Những gì đã biết về thỏa thuận Mỹ–Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz

Khuôn khổ hòa bình đang được bàn thảo

Các báo cáo mô tả thỏa thuận này không phải là hiệp ước chính thức, mà là một bản ghi nhớ hoặc thỏa thuận khung nhằm tạo ra các bước giảm leo thang ngay lập tức và mở đường cho đàm phán dài hạn.

Những điều khoản được nhắc đến nhiều nhất gồm:

• Gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày giữa Mỹ và Iran.
• Mở lại eo biển Hormuz để khôi phục lưu thông hàng hải và xuất khẩu năng lượng.
• Nới lỏng trừng phạt liên quan đến dầu mỏ của Iran, cho phép nước này xuất khẩu dầu trong thời gian đàm phán.
• Khởi động đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran, với khả năng Tehran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân trong khi các cuộc thương lượng tiếp diễn.

Ngoài ra, thỏa thuận khung còn có thể bao gồm tuyên bố chính thức chấm dứt cuộc xung đột gần đây, trong khi các nhà ngoại giao tiếp tục làm việc để đạt một hiệp định toàn diện hơn.

Vì sao eo biển Hormuz quan trọng

Trọng tâm của đề xuất là mở lại eo biển Hormuz – tuyến đường biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với các tuyến vận tải quốc tế. Đây là một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới: một phần lớn dầu mỏ toàn cầu phải đi qua khu vực này.

Theo các quan chức và nguồn tin liên quan đến đàm phán, việc mở lại eo biển sẽ chấm dứt các hạn chế thời chiến đã làm gián đoạn vận chuyển dầu và hàng hóa kể từ khi xung đột leo thang vào đầu năm 2026.

Nếu giao thông hàng hải được khôi phục, nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ giảm và áp lực lên thị trường dầu mỏ quốc tế cũng có thể hạ nhiệt.

Nới lỏng trừng phạt và xuất khẩu dầu của Iran

Một phần quan trọng khác của thỏa thuận là giảm bớt các biện pháp trừng phạt liên quan đến dầu mỏ để Iran có thể bán dầu ra thị trường trong thời gian ngừng bắn.

Biện pháp này được xem là động lực kinh tế để Tehran duy trì thỏa thuận ngừng bắn và tiếp tục tham gia các cuộc đàm phán ngoại giao. Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết việc nới lỏng trừng phạt có thể chỉ mang tính tạm thời và phụ thuộc vào tiến triển của quá trình thương lượng.

Đàm phán mới về chương trình hạt nhân Iran

Dự thảo cũng hướng tới một giai đoạn ngoại giao mới xoay quanh chương trình hạt nhân của Iran.

Một số báo cáo cho biết thỏa thuận có thể mở ra khoảng hai tháng đàm phán về các vấn đề hạt nhân, bao gồm mức làm giàu uranium và khả năng xử lý kho uranium đã được làm giàu ở mức cao của Iran.

Đây vẫn là một trong những vấn đề phức tạp nhất trong quan hệ Mỹ–Iran, và nhiều chi tiết cụ thể vẫn chưa được thống nhất.

Sự ủng hộ từ các lãnh đạo khu vực

Một số quốc gia trong khu vực đã khuyến khích giải pháp ngoại giao. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan công khai ủng hộ tiến trình đàm phán và cho biết Ankara ủng hộ một thỏa thuận bảo đảm tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.

Theo các tuyên bố chính thức, Thổ Nhĩ Kỳ cũng sẵn sàng hỗ trợ việc triển khai thỏa thuận nếu đạt được, đồng thời nhấn mạnh rằng ngoại giao là con đường tốt nhất để khôi phục ổn định khu vực.

Iran phản bác một số tuyên bố

Dù có dấu hiệu tiến triển, các mô tả về thỏa thuận vẫn còn gây tranh cãi.

Một số hãng truyền thông liên kết với nhà nước Iran đã đặt câu hỏi về tuyên bố của Trump, đặc biệt là chi tiết cho rằng eo biển Hormuz sẽ được mở lại theo cách ông mô tả. Một số báo cáo từ Iran cho rằng thỏa thuận có thể cho phép Tehran quản lý quyền tiếp cận eo biển thay vì đơn giản mở lại hoàn toàn.

Những khác biệt này cho thấy các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn và các điều khoản cuối cùng có thể thay đổi trước khi thỏa thuận được công bố chính thức.

Tình trạng hiện tại của các cuộc đàm phán

Tính đến hiện tại, các báo cáo cho thấy Mỹ, Iran và các nước trung gian vẫn đang làm việc để hoàn tất một khuôn khổ có thể:

• kéo dài lệnh ngừng bắn,
• mở lại tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới,
• cho phép Iran xuất khẩu dầu ở mức độ nhất định,
• và khởi động đàm phán dài hạn về hạt nhân.

Ngay cả những người ủng hộ tiến trình này cũng nhấn mạnh rằng bản ghi nhớ vẫn chưa được hoàn tất, và nhiều điều khoản quan trọng vẫn đang được thảo luận giữa các bên.

Nếu được ký kết, đây sẽ là bước ngoại giao lớn đầu tiên nhằm chấm dứt cuộc xung đột gần đây và giảm căng thẳng tại Trung Đông sau nhiều tháng leo thang.