IMF: Nợ công trung bình của EU có thể lên 130% GDP vào năm 2040

Châu Âu đang bước vào giai đoạn áp lực tài khóa lớn. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nếu các chính sách hiện nay không thay đổi, nợ công của quốc gia châu Âu trung bình có thể tăng lên khoảng 130% GDP vào năm 2040—gần gấp đôi so với hiện tại và được IMF xem là quỹ đạo không bền vững.

Cảnh báo này phản ánh một vấn đề mang tính cấu trúc: các chính phủ phải gánh ngày càng nhiều nghĩa vụ chi tiêu dài hạn trong khi tăng trưởng kinh tế vẫn khá yếu. Nếu không điều chỉnh chính sách, nợ công có thể tiếp tục leo thang trong 15 năm tới khi chi tiêu tăng nhanh hơn nguồn thu.

Vì sao nợ công EU được dự báo tăng mạnh

Nhiều áp lực chi tiêu lớn đang xuất hiện cùng lúc.

1. Quốc phòng và an ninh năng lượng

Tình hình địa chính trị căng thẳng và nhu cầu giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng bên ngoài buộc nhiều quốc gia châu Âu phải tăng chi cho quốc phòng và an ninh năng lượng. Điều này bao gồm hiện đại hóa quân đội, xây dựng cơ sở hạ tầng và nâng cấp hệ thống năng lượng.

2. Dân số già và chi tiêu xã hội

Sự già hóa dân số là một trong những nguyên nhân lớn nhất gây áp lực ngân sách dài hạn. Khi số người cao tuổi tăng lên, chính phủ phải chi nhiều hơn cho lương hưu, chăm sóc y tế và dịch vụ chăm sóc dài hạn.

3. Chuyển đổi khí hậu, năng lượng và chi phí lãi vay

Ngoài ra, các chính phủ còn phải chi đáng kể cho chính sách khí hậu và chuyển đổi năng lượng, đồng thời chịu chi phí lãi vay ngày càng lớn trên khối nợ công vốn đã cao.

Theo phân tích của IMF, tổng nhu cầu chi tiêu liên quan đến lương hưu, y tế, quốc phòng, chính sách khí hậu và chi phí vay hiện đã tương đương khoảng 2,5% GDP của châu Âu vào năm 2025 và có thể tăng lên khoảng 6,75% GDP vào năm 2050.

Tăng trưởng yếu khiến bài toán nợ càng khó

Khả năng kiểm soát nợ công phụ thuộc rất nhiều vào tăng trưởng kinh tế. Khi nền kinh tế tăng trưởng chậm, nguồn thu thuế của chính phủ cũng tăng chậm theo.

IMF dự báo triển vọng tăng trưởng trung hạn của châu Âu khá khiêm tốn do nhiều thách thức cấu trúc, bao gồm năng suất thấp và tiến trình hội nhập thị trường còn chậm.

Điều này tạo ra vòng xoáy bất lợi:

• Thu ngân sách tăng chậm
• Áp lực chi tiêu tiếp tục gia tăng
• Tỷ lệ nợ trên GDP khó ổn định

Trong kịch bản xấu hơn, IMF cảnh báo rằng cú sốc nguồn cung kéo dài kết hợp với điều kiện tài chính thắt chặt có thể khiến EU tiến sát suy thoái trong khi lạm phát tiến gần mức khoảng 5%, làm việc quản lý tài khóa trở nên khó khăn hơn.

Vì sao IMF kêu gọi cải cách cấu trúc

Theo IMF, chỉ thắt chặt ngân sách thôi sẽ không đủ nếu tiềm năng tăng trưởng của châu Âu vẫn yếu.

Các cải cách cấu trúc được xem là cách nâng cao hiệu quả kinh tế lâu dài, bao gồm:

• Tăng năng suất
• Khuyến khích đầu tư
• Mở rộng việc làm và khả năng di chuyển lao động
• Tăng cường hội nhập thị trường vốn và thị trường hàng hóa trong EU

Nếu tăng trưởng không được cải thiện, các biện pháp giảm thâm hụt truyền thống có thể không đủ để ngăn nợ công tăng nhanh.

Thắt chặt tài khóa vẫn là điều cần thiết

Bên cạnh cải cách, IMF cũng khuyến nghị các nước thực hiện thắt chặt tài khóa dần dần—tức giảm thâm hụt ngân sách thông qua kiểm soát chi tiêu hoặc tăng nguồn thu.

Lý do là nhiều khoản chi mới của châu Âu mang tính lâu dài, không phải chi tạm thời. Nếu tài trợ hoàn toàn bằng vay nợ, nợ công sẽ ngày càng tăng và trở nên khó kiểm soát.

Những biện pháp thắt chặt được thiết kế hợp lý có thể giúp ổn định nợ mà không gây suy giảm kinh tế quá mạnh.

Vai trò của cơ chế vay chung ở cấp EU

IMF cũng cho rằng một phần chi tiêu nên được chuyển lên cấp Liên minh châu Âu thay vì chỉ do từng quốc gia gánh riêng.

Cơ chế vay chung có thể hỗ trợ tài trợ cho các dự án mang lợi ích toàn khối, chẳng hạn:

• Năng lực quốc phòng chung
• Hạ tầng năng lượng xuyên biên giới
• Các khoản đầu tư chiến lược về an ninh và khả năng chống chịu

Việc vay chung giúp chia sẻ chi phí giữa các nước thành viên và thúc đẩy những dự án lớn mà từng quốc gia riêng lẻ có thể khó tự tài trợ.

Kết luận

Thông điệp của IMF khá rõ ràng: châu Âu đang đối mặt với một thách thức tài khóa mang tính dài hạn. Chi tiêu cho quốc phòng, năng lượng và dân số già sẽ tiếp tục gây áp lực lớn lên ngân sách trong nhiều thập kỷ tới.

Nếu không có thay đổi chính sách, nợ công trung bình của các nước EU có thể tiến gần 130% GDP vào năm 2040. IMF cho rằng giải pháp cần kết hợp ba trụ cột: thúc đẩy tăng trưởng thông qua cải cách cấu trúc, thắt chặt tài khóa ở cấp quốc gia và mở rộng cơ chế tài trợ chung của EU cho các ưu tiên chiến lược.