Khủng hoảng eo biển Hormuz và cú sốc kinh tế lan tới Đông Nam Á

Sự leo thang của xung đột Mỹ–Israel–Iran và các gián đoạn tại eo biển Hormuz đang tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với nền kinh tế toàn cầu. Với Đông Nam Á – khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng và thương mại quốc tế – cú sốc này nhanh chóng lan sang lạm phát, chi phí logistics và nhu cầu tiêu dùng.

Eo biển Hormuz nối Vịnh Ba Tư với thị trường năng lượng toàn cầu và là một trong những “điểm nghẽn” vận tải quan trọng nhất thế giới. Trong điều kiện bình thường, khoảng 20–30% dầu mỏ toàn cầu và một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua tuyến đường biển hẹp này. Khi giao thông tại đây bị gián đoạn, thị trường năng lượng và vận tải quốc tế thường phản ứng gần như ngay lập tức.

Đối với Đông Nam Á, hậu quả dễ thấy nhất là một cú sốc kiểu “lạm phát đình trệ”: chi phí tăng cao trong khi tăng trưởng kinh tế và nhu cầu tiêu dùng suy yếu.

Vì sao eo biển Hormuz đặc biệt quan trọng với Đông Nam Á

Các nền kinh tế Đông Nam Á tiêu thụ khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày nhưng chỉ sản xuất khoảng 2 triệu thùng, nghĩa là phần lớn phải nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Đông.

Khi xung đột quân sự hoặc các cuộc tấn công làm gián đoạn vận tải tại Hormuz, một loạt tác động có thể xảy ra:

• Nguồn cung dầu thắt chặt và giá tăng mạnh
• Tàu chở hàng phải trì hoãn hoặc đổi tuyến
• Phí bảo hiểm hàng hải và cước vận tải tăng cao
• Các chuyến hàng LNG sang châu Á trở nên khó dự đoán hơn

Những biến động này khiến các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Thái Lan, Việt Nam hay Philippines dễ bị tổn thương trước các cú sốc giá năng lượng.

Giá năng lượng tăng và áp lực lạm phát

Khi giá dầu tăng, tác động lan nhanh vào nhiều lĩnh vực trong nền kinh tế: sản xuất điện, vận tải, logistics, phân bón và phân phối thực phẩm. Doanh nghiệp thường buộc phải tăng giá bán hoặc chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn.

Các nhà kinh tế gọi đây là cú sốc lạm phát do nguồn cung: thiếu hụt năng lượng làm chi phí tăng trong khi hoạt động kinh tế có xu hướng chậm lại. Trong nhiều trường hợp, điều này có thể kéo theo biến động tiền tệ và rủi ro suy thoái rộng hơn.

Đối với nhiều chính phủ Đông Nam Á, áp lực còn đến từ trợ giá nhiên liệu. Khi giá dầu tăng mạnh, ngân sách nhà nước phải chi nhiều hơn để giữ giá nhiên liệu trong nước ổn định.

Doanh nghiệp chịu áp lực chi phí logistics

Các công ty trong khu vực đang đối mặt với chi phí tăng ở nhiều khâu trong chuỗi cung ứng.

Gián đoạn vận tải qua Vịnh Ba Tư khiến cước vận tải biển, phí bảo hiểm tàu và thời gian giao hàng tăng lên. Ngành hàng không cũng bị ảnh hưởng khi giá nhiên liệu máy bay tăng, làm chi phí vận hành cao hơn và có thể kéo theo giá vé tăng.

Những ngành dễ bị tác động nhất bao gồm:

• Hãng hàng không và dịch vụ hàng không
• Doanh nghiệp logistics và vận tải biển
• Các nhà sản xuất xuất khẩu
• Ngành hóa dầu và các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng

Những ngành này vừa phải đối mặt với chi phí đầu vào tăng, vừa chịu rủi ro nhu cầu toàn cầu suy yếu nếu cú sốc năng lượng kéo dài.

Du lịch và chi tiêu tiêu dùng suy yếu

Các nền kinh tế phụ thuộc du lịch như Thái Lan chịu ảnh hưởng kép.

