Nền Kinh Tế Việc Làm Tạm Thời Ẩn Mình Đang "Huấn Luyện" Robot Hình Người

Dữ Liệu Video Ngôi Thứ Nhất Là Gì Và Tại Sao Nó Lại Quan Trọng?

Không giống như văn bản hoặc hình ảnh tĩnh được sử dụng để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn, robot hình người cần cảnh quay liên tục, từ góc nhìn thứ nhất về chuyển động của con người thực để học cách cầm nắm đồ vật, di chuyển trong bếp, gấp áo và cọ rửa bát đĩa . Đây được gọi là dữ liệu ngôi thứ nhất (egocentric data)—video được ghi lại từ góc nhìn của người thực hiện hành động. Máy ảnh được gắn trên đầu, hướng xuống bàn tay, để AI có thể học các góc chính xác, áp lực cầm nắm và thời gian của từng chuyển động .

Các công ty trả tiền cho người lao động để buộc một chiếc iPhone lên trán và thực hiện các nhiệm vụ trong các phiên kéo dài hàng chục phút. Video sau đó được tải lên và cả người đánh giá cũng như AI sẽ chú thích từng khung hình, đánh dấu các khoảnh khắc chính như nắm tay, thả đồ vật và hoàn thành nhiệm vụ .

Quy mô thật đáng kinh ngạc: Chỉ riêng Figure AI đã sản xuất khoảng 150 robot hình người vào tháng 4 năm 2026, tăng từ con số một chữ số vài tháng trước đó và cần hàng tỷ giờ dữ liệu chuyển động trong thế giới thực để huấn luyện chúng .

Chênh Lệch Tiền Lương Nghiêm Trọng Giữa Các Quốc Gia

Khoản thù lao cho công việc này thay đổi đáng kể tùy theo địa điểm, cho thấy sự chênh lệch lao động toàn cầu rõ rệt:

• Nigeria: Người lao động có thể kiếm được khoảng 15 USD/giờ — một mức lương cao tại một nền kinh tế đang gặp khó khăn . Zeus, một sinh viên y khoa Nigeria và là nhà thầu của Micro1, mô tả mức lương này có ý nghĩa ở một đất nước có tỷ lệ thất nghiệp cao .
• Ấn Độ: Mức lương được báo cáo dao động từ ~2,00–2,60 USD/giờ (khoảng 150–250 rupee), chỉ bằng một phần nhỏ so với mức lương ở Nigeria . Nagireddy Sriramyachandra, một phụ nữ nội trợ 25 tuổi ở Chennai, kiếm được chỉ hơn 2 USD/giờ để ghi lại cảnh mình thái xoài .
• Hoa Kỳ (Los Angeles): Một số nhóm lao động địa phương được trả 80 USD cho hai giờ (40 USD/giờ) . Salvador Arciga, một người kỳ cựu trong nền kinh tế việc làm tạm thời ở LA, đã kiếm được số tiền đó cho cảnh quay anh ta rửa bát và cọ nhà vệ sinh .
• Human Archive (Ấn Độ): Một công ty khởi nghiệp đã trả cho công nhân chỉ 1 USD/giờ cho dữ liệu từ tai nghe có gắn camera .

Người sáng lập Micro1, Ali Ansari, nói với Los Angeles Times rằng công ty thu thập dữ liệu ở Brazil, Argentina, Ấn Độ và Hoa Kỳ . Người sáng lập Objectways, Ravishankar Rajalingam, nói với CNN rằng khoảng một nửa số cảnh quay gửi đến không thể sử dụng được .

Người Lao Động Không Được Thông Báo Đầy Đủ Và Thiếu Kiến Thức Về Cách Sử Dụng Cảnh Quay

Một phát hiện lặp đi lặp lại trong nhiều cuộc điều tra là người lao động hầu như không biết bản ghi của họ sẽ được sử dụng như thế nào, ai sẽ mua chúng, hay rằng họ đang huấn luyện những robot hình người có thể thay thế công việc của chính họ trong tương lai .

Cuộc điều tra của MIT Technology Review đã chỉ ra rằng người lao động nhận được hướng dẫn quay phim và danh sách nhiệm vụ nhưng hiếm khi có thông tin có ý nghĩa về các ứng dụng AI ở hạ nguồn . Một số người lao động hiểu rằng cảnh quay sẽ được sử dụng để huấn luyện robot nhưng không biết đó là công ty nào, mẫu robot nào hoặc bản ghi của họ sẽ được lưu trữ hay chia sẻ như thế nào .

Như một công nhân nhà máy Ấn Độ nói với The Guardian, "Ai sẽ trả tiền cho chúng tôi khi chúng tôi bị thay thế bởi robot?" .

