Đằng sau tấm vé thông hành đến Trung Quốc của Bộ trưởng Hà Lan: Cuộc chiến chip toàn cầu nóng lên từng ngày

Một giải pháp ngoại giao bắt đầu hình thành vào tháng 3, khi Sjoerdsma gặp Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào bên lề một cuộc họp của WTO tại Cameroon. Hai bên đã nhất trí tổ chức tham vấn kinh tế và thương mại tại Trung Quốc, và Sjoerdsma ra tín hiệu sẽ nhân cơ hội này để dẫn đầu một phái đoàn thương mại Hà Lan . Cuối tháng 4, các nguồn tin xác nhận Bắc Kinh đã lặng lẽ loại tên ông khỏi danh sách trừng phạt, chấm dứt sự bế tắc mà không cần bất kỳ một xác nhận công khai nào .

Sức ép ASML: Khi Washington muốn áp đặt luật chơi

Vấn đề cấp bách nhất trong chương trình nghị sự của Sjoerdsma là Đạo luật MATCH được Mỹ đề xuất. Được một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng Mỹ công bố vào tháng 4/2026, dự luật này sẽ buộc các đồng minh của Mỹ phải tuân theo các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Washington, đặc biệt là ngăn ASML bán và bảo dưỡng các công cụ quang khắc chìm DUV (một công nghệ then chốt để sản xuất chip tiên tiến) cho khách hàng Trung Quốc .

Chính phủ Hà Lan đã chính thức phản đối vào tháng 5, lập luận rằng dự luật này xâm phạm chủ quyền của Hà Lan đối với chính sách xuất khẩu của mình . Bản thân Sjoerdsma cũng đã tuyên bố rằng nội các phản đối việc áp dụng luật pháp Mỹ một cách có hiệu lực ngoài lãnh thổ, và Hà Lan muốn tự mình quyết định các biện pháp kiểm soát xuất khẩu . Chuyến thăm của ông tạo ra một kênh liên lạc trực tiếp để gửi tín hiệu tới Bắc Kinh rằng chính phủ Hà Lan đang đẩy lùi sức ép từ Washington – nhưng đồng thời cũng để quản lý kỳ vọng về việc sự phản kháng đó có thể đi xa đến đâu, vì trước đây Hà Lan đã từng phối hợp với Mỹ trong các lệnh hạn chế đối với những công cụ tiên tiến nhất của ASML .

Giám đốc điều hành của ASML đã cảnh báo rằng các biện pháp hạn chế chặt chẽ hơn cuối cùng sẽ thúc đẩy Trung Quốc phát triển thiết bị sản xuất chip cạnh tranh của riêng mình, một động lực có thể định hình lại bối cảnh bán dẫn toàn cầu bất kể Đạo luật MATCH có được thông qua hay không .

Ngòi nổ Nexperia: Vụ giành quyền kiểm soát nghìn tỷ đồng

Nếu ASML là vấn đề cấu trúc dài hạn, thì cuộc tranh chấp Nexperia mới là cuộc khủng hoảng trước mắt. Vào tháng 9/2025, chính phủ Hà Lan đã viện dẫn ‘Đạo luật Đảm bảo Hàng hóa’ vốn rất ít khi được sử dụng để đặt Nexperia – một nhà sản xuất chip có trụ sở tại Nijmegen thuộc sở hữu của công ty công nghệ Wingtech, Trung Quốc – dưới sự giám sát tạm thời của nhà nước, với lý do lo ngại về an ninh quốc gia liên quan đến các vụ chuyển giao công nghệ không đúng quy định . Động thái này đã kích hoạt một vòng xoáy trả đũa: tháng 10/2025, Bắc Kinh áp đặt lệnh kiểm soát xuất khẩu đối với các linh kiện Nexperia sản xuất tại Trung Quốc, làm gián đoạn hoạt động sản xuất ô tô toàn cầu; chi nhánh Nexperia tại Trung Quốc ra lệnh cho nhân viên phớt lờ các chỉ thị từ trụ sở chính ở Hà Lan ; và Wingtech dự báo khoản lỗ lên tới 1,9 tỷ đô la Mỹ cho năm 2025 .

Đến tháng 5/2026, Wingtech tiếp tục leo thang căng thẳng khi đệ đơn kiện Nexperia và ba lãnh đạo của công ty này tại một tòa án ở Quảng Đông, căn cứ theo Luật Chống trừng phạt nước ngoài của Trung Quốc. Công ty này yêu cầu bồi thường thiệt hại 8 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 1,17 tỷ đô la Mỹ) và khôi phục toàn quyền kiểm soát công ty . Trước đó, một tòa án Hà Lan vào tháng 2/2026 cũng đã ra lệnh điều tra chính thức về tình trạng quản lý yếu kém tại Nexperia, cho phép đội ngũ quản lý châu Âu tiếp quản trong thời gian can thiệp của nhà nước tiếp tục nắm quyền .

Bộ Thương mại Trung Quốc đã cảnh báo cuộc tranh chấp này có nguy cơ gây ra một cuộc khủng hoảng thiếu chip toàn cầu mới, viện dẫn sự đổ vỡ giữa hoạt động sản xuất tấm bán dẫn (wafer) của Nexperia ở châu Âu và hoạt động đóng gói, kiểm tra tại Trung Quốc . Giờ đây, cuộc xung đột đã vướng vào nhiều hệ thống pháp luật khác nhau, với việc chính phủ Hà Lan kêu gọi giảm leo thang căng thẳng, trong khi tân Đại sứ Trung Quốc tại Hà Lan, ông Shen Bo, đã công khai yêu cầu The Hague rút đơn kiện tại tòa án .

Đi trên dây

Chuyến thăm của Sjoerdsma – chuyến công du thương mại cấp cao đầu tiên của Hà Lan tới Trung Quốc kể từ khi chính ông bị áp đặt lệnh trừng phạt vào năm 2021 – là một phép thử cho học thuyết “giảm thiểu rủi ro” (de-risking) của nội các Thủ tướng Jetten. Cách tiếp cận này nhằm mục đích giảm sự phụ thuộc mang tính chiến lược vào Trung Quốc mà không cắt đứt quan hệ kinh tế, nhưng áp lực đồng thời từ Washington và Bắc Kinh khiến cho sự cân bằng đó càng khó giữ vững hơn bao giờ hết.

Hà Lan là nơi đặt trụ sở của công ty thiết bị bán dẫn có giá trị nhất châu Âu, ASML, và cũng là một trong những nhà sản xuất chip gây tranh cãi nhất, Nexperia. Bất kỳ kết quả nào từ các cuộc gặp của Sjoerdsma ở Bắc Kinh và Thượng Hải cũng sẽ tạo ra những gợn sóng lan tỏa khắp các chuỗi cung ứng, phòng họp hội đồng quản trị và các bức điện ngoại giao, vượt xa khuôn khổ chuyến đi bốn ngày. Cả hai bên dường như sẵn sàng tạm gác những bất đồng trong quá khứ vì lợi ích của ngoại giao kinh tế – nhưng hai cuộc tranh chấp đang chờ họ trên bàn đàm phán gần như không có chỗ cho bất kỳ điều gì ít hơn những tiến triển cụ thể.