Thứ nhất, giá nhiên liệu máy bay cao khiến vé máy bay đắt hơn và làm tăng chi phí của hãng hàng không, từ đó có thể làm giảm nhu cầu du lịch đường dài. Thứ hai, bất ổn địa chính trị thường khiến tâm lý du lịch toàn cầu thận trọng hơn.

Cùng lúc đó, người tiêu dùng trong nước phải đối mặt với chi phí sinh hoạt tăng – đặc biệt là nhiên liệu và thực phẩm – khiến thu nhập khả dụng cho chi tiêu tự do giảm. Điều này có thể ảnh hưởng đến bán lẻ, ăn uống và du lịch nội địa.

Các nhà phân tích đã cảnh báo rằng chi phí tăng, du lịch yếu và nợ hộ gia đình cao có thể tạo thêm áp lực lên kinh tế và hệ thống tài chính Thái Lan trong năm 2026.

Vì sao tăng trưởng tín dụng ở Thái Lan vẫn yếu

Hệ thống ngân hàng Thái Lan nhìn chung vẫn ổn định với mức vốn và thanh khoản mạnh. Tuy vậy, tăng trưởng tín dụng vẫn khá chậm.

Dữ liệu đầu năm 2026 cho thấy tổng dư nợ ngân hàng chỉ tăng khoảng 0,2% so với cùng kỳ, và phần lớn mức tăng này đến từ các doanh nghiệp lớn.

Nguyên nhân nằm ở bức tranh kinh tế không đồng đều:

• Các tập đoàn lớn tăng vay để bổ sung vốn lưu động, phòng ngừa rủi ro chi phí năng lượng hoặc tái cấu trúc nợ.
• Hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ lại hạn chế vay do gánh nặng nợ cao, điều kiện tín dụng chặt chẽ và nhu cầu yếu.

Vì vậy, tín dụng tăng chủ yếu mang tính phòng thủ, phục vụ quản lý chi phí và dòng tiền hơn là mở rộng đầu tư.

Triển vọng tăng trưởng Đông Nam Á năm 2026

Triển vọng kinh tế của khu vực hiện phụ thuộc nhiều vào thời gian kéo dài của cú sốc năng lượng.

Nếu xung đột kéo dài và giá dầu duy trì ở mức cao, khu vực có thể đối mặt với nhiều áp lực vĩ mô:

• Lạm phát cao do chi phí năng lượng và thực phẩm
• Chi tiêu tiêu dùng suy yếu
• Gánh nặng ngân sách từ trợ giá nhiên liệu
• Ngân hàng thận trọng hơn trong cho vay

Thái Lan là ví dụ rõ ràng cho sự mong manh này. Ngân hàng Thế giới dự báo kinh tế nước này chỉ tăng khoảng 1,6% trong năm 2026, phản ánh nhu cầu trong nước yếu và tín dụng thắt chặt ngay cả trước khi tính tới tác động kéo dài của cú sốc năng lượng.

Trong toàn khu vực, xu hướng chung khá giống nhau: các nước nhập khẩu năng lượng phải đối mặt với chi phí tăng và nhu cầu yếu, trong khi các nước xuất khẩu hàng hóa vẫn chịu ảnh hưởng từ gián đoạn thương mại và tăng trưởng toàn cầu chậm lại.

Yếu tố quyết định: xung đột kéo dài bao lâu

Cuối cùng, quy mô tác động kinh tế phụ thuộc vào việc gián đoạn tại eo biển Hormuz chỉ mang tính tạm thời hay kéo dài.

Nếu nguồn cung năng lượng nhanh chóng được khôi phục, cú sốc có thể chỉ tạo ra một đợt lạm phát ngắn hạn. Nhưng nếu gián đoạn kéo dài, Đông Nam Á có nguy cơ đối mặt với sự kết hợp khó khăn giữa giá cả cao và tăng trưởng chậm – kịch bản mà các nhà kinh tế thường gọi là “lạm phát đình trệ”.

Với một khu vực phụ thuộc mạnh vào thương mại, du lịch và năng lượng nhập khẩu, sự ổn định của eo biển Hormuz vì thế trở thành một biến số quan trọng đối với triển vọng kinh tế Đông Nam Á trong năm 2026.