Canh bạc 73,7 tỷ USD bảo vệ đồng Yên của Nhật Bản: Cuộc can thiệp kỷ lục và bài học thất bại

Phản ứng của Tokyo rất nhanh và đầy kịch tính. Chỉ trong vài phút, đồng Yên đảo chiều mạnh mẽ, tăng tới 3% lên mức 155,5 Yên đổi 1 USD . Đây là lần can thiệp mua Yên trực tiếp đầu tiên của Nhật Bản sau gần 22 tháng, kể từ tháng 7 năm 2024 . Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama đã phát tín hiệu về hành động sắp xảy ra bằng cảnh báo về các biện pháp "quyết đoán", trong khi nhà ngoại giao tiền tệ hàng đầu Atsushi Mimura gọi đó một cách thẳng thừng là "lời cảnh báo sơ tán cuối cùng của chúng tôi tới thị trường" .

Canh bạc Tuần lễ Vàng: Chọn thời điểm để tối đa hóa tác động

Giới chức Nhật Bản không chỉ can thiệp—họ đã vũ khí hóa lịch nghỉ lễ. Các hoạt động được tập trung quanh kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng của Nhật Bản (3–6 tháng 5), khoảng thời gian mà khối lượng giao dịch thường rất mỏng và các động thái chính thức có thể tạo ra tác động thị trường lớn hơn bình thường.

Dựa trên dữ liệu tài khoản của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) và phân tích của Bloomberg, các hoạt động diễn ra trong ba đợt riêng biệt:

• 30 tháng 4: Đòn tấn công đầu tiên và lớn nhất, ước tính khoảng 5,4 nghìn tỷ Yên (34,5 tỷ USD), đã đẩy đồng Yên từ ~160 lên ~155,5 . Goldman Sachs ước tính lượng mua chính thức có thể đã vượt quá 30 tỷ USD chỉ trong ngày hôm đó .
• 1–2 tháng 5: Giới chức được cho là đã can thiệp vào ít nhất hai, và có thể là ba, ngày liên tiếp. Tổng chi phí tích lũy chỉ riêng trong kỳ nghỉ đã vượt quá 54 tỷ USD . Các nhà phân tích của HSBC đã xác định được "hai đợt giảm đột ngột, nhỏ hơn nữa" vào ngày 1 tháng 5 và ngày 4 tháng 5, cả hai đều bắt đầu từ mức gần 157,25 .
• 7 tháng 5: Vào ngày giao dịch đầu tiên sau kỳ nghỉ, Nhật Bản lại tấn công với ước tính 4,68–5 nghìn tỷ Yên (~30 tỷ USD) . Phân tích của Bloomberg về các tài khoản ngân hàng trung ương ước tính con số này vào khoảng 4,68 nghìn tỷ Yên .

Nhật Bản đã cấu trúc các hành động này như một cuộc can thiệp duy nhất vì mục đích tính hạn ngạch theo quy tắc báo cáo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), qua đó bảo toàn "hạn ngạch can thiệp" của mình cho các hoạt động trong tương lai . Tổng kho vũ khí dự trữ là bao nhiêu? Khoảng 1,38 nghìn tỷ USD dự trữ ngoại hối, theo phân tích của Goldman Sachs, mặc dù một phần đáng kể phải duy trì tính thanh khoản cho các mục đích phi can thiệp .

So sánh chiến dịch 2025 và 2024: Lớn hơn, nhưng kém hiệu quả hơn

Nhật Bản hiện đã vạch ra một đường ranh giới rõ ràng, lặp đi lặp lại ở mức 160. Chiến dịch năm 2025 lớn hơn 20% tính theo đồng Yên so với toàn bộ chiến dịch từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2024, nhưng tác động của nó ngắn hơn một cách rõ rệt.

Một bài báo học thuật phân tích các can thiệp năm 2024 cho thấy hiệu quả của các hoạt động ngày 29/4 và 1/5 kéo dài khoảng tám ngày làm việc sau khi can thiệp kết thúc . Đợt tiếp theo của năm 2025 thậm chí còn có kết quả tệ hơn. Đến ngày 29 tháng 5, đồng Yên đã giao dịch gần mức 159,34, cách ngưỡng 160—mức ban đầu kích hoạt can thiệp—chưa đầy 1% . Như một báo cáo đã tóm tắt một cách thẳng thắn: "Chính quyền Nhật Bản đã chi 73 tỷ USD để can thiệp... nhưng chỉ có hiệu quả hạn chế khi đồng tiền này vẫn dao động gần mức đã thúc đẩy họ hành động" .

Tại sao đồng Yên liên tục suy yếu: Khoảng cách lãi suất không thể tránh khỏi

Đây không phải là câu chuyện về một cuộc tấn công đầu cơ có thể bị đánh bại bằng sức mạnh tài chính. Động lực cơ bản là sự chênh lệch lãi suất lớn giữa Mỹ và Nhật Bản. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã duy trì lãi suất cao trong bối cảnh lạm phát dai dẳng và nhu cầu trú ẩn an toàn, trong khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) chỉ thực hiện việc thắt chặt từng bước và khiêm tốn từ lập trường siêu lỏng của mình.