Sự Giám Sát Không Chủ Đích Đối Với Thành Viên Gia Đình Và Không Gian Riêng Tư

Camera buộc trên đầu người lao động chắc chắn sẽ ghi lại vợ/chồng, con cái, các thành viên khác trong gia đình và môi trường gia đình thân mật—phòng bếp, phòng khách, phòng ngủ—mà không có sự đồng ý rõ ràng của họ . Góc nhìn thứ nhất vốn dĩ mang tính xâm phạm: nó ghi lại không chỉ nhiệm vụ mà còn toàn bộ bối cảnh trực quan của ngôi nhà riêng tư của một người .

Micro1 yêu cầu người lao động không được lộ mặt, không nói tên hoặc số điện thoại và tuyên bố sẽ sử dụng AI cùng người đánh giá để lọc thông tin nhạy cảm . Nhưng ngay cả với các biện pháp bảo vệ đó, các bản ghi vẫn ghi lại nội thất nhà ở, đồ đạc cá nhân và thói quen hàng ngày của người lao động . Một số người tham gia từ chối quay phim trong phòng ngủ và các nhà hoạt động lao động đã đặt ra câu hỏi liệu những người có chuyển động được mã hóa thành bộ dữ liệu thương mại có nên nhận được khoản bồi thường hoặc tiền bản quyền liên tục hay không .

Người Lao Động Đang Đào Tạo Chính Những Người Thay Thế Mình

Một tâm lý lặp đi lặp lại giữa những người lao động và các nhà bình luận: những cảnh quay tương tự này đang được sử dụng để huấn luyện robot hình người cho lao động nhà máy và công việc nội trợ—chính những công việc mà nhiều lao động này đang đảm nhiệm . Trong một nhà máy may mặc ở Tamil Nadu, một công nhân đang gấp áo sơ mi với một camera nhỏ gắn trên đầu, ghi lại góc chính xác của cổ tay, áp lực cầm nắm của các ngón tay và thời gian chính xác đến từng mili giây của mỗi lần gấp . Cảnh quay đó chảy vào các đường ống dữ liệu phục vụ các phòng thí nghiệm robot có liên kết với OpenAI, Nvidia và Google .

Quy mô của ngành công nghiệp này vượt xa Micro1 và Objectways. Ấn Độ đang nhanh chóng trở thành một trung tâm quan trọng trong cuộc đua toàn cầu về thu thập dữ liệu ngôi thứ nhất, với một hệ sinh thái ngày càng phát triển gồm các công ty như Humyn AI, FPV Labs, Egodata, Neocambrian, XP Robotics, Scale AI và CynLr đang xây dựng các đường ống dữ liệu cho các công ty robot .

Các Cuộc Điều Tra Về Quyền Riêng Tư Và Pháp Lý Đang Dần Xuất Hiện

Bộ Điện tử và Công nghệ Thông tin Ấn Độ đã mở một cuộc điều tra về quyền riêng tư đối với các công ty khởi nghiệp (bao gồm Human Archive) ghi hình bên trong nhà của người lao động bằng tai nghe camera, tập trung vào các hoạt động liên quan đến sự đồng ý . Việc xem xét được đưa ra sau khi công ty khởi nghiệp dịch vụ gia đình Pronto xác nhận đã thử nghiệm ghi hình tự nguyện .

Chưa có khung pháp lý toàn diện nào về lao động hoặc quyền riêng tư dữ liệu trên toàn cầu chi phối hoạt động xuyên biên giới này . Thị trường dữ liệu huấn luyện robot hình người hoạt động trong một "vùng xám" về quy định, trải dài trên hàng chục quốc gia với các luật lao động và bảo vệ quyền riêng tư khác nhau.

Instawork, nổi tiếng nhất với việc kết nối người lao động làm việc theo giờ với các ca làm tại khách sạn và nhà kho, đã ra mắt một hệ thống có tên Instacore bao gồm năm camera gắn trên đầu, ngực và cổ tay, kết nối với một ba lô máy tính cho tám giờ làm việc ghi lại các nhiệm vụ như thái rau củ . Phòng thí nghiệm có tường kính của Tesla ở California có các công nhân đội mũ có gắn camera và đeo ba lô, lặp đi lặp lại các hành động hàng trăm lần trong suốt tám giờ làm việc để huấn luyện robot Optimus .

Kết Luận Chính

Hoạt động này nằm ở trung tâm của ba mâu thuẫn: công việc có giá trị, được trả lương cao cho một số người (ví dụ: 15 USD/giờ ở Nigeria) so với mức lương nghèo nàn cho những người khác (chỉ 1–2,60 USD/giờ ở Ấn Độ); một thị trường dữ liệu khai thác vàng cho robot hình người so với sự minh bạch gần như bằng không về cách sử dụng cảnh quay; và việc ghi lại những khoảnh khắc gia đình thân mật so với các quy trình đồng ý yếu kém hoặc không tồn tại. Quy mô rất lớn—trải rộng trên 50 quốc gia—và phản ứng của các cơ quan quản lý, đáng chú ý nhất là ở Ấn Độ, chỉ mới bắt đầu.