Không cấm, Hong Kong chọn 'dạy AI' từ tiểu học: 2 tỷ USD và một lộ trình táo bạo

Làn sóng cấm đoán trên thế giới

Nhiều quốc gia gần đây đã thực hiện các lệnh cấm sâu rộng:

• Úc trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi, chặn các nền tảng như TikTok, Instagram, YouTube và Facebook, với mức phạt lên tới 49,5 triệu đô la Úc (34,9 triệu USD) cho các nền tảng vi phạm . Tuy nhiên, chỉ ba tháng sau khi lệnh cấm có hiệu lực, hầu hết thanh thiếu niên vẫn truy cập được mạng xã hội, buộc chính phủ phải đưa ra luật mới để tăng cường thực thi .
• Na Uy áp dụng lệnh cấm gần như hoàn toàn AI tạo sinh đối với học sinh 6–13 tuổi (lớp 1–7), với lý do điểm đọc và toán đang giảm. Học sinh 14–16 tuổi chỉ được sử dụng AI dưới sự giám sát trực tiếp của giáo viên . Na Uy cũng đã cấm điện thoại thông minh trong trường học vào năm 2024 và đang chuẩn bị luật cấm mạng xã hội cho trẻ dưới 16 tuổi .
• Thụy Điển sẽ áp dụng lệnh cấm điện thoại di động trên toàn quốc trong tất cả các trường học từ mùa thu năm 2026 .
• Vương quốc Anh đã tham vấn về việc sử dụng mạng xã hội của trẻ em, cấm điện thoại trong trường học và đang xem xét các hạn chế đối với các tính năng gây nghiện cũng như kiểm tra độ tuổi .
• Nhiều quốc gia châu Âu (Thụy Điển, Phần Lan, Na Uy, Đan Mạch, Pháp, Ý) đang hạn chế màn hình và quay trở lại học tập dựa trên sách vở .

Cách tiếp cận của Hong Kong: Tích hợp có bảo vệ, không cấm đoán

Sở Giáo dục Hong Kong đã ban hành Kế hoạch Phát triển Giáo dục Số trong Trường Tiểu học và Trung học vào tháng 6 năm 2026, kèm theo hai phụ lục quan trọng :

1. Khung Học tập Kiến thức AI — một chương trình học có cấu trúc, phù hợp với lứa tuổi cho giáo dục AI ở tất cả các cấp tiểu học và trung học, bao gồm kiến thức, kỹ năng và giá trị .
2. Hướng dẫn Giảng dạy AI cho Trường học — các nguyên tắc dành cho giáo viên về việc sử dụng AI có đạo đức trong học tập, giảng dạy và đánh giá .

Các đặc điểm chính trong cách tiếp cận của Hong Kong:

• Chủ động tích hợp, không hạn chế. Các trường học được yêu cầu đưa các chiến lược giáo dục số và AI vào Kế hoạch Phát triển Trường học của mình và thiết lập lộ trình thực hiện .
• Bốn lĩnh vực ưu tiên: phát triển nhân tài có kiến thức số với tinh thần "quan tâm nhân văn", tăng cường đào tạo giáo viên, xây dựng cơ sở hạ tầng khuôn viên thông minh, và thúc đẩy hợp tác liên ngành .
• Ngân sách 2 tỷ USD được trích từ Quỹ Giáo dục Chất lượng để hỗ trợ thực hiện giáo dục số .
• Hướng dẫn riêng về AI tạo sinh — Văn phòng Chính sách Số Hong Kong đã ban hành Hướng dẫn Kỹ thuật và Ứng dụng AI Tạo sinh vào tháng 4 năm 2025, trong đó khuyến nghị học sinh phải xin phép trước khi sử dụng các công cụ AI tạo sinh và giáo viên phải giám sát việc sử dụng chúng .
• Phát triển chuyên môn cho giáo viên — một loạt các khóa đào tạo chuyên môn về AI dành cho giáo viên để nắm bắt một cách có hệ thống các phát triển và ứng dụng AI trong lớp học .
• Chương trình AI bậc tiểu học — một mảng thử nghiệm "Nghiên cứu Sơ bộ về Trí tuệ Nhân tạo" đã được đưa vào giảng dạy tại các trường tiểu học .

So sánh hai triết lý

Lập luận cho 'Dạy, không cấm'

Cách tiếp cận của Hong Kong dựa trên giả định rằng các lệnh cấm tuyệt đối có thể khó thực thi (như kinh nghiệm của Úc cho thấy) và khả năng phục hồi lâu dài đến từ việc xây dựng khả năng phán đoán kỹ thuật số có phản biện hơn là hạn chế quyền truy cập. Lệnh cấm của Úc, dù mang tính tiên phong, đã phải yêu cầu một đạo luật thực thi mới đáng kể khi bằng chứng cho thấy trẻ em vẫn đang truy cập được các nền tảng .

Chính sách của Na Uy cũng có những ngoại lệ. Mặc dù chính phủ báo cáo rằng lệnh cấm điện thoại thông minh năm 2024 đã giảm khoảng 60% số lượt khám chuyên khoa tâm lý , nhưng lệnh cấm AI gần như hoàn toàn đối với học sinh dưới 13 tuổi là phản ứng trực tiếp đối với điểm kiểm tra quốc gia đang giảm — một thước đo về kết quả học tập, không nhất thiết là về các kỹ năng sẵn sàng cho tương lai .

Ông Ray Cheung Chak-chung, thành viên Hội đồng Phát triển Chương trình giảng dạy, cho biết kế hoạch mới của Hong Kong nhằm chuẩn hóa việc giảng dạy dựa trên trường học vốn còn rời rạc và tăng cường tư duy phản biện của học sinh để ngăn chặn sự phụ thuộc quá mức vào trí tuệ nhân tạo .

Rủi ro tiềm ẩn và điểm không chắc chắn chính

Rủi ro trong cách tiếp cận của Hong Kong là nếu không có sự thực thi mạnh mẽ ở cấp lớp học, học sinh vẫn có thể phải đối mặt với những tác hại về sức khỏe tinh thần từ việc sử dụng mạng xã hội và AI không được kiểm soát bên ngoài trường học — điều mà khuôn khổ giải quyết thông qua giáo dục giá trị và kiến thức số thay vì luật pháp.

Điểm không chắc chắn chính: Không có bằng chứng nào cho thấy Hong Kong đang xem xét hoặc lên kế hoạch áp dụng bất kỳ lệnh cấm mạng xã hội hoặc cấm điện thoại di động trên toàn lãnh thổ nào trong trường học. Định hướng chính sách của thành phố ủng hộ rõ ràng việc trao quyền năng lực số thay vì hạn chế. Nếu các dữ liệu về sức khỏe tinh thần của học sinh thay đổi đáng kể, sự nhấn mạnh của khuôn khổ vào tinh thần "quan tâm nhân văn" và các giá trị đạo đức cho thấy nó có thể thắt chặt các biện pháp bảo vệ ở cấp trường mà không áp dụng mô hình cấm đoán bằng luật pháp.