Điều này tạo ra một động lực giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade) không ngừng nghỉ: các nhà đầu tư vay đồng Yên giá rẻ với lãi suất gần bằng 0 và đầu tư số tiền thu được vào các tài sản định danh bằng USD có lợi suất cao hơn. Áp lực bán có tính cơ cấu lên đồng Yên là liên tục và khổng lồ. Các nhà phân tích đã lưu ý rằng với khoảng cách lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ dao động quanh mức 300 điểm cơ bản, chỉ riêng can thiệp "khó có khả năng đảo ngược cơ bản sự suy yếu của đồng Yên" . Nếu không có sự thu hẹp đáng kể khoảng cách này—thông qua việc BOJ tăng lãi suất mạnh tay hoặc Fed nới lỏng tiền tệ—mọi cuộc can thiệp đều giống như bơi ngược dòng nước mạnh.

Gọng kìm của IMF: Những quy tắc hạn chế cuộc chơi của Tokyo

Tokyo không thể tùy tiện can thiệp. Các hành động của họ bị ràng buộc bởi các nguyên tắc của Điều IV Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và thực tế chính trị về sự phối hợp trong nhóm G7:

• Chỉ trong "hoàn cảnh đặc biệt": Các hướng dẫn của IMF cho phép can thiệp duy nhất để đối phó với "các điều kiện thị trường hỗn loạn", chứ không phải để bảo vệ một mục tiêu tỷ giá hối đoái cụ thể . Nhật Bản phải định hình mỗi hoạt động như một phản ứng trước biến động quá mức hoặc các động thái đầu cơ hơn là phá giá tiền tệ cạnh tranh.
• Cái bóng của Washington: Là một thành viên G7, Nhật Bản tham vấn chặt chẽ với Bộ Tài chính Mỹ. Sự khoan dung của Mỹ thường đòi hỏi các can thiệp phải được mô tả là nhằm làm dịu biến động hơn là thao túng tiền tệ. Những leo thang hơn nữa có nguy cơ vấp phải chỉ trích chính trị từ các đối tác thương mại.
• Bảo toàn hạn ngạch: Bằng cách tính ba lần can thiệp trong Tuần lễ Vàng như một hoạt động duy nhất, Nhật Bản đã bảo toàn năng lực can thiệp còn lại cho các mục đích sử dụng trong tương lai—một động thái nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng mà các quan chức coi trọng nhu cầu duy trì hỏa lực .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo: Ngưỡng 160 sẽ lại bị thử thách

Triển vọng cho thấy sẽ có thêm can thiệp, nhưng với lợi nhuận giảm dần, một điều đáng lo ngại cho cả Tokyo và thị trường:

• 160 giờ là một ngòi nổ đã được củng cố: Nhật Bản đã hai lần chứng minh rằng 160 là lằn ranh mà họ sẽ bảo vệ bằng vũ lực khổng lồ. Điều này tạo ra một lời tiên tri tự ứng nghiệm: giới đầu cơ sẽ lại kiểm tra nó, chính xác là vì họ biết Tokyo sẽ phản ứng, tìm cách đón đầu lượng mua chính thức hoặc buộc chính phủ phải đốt dự trữ.
• Hiệu lực giảm dần: Chiến dịch năm 2025 lớn hơn năm 2024 nhưng tạo ra hiệu ứng tồn tại ngắn hơn. Thị trường đang học cách phai nhạt các can thiệp, và mỗi hoạt động kế tiếp có nguy cơ ít tác động hơn.
• Đạn dược có hạn: Chi 73,7 tỷ USD trong một tháng là không bền vững. Goldman Sachs tính toán rằng Nhật Bản về mặt lý thuyết có thể lặp lại một cuộc can thiệp 5 nghìn tỷ Yên khoảng 30 lần từ cơ sở dự trữ 1,2 nghìn tỷ USD của mình, nhưng "giới chức được kỳ vọng sẽ bảo toàn nguồn lực một cách thận trọng, chọn những thời điểm thích hợp để hành động trong các đợt đồng Yên mất giá nhanh" .
• Con voi chính sách trong phòng: Nếu không có một đợt tăng lãi suất đáng kể nào từ BOJ để thu hẹp chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật, can thiệp chỉ có thể làm chậm lại, chứ không thể ngăn chặn, đà suy giảm của đồng Yên. Phán quyết của thị trường rất rõ ràng: can thiệp mà không có chính sách tiền tệ thắt chặt hơn chỉ là giải pháp tạm thời, không phải là giải pháp thực sự.

Cuộc can thiệp kỷ lục của Nhật Bản đã vạch ra một ranh giới rõ ràng trên cát và chi một khoản lịch sử để bảo vệ nó. Nhưng nếu Bộ Tài chính hy vọng thay đổi quỹ đạo cơ bản của đồng Yên, thì thay vào đó, họ đã chứng minh những giới hạn của sức mạnh tài chính trước các dòng chảy kinh tế cơ cấu. Khi đồng Yên quay trở lại gần mức 160, áp lực chuyển từ chi tiêu ngoại hối sang bình thường hóa lãi suất thực sự đang gia tăng. Nền kinh tế lớn thứ ba thế giới đang học một bài học đắt giá: bạn không thể dùng tiền để mua lối thoát khỏi một giao dịch chênh lệch lãi suất.