với nỗ lực cải tổ, thống nhất các đơn vị chịu ảnh hưởng của những trung tâm chính trị khác nhau tại Kurdistan. 2

Washington muốn chuyển sang mô hình nào?

Động thái được báo cáo nằm trong kế hoạch chuyển từ một chiến dịch quân sự đa phương sang quan hệ Mỹ–Iraq trên cơ sở song phương. Washington được cho là muốn duy trì quan hệ ngoại giao với Baghdad và có thể tiếp tục hợp tác quốc phòng trực tiếp với chính phủ Iraq.

Các mục tiêu chiến lược được nêu gồm chuyển thêm trách nhiệm bảo đảm an ninh cho Iraq, củng cố chủ quyền của nước này và hạn chế ảnh hưởng của những nhóm vũ trang có liên hệ với Iran. 1

Việc rút quân và đóng căn cứ cũng có thể làm giảm mức độ phơi nhiễm của binh sĩ Mỹ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Iran hoặc các nhóm được Tehran hậu thuẫn. Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng Mỹ đồng thời có thể mất một phần ảnh hưởng tác chiến và khả năng hỗ trợ trực tiếp Peshmerga trong cuộc chiến chống IS. 1

Vì sao chưa thể khẳng định Mỹ đã dừng viện trợ?

Các quan chức Kurdistan bác bỏ cách diễn giải rằng quyết định đã được đưa ra dứt khoát. Theo họ, Bộ Peshmerga chưa nhận được thông báo chính thức nào về việc chấm dứt tài trợ; hoạt động hỗ trợ và hợp tác vẫn tiếp diễn theo bản ghi nhớ hiện hành. 2

Vì vậy, cần thận trọng với thông tin cho rằng Mỹ đã “hoàn toàn chấm dứt” hỗ trợ Peshmerga. Ít nhất ba khả năng vẫn còn: thỏa thuận hết hạn mà không có văn bản thay thế, hai bên thống nhất một cơ chế mới, hoặc đạt được gia hạn vào phút chót.

Những thông tin hiện có cho thấy Mỹ được cho là không muốn gia hạn cơ chế hiện tại, nhưng chưa xác nhận rằng thủ tục chấm dứt đã hoàn tất. 12

Điều đáng chú ý

Khả năng Mỹ không gia hạn thỏa thuận với Peshmerga là một phần trong quá trình chuyển trách nhiệm an ninh tại Iraq từ liên minh quốc tế sang các lực lượng của Iraq. Với Washington, thay đổi này có thể giảm rủi ro đối với nhân sự Mỹ và nhấn mạnh vai trò chủ quyền của Baghdad. Với Peshmerga, nó tạo ra bất định về nguồn tài chính, huấn luyện và mức độ can dự của Mỹ.

Cách diễn đạt chính xác nhất ở thời điểm hiện tại là: Mỹ được cho là không có ý định gia hạn thỏa thuận sau ngày 30/9, nhưng giới chức Kurdistan nói họ chưa được thông báo về một quyết định chính thức và cuối cùng. 12