Kế hoạch của EU: Áp giá carbon lên các chuyến bay đường dài, ngành hàng không phản đối ra sao?

• Mở rộng hoàn toàn sang các chuyến bay khởi hành: Lựa chọn khả thi nhất là đưa tất cả các chuyến bay quốc tế khởi hành từ EEA vào ETS. Điều này sẽ làm tăng khối lượng khí thải hàng không được bao phủ bởi hệ thống lên khoảng 109% .
• Phạm vi đầy đủ "Cả hai chiều": Một cách tiếp cận mạnh mẽ hơn sẽ bao phủ cả các chuyến bay quốc tế đến và đi, nắm bắt phần lớn nhất lượng khí thải nhưng cũng tối đa hóa xung đột quốc tế .
• Mô hình lai ghép CORSIA-ETS: Một thỏa hiệp có thể là chỉ áp dụng ETS cho các chuyến bay khởi hành, trong khi CORSIA xử lý các chuyến bay đến, hoặc ngược lại.
• Duy trì hiện trạng với CORSIA: Lựa chọn ít khả năng nhất là tiếp tục chỉ dựa vào CORSIA, vốn bị Brussels đánh giá là không đủ để đáp ứng các mục tiêu khí hậu của EU .

Quyết định này không diễn ra trong chân không. Đề xuất tháng 7 là một phần của cuộc đại tu toàn diện nhằm điều chỉnh toàn bộ EU ETS phù hợp với mục tiêu khí hậu ràng buộc pháp lý năm 2040 của EU là giảm 90% lượng khí thải ròng (so với mức năm 1990) . Mức trần tổng thể của thị trường carbon đã và đang trên đà giảm mạnh, và ngành hàng không đã chứng kiến các khoản trợ cấp miễn phí của mình bị loại bỏ hoàn toàn, khiến các hãng vận tải phải đối mặt hoàn toàn với chi phí carbon trên các tuyến đường được áp dụng từ năm 2026 .

Bài toán chi phí: Khí thải kỷ lục, giá carbon cao

Tầm quan trọng của quyết định này được khuếch đại bởi các điều kiện thị trường hiện tại.

• Lượng khí thải kỷ lục: Lượng khí thải hàng không châu Âu đã đạt mức cao nhất mọi thời đại là 195 triệu tấn CO₂ vào năm 2025. Điều đáng chú ý là 68% lượng khí thải từ các chuyến bay khởi hành không bị định giá theo giới hạn nội khối EEA hiện tại .
• Giá carbon cao: Giá của Hạn ngạch EU (EUA) đã dao động trong khoảng từ €70 đến €100 mỗi tấn trong suốt giai đoạn 2025-2026. Điều này làm cho tác động tài chính của bất kỳ sự mở rộng phạm vi nào cũng trở nên đáng kể. Một phân tích chi tiết của CE Delft cho Tổ chức Giao thông & Môi trường ước tính đến năm 2030, một vé từ Amsterdam đến Hồng Kông có thể tăng thêm €40, trong khi một chuyến bay đến Istanbul có thể tăng €19 .

Cuộc nổi dậy của ngành: "Trừng phạt thêm hành khách châu Âu"

Ý định của Ủy ban đã vấp phải một cuộc phản công có phối hợp và mạnh mẽ từ ngành hàng không, tập trung vào các lập luận về khả năng cạnh tranh, thương mại và tính toàn vẹn của khuôn khổ CORSIA toàn cầu.

Thư chung của các CEO hàng không

Ngày 8 tháng 6 năm 2026, các CEO của các hãng hàng không lớn nhất châu Âu - bao gồm Air France-KLM, IAG (công ty mẹ của British Airways), Lufthansa và Ryanair - đã gửi một lá thư chung cho Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen. Thông điệp của họ, được Reuters xem, rất thẳng thắn: "Mở rộng việc định giá carbon của EU sang các chuyến bay ngoài EEA sẽ trừng phạt thêm hành khách và doanh nghiệp châu Âu bằng cách tăng chi phí đi lại bằng đường hàng không" .

Các CEO đã đưa ra ba cảnh báo cốt lõi :

1. Giá vé cao hơn: Tác động trực tiếp và không thể tránh khỏi đến chi phí của người tiêu dùng đối với các tuyến đường dài.
2. Bất lợi cạnh tranh: Các hãng hàng không không thuộc châu Âu trên cùng các tuyến bay sẽ không phải đối mặt với chi phí carbon tương tự, mang lại cho họ lợi thế thương mại quyết định.
3. Trả đũa thương mại: Động thái này có nguy cơ gây ra sự lặp lại của tranh chấp quốc tế năm 2012 khi các quốc gia ngoài EU, bao gồm Trung Quốc, Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh, phản đối quyết liệt nỗ lực ban đầu của ETS trong việc bao phủ hàng không, với một số đe dọa trả đũa thương mại.

