Căng thẳng Mỹ - Iran: Từ 'suýt ký' đến 'trả về sửa', tên lửa vẫn rơi trên Eo biển Hormuz

Sự sụp đổ của thỏa thuận được cho là 'đã hoàn thiện 95%'

Căng thẳng quân sự phản ánh trực tiếp sự đổ vỡ chóng mặt trong đàm phán, vốn tưởng như đã ở rất gần thành công chỉ ít ngày trước đó.

Hôm 24/5, ông Trump mô tả một thỏa thuận đã “được đàm phán phần lớn,” và các quan chức khu vực cho biết khuôn khổ đã hoàn thiện được khoảng 95% . Bản ghi nhớ dự thảo (MOU) được cho là bao gồm một lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày, một lộ trình tiến tới đàm phán hạt nhân, và các cơ chế để mở lại Eo biển Hormuz cũng như dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ .

Nhưng vào ngày 30/5, sau một cuộc họp tại Phòng Tình huống của Nhà Trắng, động lực đó đã sụp đổ. Ông Trump bác bỏ dự thảo và gửi lại Tehran một văn bản đã được sửa đổi với "các điều khoản cứng rắn hơn" .

Các điều khoản 'cứng rắn hơn' của ông Trump là gì?

Theo một nguồn tin của CBS News và các báo cáo khác, những sửa đổi của ông Trump là "có phần đáng kể" và tập trung vào hai vấn đề cốt lõi :

1. Loại bỏ Uranium đã làm giàu: Ông Trump tuyên bố thỏa thuận phải đảm bảo Iran hợp tác với Mỹ để số uranium làm giàu ở cấp độ cao của họ bị "PHÁ HỦY" . Văn bản sửa đổi được cho là tìm kiếm các điều khoản cụ thể và có tính ràng buộc pháp lý cao hơn về cách Mỹ tiếp cận và loại bỏ vật liệu hạt nhân, thay vì chỉ là một cam kết chung chung của Iran về việc không theo đuổi vũ khí .
2. Cam kết rõ ràng về việc mở lại Eo biển Hormuz: Các điều khoản mới yêu cầu một cam kết mạnh mẽ và không mơ hồ từ Iran về việc tái mở cửa Eo biển Hormuz .

Ông Trump cũng được cho là quan ngại về các điều khoản liên quan đến việc dỡ bỏ phong tỏa các quỹ của Iran, e ngại việc trao các lợi ích tài chính ngay từ đầu . Điều này nhất quán với tuyên bố trước đó của ông rằng sẽ không có biện pháp trừng phạt nào được nới lỏng cho đến khi một thỏa thuận vĩnh viễn được ký kết .

Lập luận phản bác của Tehran: Ưu tiên hàng đầu là chấm dứt chiến tranh và phong tỏa

Lập trường của Iran về cơ bản vẫn lệch pha với khuôn khổ của Mỹ. Tổ chức Soufan Center nhận định rằng chính nỗ lực của cả hai nhà lãnh đạo nhằm thể hiện một thỏa thuận tiềm năng như một chiến thắng đang cản trở chính thỏa thuận đó, bởi mỗi bên diễn giải các yêu cầu cốt lõi của mình theo cách khác nhau .

Trong khi ông Trump tập trung vào vật liệu hạt nhân, Tehran liên tục khẳng định đó không phải là ưu tiên cho vòng đàm phán hiện tại. Những yêu cầu trước mắt của Iran xoay quanh việc chấm dứt chiến tranh và các hệ lụy của nó .

• Ưu tiên: Chấm dứt chiến tranh: Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, cho biết khuôn khổ này chủ yếu tập trung vào việc kết thúc xung đột khu vực, bao gồm dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ và đảm bảo vận chuyển an toàn ở Eo biển Hormuz, đổi lại Iran sẽ thực hiện các bước giảm leo thang .
• Không trao đổi tiền bạc: Một quan chức Iran tuyên bố Tehran kiên quyết "đảm bảo các quyền lợi của mình và không có chuyện trao đổi tiền bạc," một dấu hiệu cho thấy sự ngờ vực sâu sắc và quan điểm khác biệt về việc dỡ bỏ trừng phạt .
• Các khoảng cách còn lại: Bất chấp sự lạc quan của ông Trump, Iran gọi những khác biệt còn lại là "sâu sắc" và "đáng kể" và cho biết một thỏa thuận cuối cùng không phải là điều sắp xảy ra .

Nhìn về phía trước: Một thỏa thuận chỉ trên danh nghĩa?

Tính đến ngày 1/6, tương lai của một thỏa thuận hòa bình là vô cùng bất định. Bản ghi nhớ sửa đổi của Mỹ đã được gửi trả lại Tehran để xem xét, và những thay đổi cụ thể vẫn chưa được công bố chi tiết . Ông Trump thể hiện sự tự tin, nói rằng thỏa thuận "cuối cùng rồi cũng sẽ ổn thôi" và kêu gọi những người chỉ trích hãy "ngồi xuống và thư giãn" .

Nhưng bất đồng cơ bản vẫn chưa được giải quyết. Mỹ khăng khăng đòi việc giải trừ hạt nhân có thể kiểm chứng như cái giá cho một lệnh ngừng bắn và nới lỏng trừng phạt. Iran yêu cầu chấm dứt thù địch và phong tỏa kinh tế trước, coi những nhượng bộ hạt nhân trên diện rộng là vấn đề cho giai đoạn đàm phán sau, hướng tới một "thỏa thuận cuối cùng", chứ không phải là một bản ghi nhớ tạm thời . Hiện tại, thực tế kép giữa lạc quan công khai và bế tắc ngầm vẫn tiếp diễn, và thường xuyên bị ngắt quãng bởi các cuộc không kích của cả hai bên.