Bức thư cũng lập luận rằng việc mở rộng ETS đơn phương trực tiếp làm suy yếu kế hoạch CORSIA toàn cầu, dự kiến sẽ bước vào giai đoạn bắt buộc vào năm 2027. Ngành công nghiệp lo ngại về sự phân mảnh thị trường, khi các hãng vận tải phải tuân thủ hai hệ thống chồng chéo và xung đột .

IATA thúc đẩy giải pháp toàn cầu

Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) là tổ chức phản đối mạnh mẽ nhất. Trong một tuyên bố vào tháng 3 năm 2026, tổ chức này kêu gọi EU "đảm bảo thực hiện đầy đủ CORSIA cho tất cả các chuyến bay quốc tế, bao gồm cả các chuyến bay trong EEA" để ngăn chặn "sự phân mảnh quy định gây tổn hại" . IATA đã cáo buộc EU cố gắng "chiếm đoạt CORSIA" và cảnh báo rằng việc mở rộng ETS sẽ "gây bất ổn cho sự đồng thuận quốc tế" về cắt giảm carbon trong hàng không . Hoạt động vận động hành lang của tổ chức này từ năm 2025 đã tập trung vào việc thay thế phạm vi bao phủ của ETS đối với các chuyến bay nội khối EEA bằng CORSIA, một động thái mà các nhà phân tích cho rằng sẽ làm suy yếu đáng kể việc cắt giảm khí thải .

Một liên minh hàng không rộng lớn hơn

Một liên minh rộng lớn hơn của các cơ quan hàng không châu Âu, bao gồm Airlines for Europe (A4E) và Hội đồng Sân bay Quốc tế (ACI) Europe, đã công bố một bức thư ngỏ vào ngày 5 tháng 6 năm 2026, cảnh báo rằng việc mở rộng ETS có thể gây ra một "cuộc chiến thương mại khốc liệt và làm tê liệt các hãng hàng không lục địa" . Liên minh chỉ ra rằng sự tạm hoãn CORSIA hiện tại sẽ hết hạn vào cuối năm 2026 và việc gia hạn tự động mà không có đề xuất mới sẽ tự động mở rộng phạm vi của ETS .

Những rạn nứt trong sự đồng thuận của các quốc gia thành viên

Động lực chính trị trong Hội đồng EU rất phức tạp. Mặc dù không có danh sách công khai xác định, nhưng một liên minh gồm chín quốc gia thành viên được cho là đã phản đối việc mở rộng trong các cuộc đàm phán chuẩn bị. Các hồ sơ lịch sử từ các cuộc thảo luận về gói "Phù hợp với 55" cho thấy Ireland đã nêu lên lo ngại về nguyên tắc bổ trợ, và Thượng viện Séc đã chính thức yêu cầu đánh giá rủi ro tăng chi phí . Những lo ngại về kết nối cho các khu vực ngoại vi và xa xôi cũng nổi bật.

Ngược lại, một khối các quốc gia có tham vọng về khí hậu, được cho là do Pháp và Hà Lan dẫn đầu, đang thúc đẩy theo hướng ngược lại, ủng hộ việc mở rộng ETS cho tất cả các chuyến bay khởi hành .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Dòng thời gian rất gấp rút và lộ trình lập pháp rất rõ ràng:

• Tháng 7 năm 2026: Ủy ban châu Âu công bố đánh giá tác động và đề xuất lập pháp như một phần của gói khí hậu rộng lớn hơn .
• 31 tháng 12 năm 2026: Sự tạm hoãn pháp lý hiện tại bảo vệ các chuyến bay ngoài EEA khỏi ETS hết hiệu lực .
• 1 tháng 1 năm 2027: Giai đoạn bắt buộc của CORSIA bắt đầu trên toàn cầu, cùng với việc bắt đầu đấu giá toàn bộ hạn ngạch hàng không trong ETS hiện có .

Đề xuất của Ủy ban chỉ là sự khởi đầu. Một khi được đưa ra, nó sẽ phải chịu sự đàm phán căng thẳng và có thể bị sửa đổi bởi cả Hội đồng (đại diện các quốc gia thành viên) và Nghị viện châu Âu trong suốt cuối năm 2026 và sang năm 2027. Kết quả cuối cùng sẽ quyết định liệu chi phí carbon cho việc bay từ châu Âu vẫn là một vấn đề khu vực hay trở thành một vấn đề toàn cầu.